اعتقاد به مصلح موعود(عج)، محور اتحاد مسلمانان

چکیده:
مقوله مهدویت در تصور آگاهانه اسلامی به تلاشی هدفمند برای انتظار و جهادی بیدارگر تبدیل شده است که منتظران را برای قدم نهادن در عرصه جهاد و تربیت درونی که همان جهاد اکبر و مبارزه با شیطان و نفس اماره است، رهبری می‌کند.
این نوشتار با نظر به سابقه مسیله مهدویت در قرآن، احادیث نبوی و گفتار اهل‏بیت(ع) و با نگاهی به دیدگاه‌های عالمان متأخر و متقدم اهل‏سنت در این باره، به بررسی زمینه‌های مورد اتفاق مسلمانان در مسیله مهدویت می‌پردازد. نگارنده، در این باره از اتفاق‏نظر در قطعیت برپایی حکومت مهدی(ع)، وحدت نظر در جهانی بودن حکومت‌ مهدوی و یکسانی آراء درباره برخی کیفیات و علایم ظهور به عنوان زمینه‌های مورد اتفاق مسلمانان در مسیله مهدویت نام می‌برد و بر این اعتقاد پای می‌فشارد که وجود این عرصه‌های عمده اتفاق‏نظر، در نهایت به امر تقریب مذاهب اسلامی خواهد انجامید. این نوشتار در نهایت از امت‌ اسلامی می‌خواهد که به دلیل اهمیت مقوله مهدویت و خطری که این مسیله برای منافع و ماهیت دشمنان اسلام به همراه دارد، به توطیه‌های زیرکانه آنان علیه اعتقاد به مهدویت در اشکال قدیم و جدید آن توجه کافی داشته باشند.

مقدمه:
ظهور مصلح جهانی در آخرالزمان، یکی از مسایل اساسی است که از روزگاران کهن تا عصر حاضر، ‌مورد توجه جوامع بشری بوده است. آرزوی فرج، اندیشه‏ای است که تقریبا همه ملل را به خود مشغول ساخته است و حتی ملت‌های غیر خدا پرست و مادی‏گرا به نوعی به مصلح جهانی در دوره آخرالزمان معتقدند.
دین اسلام، ظهور مهدی(عج) را تنها به عنوان یک ایده و تفکر خیالی که بشارت قیام رهبری مبهم،‌ در آینده‏ای نامعلوم برای رهایی بشریت از ظلم و جور را می‏دهد، مطرح نساخته بلکه آن را به عنوان یک مسأله اعتقادی که دارای نشانه و علایم روشن و پابرجایی است،‌ مطرح می‏کند و این اعتقاد در دل و جان و وجدان امت اسلامی و همچنین در زندگی سیاسی و مبارزاتی آن‌ها وجود دارد.
در حالی که امت اسلامی با اندیشه‏های منحرف ‌کنونی درگیر است‌، کوشش می‏کند آن را تغییر دهد تا به این وضعیت، رنگی اسلامی و سمت و سویی دینی دهد و در میادین جهادی، با سمبل کفر، گمراهی و دشمنان دین مقابله کند. تمامی این تلاش‌ها برای فراهم آوردن زمینه‏های ایمانی و مسیوولیت پذیری است تا برای پذیرایی و استقبال از رهبر منتظرش تناسبی داشته باشد. زیرا امت اسلامی در انتظار ظهور ایشان و مشارکت در قیام و انقلاب جهانگیرشان هستند و زمان استقبال از یک شخصیت انقلابی جهانی، آن‌گاه که وقوعش مشخص شده باشد، معنایش این است که دایما باید در حال آماده‏باش بود تا روزی که از وی استقبال و در جنبش انقلابی و جهانی وی شرکت کنیم.
با وجودی که تفکر و ایده مهدویت، نماد فریادی است که بسیار بلند بر سر تمامی طاغوت‏های زمین فرود می‏آید و مخالفتی است قاطعانه با تمامی شیوه‏های عدول از ارزش‌های الهی، با این وصف، فراخوانی روشن و آشکار است که از مسلمانان می‏خواهد چه از لحاظ اعتقادی و چه از لحاظ عملی (با منشی درست) به اسلام پایبند باشند. چنان که قیام حضرت مهدی(عج) و جنبش ایشان نیز از درون جوامع اسلامی سرچشمه می‏گیرد تا در ابتدا مسلمین منحرف را تصفیه کند؛ مسلمانانی را که قبل از ظهور ایشان موفق به توبه و اصلاح باطن خویش نشدند.
از این رو، مسیله ظهور مهدی منتظر در تصور آگاهانه اسلامی به تلاشی هدفمند برای انتظار و جهادی بیدارگر تبدیل شده است که منتظران را برای قدم نهادن در جهاد تربیت درونی که همان جهاد اکبر و مبارزه با شیطان و نفس اماره است، رهبری می‏کند. در این انتظار، هدف آن است که بر این دو دشمن (شیطان درون و نفس اماره) غلبه کرده و درون را از انگیزه‏های انحراف پاک کند‌ و عواملی که فرد مسلمان را از سعادت دیدار مهدی(ع) محروم کرده و مانع از رفتن به سمت راه و روش ایشان می‏شود، از میان بر می‌دارد.
در عین حال اسلام از همه مسلمانان می‏خواهد که پا به میدان نبرد اعتقادی، سیاسی و جهادی بگذارند تا در روند مقدمه‏چینی ظهور رهبر و پیشوای خود مشارکت داشته و در نهایت آماده پذیرایی و استقبال از ایشان باشند. و در فتوحات جهانی و تأسیس حکومت عدل الهی در سایه‌ ولایت و خلافت جهان‏شمول ایشان، مشارکت کنند.

مهدی(ع) در قرآن:
1. «هو الذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره علی‌الدین کله و لو کره المشرکون» /سوره توبه 33.
سدی در تفسیر این آیه می‏گوید: (پیروزی اسلام بر دیگر ادیان) هنگام قیام مهدی است (در آن زمان) مردم یا باید مسلمان شوند، یا جزیه دهند و اینکه گفته شده است: مهدی همان عیسی است،‌ نادرست است. زیرا اخبار صحیح به گونه‏ای متواتر وارد شده که مهدی از خاندان پیامبر است. از این رو تطبیق مهدی بر عیسی جایز نیست و حدیثی که گوید: «مهدی کسی جز عیسی نیست » درست نیست.(1)
2. و من اظلم ممن منع مساجد الله ان یذکر فیها اسمه و سعی فی خرابها اولیک ماکان لهم ان یدخلوها الخایفین، بهم فی الدنیا خزی و لهم فی الاخره عذاب عظیم /بقره 114.
در تفسیر درالمنثور و تفسیر طبری درباره «لهم فی الدنیا خزی »‌آمده است:
«اما خزهم فی الدنیا فانه اذ اقام المهدی و فتحت القسطنطنیه قتلهم فذلک الخزی » یعنی خواری و ذلت (ستمکارانی که سد راه دین خدا و آیین حق‏اند) در دنیا، ‌زمانی فرا می‏رسد که مهدی به پا خیزد و قسطنطنیه را فتح کند و آنان را بکشد.(2)
3. و انه لعلم للساعه / زخرف آیه 6.
در تفسیر این آیه سیوطی می‏گوید:‌ نشانه قیامت، خروج عیسی قبل از آن است. (3)
و در روح المعانی آمده است:
نزول عیسی یکی از نشانه های قیامت است. بنا بر قول مشهور، عیسی هنگام نماز صبح در دمشق فرود می آید، امام (جماعت) که همان مهدی است، ‌عقب می‏ایستد (تا عیسی امام جماعت شود) ولی عیسی او را مقدم می‏دارد و پشت سرش نماز می‏گزارد. (4)
شبلنجی به نقل از مقاتل بن سلیمان و مفسران پس از وی در تفسیر آیه فوق می‏گوید: (نشانه قیامت) مهدی است و (دوران) او در آخرالزمان است. (5)
4. بقیة الله خیرلکم ان کنتم مؤمنین /هود 86.
در کتاب نورالابصار در تفسیر این آیه آمده: چون مهدی ظهور کند، کعبه را پایگاه خویش قرار می‏دهد و 313 نفر از یارانش به او می‏پیوندند. آن‏گاه در نخستین سخن این آیه را تلاوت می‏کند: «بقیه الله بهتر است برای شما؛ اگر ایمان بیاورید ». سپس می‏گوید:« منم بقیه الله و خلیفة‌ خدا و حجت او بر شما». (6)
5. کتب الله لاغلبن انا و رسلی، ان الله قوی عزیز /مجادله 21.
این آیه از پیروزی آیین الهی بر همه آیین‌ها حکایت دارد. فعل «کتب» ماضی است و به گونه‏ای روشن و حتمی این امر را می‏رساند که گویا این پیروزی انجام یافته است. همراه شدن این فعل با لام و نون تأکید، جایی برای تردید در تحقق این وعده نمی‏گذارد و ذیل آیه که قدرت و اراده خدا را می‏نمایاند و به منزله علتی برای نوید آغاز آن است، جایی برای توصیه‏های نابایست و تفسیرهای نامناسب نمی‏گذارد، ‌زیرا سخن از قهر و غلبه و قدرت غالب خدایی است.
چنین تاکیدی نمی‏تواند تنها در پیروزی پیامبر در جنگ‌های صدر اسلام و یا در استدلال‌های کلامی اسلام با دیگر ادیان و برهانی‌تر بودن آن محدود شود و از سویی تاکنون این پیروزی جهانی پدید نیامده است. بنابراین باید در آینده تفکرات غیرالهی زوال پذیرد و آیین یکتاپرستی سراسر گیتی را فراگیرد که بنا بر روایات بسیار، آن زمان روزگار مهدی موعود خواهد بود.
در این مجال می‏توان آیات دیگری را نیز مرتبط با بحث مهدویت دانست که به همین مختصر اکتفا می‏کنم. (از جمله آیات مهمی که در این زمینه مورد اتفاق فریقین است آیه «ولقد کتبنا فی الزبور من بعد الذکر ان الارض یرثها عبادی الصالحون» است.)

مهدی(ع) در احادیث نبوی:‌
1ـ شما را به (ظهور) مهدی بشارت می‏دهم..... زمانی که اختلاف‌ها، سختی‌ها و دل‏نگرانی‌ها مسلمانان را در بر می‏گیرد، ‌قیام می‏کند و زمین را که پر از ظلم و ستم شده است به شیوه‌ درست بین مردم تقسیم می‏کند و دل‌های مسلمانان را سرشار از بی‏نیازی می‏سازد...(7)
2ـ اگر از (عمر) دنیا جز یک روز باقی نماند، خدا آن روز را طولانی گرداند تا مردی از فرزندانم را برانگیزد (برای زنده کردن اسلام و اصلاح اجتماعات بشری) که هم‌نام من است.(8)
3ـ المهدی من عترتی من ولد فاطمه. (9)
4ـ کیف انتم اذا نزل ابن مریم فیکم و امامکم منکم. (10)
5ـ در آخرالزمان آزارها و ستم‌های جانکاه از سوی شاهانشان بر امتم فرود می‌آید. بلاهایی که سخت تر از آن شنیده نشده است. آن چنان که دنیای فراخ بر آنان تنگ می‏نماید. همه جا آکنده از ستم و بی‏عدالتی است و انسان با ایمان پناهگاهی برای فرار از ظلم نمی‏یابد. در این هنگام خدای متعال مردی از خاندان مرا بر می‏انگیزد. پس زمین را از عدل و داد پر می‏کند... (11)
6ـ در زمانی که (دنیا را ظلم و ستم فرا گرفته و دین باوران در تنگنا و سختی به سر می‏برند) فریادی از آسمان‌ها بر می‏آید که ای مردم همانا خدا روزگار طاغوتیان و منافقان و پیروان آن‌ها را به سر آورده و مهم‌ترین امت محمد(ص) را به سرپرستی شما گمارده است. در مکه به او بپیوندید که بی گمان او مهدی است.. (12)
7ـ (مهدی) فردی از فرزندانم است. چهره‏اش چونان ستاره‌ درخشان،... آن‌گاه که به سوی شام حرکت کند،‌ جبرییل پیشاپیش و میکاییل همراه اوست. اهل آسمان و زمین با ظهور او شادمان می‏شوند. (13)
8ـ و یبلغ سلطانه المشرق و المغرب .(14)
9ـ یخرج المهدی فی امتی، یبعثه الله غیاثا للناس. (15)
10ـ مهدی از فرزندان من است. در پرتو خلافت (و حکومت) او پرندگان آسمان خرسند می‏گردند. (کنایه از گسترش قانون و عدالت در سراسر جهان ) (16)
11ـ افضل العباده انتظار الفرج. (17)
12ـ هرکس مهدی را انکار کند (و ظهور او را دروغ بپندارد)، کافر است. (18)
پس از ذکر نمونه‏ای از سخنان والای پیامبر گرامی اسلام درباره آینده بشریت و امت اسلامی و ظهور مصلح فاطمی، مناسب است سخن یکی از محدثان بزرگ اهل‏سنت را در این‏باره یادآور شویم.
حافظ ابو عبدالله گنجی شافعی؛ محدت معروف اهل‏سنت، باب پنجم از کتاب خود درباره‌ مهدی(ع)، ‌یعنی «البیان فی اخبار صاحب الزمان»‌ را ویژه همین مطلب ساخته و این باب را این‏سان عنوان کرده است: ‌«الباب الخامس فی ذکره نصره اهل المشرق للمهدی»‌ و در این باب این حدیث را از پیامبر(ص) نقل می‏کند:
«یخرج اناس،‌ من المشرق، ‌فیوطیون للمهدی سلطانه». یعنی مردمی از مشرق قیام می‏کنند و زمینه‌ حکومت مهدی را فراهم می‏سازند.
حافظ گنجی پس از نقل این حدیث می‏گوید: «این حدیث، حدیثی است حسن و صحیح، که آن را راویان موثق و عالمان حجت روایت کرده‏اند و حافظ ابن ماجه ‌قزوینی این حدیث را در کتاب سنن (صحیح) خود آورده است».

مهدی(ع) و گواهی اهل‏بیت(ع)
- از امام علی(ع) درباره این جمله رسول خدا(ص) که فرموده‏اند: «انی مخلف فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی»،‌ پرسیده شد. حضرت علی(ع) فرمودند: که عترت، من و حسن و حسین و نه امام از فرزندان حسین هستیم و نهمین آن‌ها «مهدی» ‌است. آنان از کتاب خدا جدا نمی‏شوند و قرآن نیز از آنان جدایی‏ناپذیر است و در روز قیامت با هم در حوض کوثر بر رسول خدا(ص)‌ وارد می‏شوند.»‌(19)

- امام حسن(ع): «امامان بعد از رسول خدا(ص) دوازده تن هستند، نه تن از آنان از نسل برادرم حسین هستند و مهدی امت اسلام نیز از جمله آنان است.»‌(20)

-امام حسین(ع): «قایم امت اسلام، نهمین فرزند من است. اوست که غیبت می‏کند و همین شخصیت است که خود در قید حیات است و میراثش را تقسیم می‏کند. (21)

- سید حمیری شاعر از امام صادق(ع) پرسید: ای فرزند رسول خدا، درباره غیبت و درستی آن از اجداد گرامی‏تان، اخبار و روایاتی نقل شده است، بفرمایید که کدامیک از امامان غیبت می‏کند‌. حضرت فرمود: ‌ششمین فرزند من است که غیبت می‏کند. او دوازدهمین امام و پیشوا بعد از رسول خدا(ص) است. اولین ایشان امام علی(ع) و دوازدهمین و آخرینشان قایم به حق بقیة‏الله در روی زمین، مهدی صاحب زمان است.(22)

- ریان بن صلت می‏گوید: به خدمت امام رضا (ع) رسیده و از ایشان پرسیدم: آیا شما صاحب امر و زمان هستید؟ فرمود: «آری من صاحب امر و زمان هستم، اما کسی که زمین را بعد از آن که مملو از ظلم و ستم بوده، از عدل و داد پر می‏کند من نیستم. وی عصای موسی و نگین سلیمان را دارد. ‌او چهارمین فرزند من است. خداوند تا آن زمان که خود اراده فرماید او را از دیده‏ها پنهان می‏کند و بعد، او را آشکار ساخته و زمین را که پر از جور و ستم شده از عدالت و داد پر نماید.» (23)

مهدی (ع) در اندیشه عالمان اهل‏سنت:‌

1ـ مسعودی (در گذشته به سال 346 هـ):
مسعودی نقل می کند: «در سال 260 هجری، ابومحمد حسن بن علی بن محمد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی‏طالب در خلافت معتمد عباسی درگذشت و او پدر مهدی منتظر است.» (24)
2ـ قاضی عیاض (در گذشته به سال 544 هـ):
در کتاب الشفا: ‌ما در این کتاب از پیامبر(ص) درباره آینده مطالبی را نقل می‏کنیم که هرگز از روی هوا سخن نگفته است و از آن جمله مساله «ظهور مهدی» است. (5)
3ـ ابن اثیر (در گذشته به سال 606 هـ):
مهدی، یعنی کسی که خداوند راه حق را به او نشان داده است. این کلمه، به صورت اسم به کار رفته است، تا جایی که «علم بالغلبه» شده است و همین کلمه (مهدی)،‌ نام آن کسی است که پیامبر(ص) مژده داده است که در آخرالزمان می‏آید. (26)
4ـ محی الدین ابن عربی (درگذشته به سال 638 هـ):
مهدی حجت خدا بر مردم زمان خود و از پیروان پیامبر است. پیامبر درباره او گفته است: «او راه مرا پی می‏گیرد و به خطا نمی‏رود»... همین امر، گواهی می‏دهد که مهدی در میان احکام مصون از خطاست، همان گونه که رسول خدا در ابلاغ آنچه از جانب خداست عصمت دارد.(27)
5ـ ابن ابی الحدید مداینی (در گذشته به سال 655 هـ):
در کتاب شرح نهج البلاغه می‏گوید‌: میان همه فرق مسلمین اتفاق قطعی است که عمر دنیا و احکام و تکالیف پایان نمی‏پذیرد، ‌مگر پس از ظهور مهدی.(28)
6ـ ابن تیمیه (در گذشته به سال 728 هـ):
در کتاب «منهاج السنه النبویه» ‌ابن عمر از پیامبر(ص) روایت کرده است:‌ «در آخرالزمان مردی از اهل‏بیت من ظهور می‏کند که هم‌نام و هم‏کنیه من است. زمین را پر از عدل و داد می‏کند، بعد از آنکه از ظلم و بیداد آکنده شده باشد». این شخص همان مهدی است.(29)
7ـ ابن خلدون (در گذشته به سال 806 یا 808 هـ):
مشهور بین همه‌ مسلمانان، در همه عصرها این است که به یقین در آخرالزمان فردی از خاندان نبوت ظهور می‏کند، دین را مدد می‏رساند و عدل را می‏گستراند، و مسلمانان از او پیروی می‏کنند و بر همه ‌کشورهای اسلامی حاکم می‏شود و مهدی نام دارد. (30)
8ـ یحیی بن محمد حنبلی (از عالمان قرن 10 هجری):
پیامبر(ص) کسانی که مهدی را تکذیب کنند،‌ کافر دانسته است.(31)
9ـ محمد برزنجی (در گذشته به سال 1103 هـ):
در کتاب الاشاعه لاشراط الساعه: ‌نخستین نشانه‌ روز باز پسین، ظهور مهدی است. احادیث پیرامون او به حدی است که فراتر از حد شمارش می‏نماید. در روایات فراوان صحیح و مشهور آمده است که او از فرزندان فاطمه است... این امر در حد تواتر معنوی است و انکار آن جایی ندارد.... وی زمین را که از بیدادها آکنده شده است، پر از عدل و داد می‏کند. (32)
10ـ شیخ محمد عبده (در گذشته به سال 1323هـ):
خاص و عام می‏دانند که در اخبار و احادیث،‌ ضمن شمردن علایم قیام قیامت، آمده است که مردی از اهل‏بیت پیامبر(ص) خروج می‏کند که نام او مهدی است و او زمین را، پس از آنکه از جور و بیداد آکنده باشد، از عدل و داد آکنده می‏کند. در آخر ایام او، عیسای مریم (ع) از آسمان فرود می‏آید... (33)
11ـ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز (از عالمان معاصر):
.... مسأله مهدی آشکار و روشن و احادیث درباره ‌آن فراوان بلکه متواتر و مستحکم است و از اهل علم بسیار کسان «تواتر» آن را بازگو کرده‏اند،... به علت کثرت طرق، اختلاف مخارج، گویندگان، راویان و الفاظ این احادیث، تواتر معنوی دارد، بنابراین به حق دلالت دارد که این شخص موعود مساله‏اش ثابت و خروجش حق است... این امام از الطاف خدای عزوجل است که ظهور می‏کند و داد و حق را بر پا می‏دارد ‌و از ظلم و جور جلوگیری می‏کند و خدا به وسیله او سایه ‌لوای حق را در راه عدالت، هدایت و راهنمایی مردمان می‏گستراند. (34)
در این زمینه تعداد زیادی از عالمان اهل‏تسنن نظراتی را بیان کرده‏اند که در حد بیان نظر برخی از ایشان، به این مختصر اکتفا می‏کنم.
زمینه‏های مورد اتفاق مسلمانان در مسأله مهدویت:
زمینه‏های مشترک بین اهل‏تسنن و شیعه دوازده امامی در مورد حضرت مهدی(عج) بسیار زیاد است که همه آنان بر اصل اعتقاد به درست بودن چنین ایده‏ای اتفاق‏نظر دارند و هر کسی را که منکر آن بشود، نادان تلقی می‏کنند. همچنین مسلمین بر این عقیده متفق‏القولند که مهدی(ع) از قبیله قریش و به ویژه از اهل‏بیت پیامبر اسلام(ص) و به خصوص از نوادگان امام علی(ع) و فاطمه زهرا(س) است.

علاوه بر این،‌ وی را آخرین خلیفه و جانشین حضرت محمد(ص) در بین دوازده امام می‏دانند و برپایی حکومتش را قطعی و حدود قدرت و سلطه آن حضرت را جهان‌شمول می‏دانند. زیرا که حکومت او وعده‌ الهی است که نص قرآن بر آن تاکید داشته است و سرانجام آن که شیعه و سنی بر حتمی بودن پیش‏آمد برخی حوادث و اتفاقات و علایم ظهور ایشان اشاره دارند. این علایم مژده‌ نزدیکی ظهور ایشان را می‏دهند. ما در اینجا به دلایل قابل اعتمادی در اثبات موارد اتفاق نظر بین شیعه و سنی در اعتقاد به ظهور حضرت مهدی(ع) اشاره می‏کنیم.

اتفاق نظر مسلمانان در اصل قضیه مهدویت:
نشانه چنین توافقی در ضبط، ثبت و صحت احادیث فراوانی است که درباره حضرت مهدی(ع) نقل شده است. این احادیث را مسلمانان حفظ و در بسیاری از مراجع و منابع خود ذکر کرده‏اند؛ ‌به طوری که حد تواتر آن ده‏ها بار در علم حدیث به تایید مسلمانان رسیده است و هر مساله‏ای از مسایل دینی که روایات و احادیث مرتبط با آن به حد تواتر برسد، به خودی خود از دایره‌ شک و تردید خارج می‏شود و کسی در موضوع و بحث اسناد و سندیت آن وارد نمی‏شود. به طوری که این مساله در جای خود و در دو علم حدیث و اصول به اثبات رسیده و غیر قابل انکار است و مناقشه و جر و بحث در آن از عدم آگاهی به قواعد و اصول بحث علمی و تحقیق اسلامی، نشأت گرفته است.
مرجع بزرگ، شهید صدر(ره) می‏گوید:‌ «‌اندیشه‌ اعتقاد به حضرت مهدی منتظر به عنوان رهبری که جهان چشم انتظار اوست تا دنیا را به جایگاهی بهتر رهنمون شود، به طور کلی در احادیث پیامبر عظیم‏الشان(ص) و به ویژه در روایات ایمه اطهار(ع) آمده است. همچنین در متون و کتب فراوانی به حدی بر آن تاکید شده که شک و تردید به آن راه پیدا نمی‏کند.
درباره‌ حضرت مهدی(عج) 400 حدیث از طریق برادران اهل‏سنت نقل شده است، به طوری که مجموع روایات نقل شده در این باره از طریق شیعه و سنی به بیش از شش هزار حدیث می‏رسد که این عدد، رقم بالایی است و نظیر آن در مورد بسیاری از امور واضح و بدیهی دین اسلام که معمولا قطعی و خالی از شک است، جمع‏آوری نشده است.
حافظ بن حجر عسقلانی می‏گوید: «احادیث متواتر تاکید می‌کنند که حضرت مهدی (ع) از میان مسلمانان برانگیخته می‏شود. حضرت عیسی (ع) نیز در آن زمان فرود می آید و پشت سر وی نماز خواهد خواند».(35)

قاضی شوکانی در مورد احادیث مهدی (ع) می‏گوید:
احادیث مرتبط با مهدی(ع) بدون هیچ گونه شک و شبهه‏ای، متواتر است بلکه وصف تواتر به تمامی اصطلاحات نگاشته در علم اصول بر کمتر از این هم صدق پیدا می‏کند. پس چگونه می‏توان با فراوانی حدیث در مورد ایشان آن‌ها را متواتر ندانست؟
حافظ ابوالحسن ابری سگزی (م 363 هـ.ق) در کتاب «‌مناقب الشافعی» ‌و ابن صباغ مالکی در کتاب «اسعاف الراغبین»‌ و برزنگی در کتاب «الاشاعه لاشراط الساعه»‌ و شیخ عبدالحق در کتاب «اللمعات» و ابن صدیق مغربی در کتاب «ابراز الوهم المکنون من کلام ابن خلدون» و صدیق حسن قنوجی در کتاب «الاذاعه لما کان و یکون بین یدی الساعه» و دیگر علما که فراوانند، به حد تواتر رسیدن احادیث مربوط به امام عصر (ع) را تصریح کرده‏اند.

اشتراک نظر در لزوم اعتقاد به مهدی(ع):
مساله حضرت مهدی(ع) از جمله مسایل غیبی است که وحی نیز درباره آن خبر داده است. متون و نصوص دینی مورد اعتماد همه مسلمانان نیز، ‌لزوم ایمان و اعتقاد به چنین مسایلی که در قرآن و سنت ذکر شده‏اند را مورد تاکید قرار داده‏اند، چنان که خداوند تبارک و تعالی می‏فرماید:
« الم، این قرآن، کتابی است که هیچ تردیدی در آن راه ندارد. هدایتگر انسان‌های با تقواست. همان کسانی که به عالم و دنیای غیب ایمان دارند و نماز به پا می‏دارند و از آنچه به آن‏ها روزی می‏رسانیم، انفاق می‏کنند و به آنچه بر تو و پیامبران پیش از تو نازل شده ایمان می‏آورند و به آخرت یقین دارند.» بقره 4-1
این آیه به طور کلی بر لزوم ایمان به مسایل غیبی که از طریق شرع و با ادله روشن به اثبات رسیده‏اند، دلالت دارد.
پس همان طوری که برپا داشتن نماز و دادن زکات و ایمان به قرآن و کتب آسمانی که پیش از قرآن نازل شده بر هر مسلمانی لازم و ضروری است، اعتقاد به همه مسایل غیبی نیز که اسلام درباره آنها سخن گفته و در نصوص معتبر و مشهور از آن‌ها خبر داده، واجب است. بنابراین هر کس موردی از امور غیبی اسلام را، از قبیل ظهور حضرت مهدی(ع)، نزول عیسی(ع)، خروج دجال و سایر مسایلی را که با دلایل قطعی ثابت شده‏اند انکار کند، از جرگه مسلمانانی که به عالم غیب ایمان دارند ‌خارج می‏شود، زیرا ایمان به غیب، حد فاصل میان مومنین به رسالت‌های الهی و ملحدان و مادی‏گرایان است.
براساس همین ادله قرآنی است که برخی از دانشمندان اهل‏تسنن در اثبات وجوب اعتقاد به حضرت مهدی(ع) به این برهان قرآنی استدلال کرده‏اند.
شیخ ناصرالدین البانی یکی از علمای اهل‏سنت در این باره چنین می‏گوید:
«اعتقاد به قیام حضرت مهدی(ع) اعتقادی ثابت است که احادیث متواتری از نبی اکرم(ص) بر وجوب ایمان به قیام ظهور ایشان نقل شده است، زیرا این اعتقاد از امور غیبی است و ایمان به چنین اموری از جمله نشانه‏های پرهیزکاران است، همانطوری که خداوند متعال در قرآن فرموده: «‌الم – این قرآنی است که هیچ شکی به آن راه ندارد. هدایتگر انسان‌های پرهیزکار و تقواپیشه‏ای است که به عالم غیب ایمان دارند و این تنها انسان‌های نادان و متکبر هستند که در صدد انکار امور غیبی بر می‏آیند. من از درگاه پروردگار متعال مسالت می‏کنم که ما را در حالی بمیراند که به قیام مهدی(ع) و هر آنچه قرآن و سنت بر آن صحه نهاده‏اند، ایمان داشته باشیم.» (36)

اتفاق نظر بر اینکه مهدی از سلاله اهل‏بیت‏(ع) است:
روایات و اخبار صحیحی که از شیعه و سنی نقل شده، گواه بر این است که مسلمین در مورد مسأله متفق‏القولند؛ ‌از جمله سعید بن مسیب نقل کرده است:
«نزد ام سلمه بودیم. صحبت از مهدی(ع) به میان آمد، ایشان گفتند: از رسول خدا(ص) شنیدم که فرمودند: مهدی(ع) از عترت من و از فرزندان فاطمه(س) است.»(37)
از امام محمد باقر(ع) نقل شده که ایشان فرمودند:‌ «مهدی از ما اهل‏بیت و از فرزندان فاطمه است»
از ابو سعید خدری به نقل از پیامبر(ص) ‌روایت شده که فرموده‏اند:
«مهدی از ما اهل‏بیت است، دارای بینی‏ای کشیده است، زمین را بعد از آنکه از ظلم و جور پر شده باشد، پر از عدل و داد می‏کند.»

اتفاق نظر مسلمانان در قطعیت برپایی حکومت مهدی(ع):
در این مورد نیز روایات و احادیث صحیح و صریح فراوانی در کتب اخبار، ملاحم و فتن و شرایط آخرالزمان، هم در منابع اهل‏تسنن و هم در منابع شیعه نقل شده است.
از ابن مسعود روایت کرده‏اند که پیامبر گرامی اسلام(ص) فرموده‏اند: ‌«عمر دنیا به پایان نخواهد رسید تا روزی که مردی از اهل‏بیتم به نام مهدی، ولایت و رهبری امتم را بر عهده می‏گیرد.»(38)
از امام صادق(ع) نقل شده: «قیام قایم(ع) قطعی و حتمی است.» (39)
ابو هریره نقل کرده که رسول خدا(ص) فرمود: ‌«اگر از عمر دنیا، تنها یک روز باقی مانده باشد، خداوند بلند مرتبه آن روز را به قدری طولانی می‏کند تا مردی از اهل‏بیت من فرمانروایی و ولایت زمین را به دست گیرد.» (40)
همچنین آیات الهی که تفسیر آن‌ها وعده ظهور مهدی(ع) است، قطعی بودن برپایی حکومت ایشان را به صراحت تاکید می‏کنند.

وحدت نظر مسلمانان در جهانی بودن حکومت مهدی(ع):
آیات فراوانی از قرآن کریم و روایات کثیری چه از طریق شیعه و چه سنی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است و تاکید می‏کنند که حکومت مهدی(ع) جهانی است. همین منابع، همچنین بر مژده‌ پیروزی اسلام بر تمامی دشمنان دین در سراسر گیتی و چیرگی آن بر همه ادیان و آیین‏های کفر و شرک و رژیم‏های منحرف و فاسد تأکید دارند.
مساله جهانی بودن حکومت ایشان از جمله مهم‏ترین موضوعاتی است که آیات قرآن و روایات فراوان و معتبری آن را تأیید می‏کنند. همه ‌این آیات و روایات بر اصالت ظهور مهدی(ع) در چهارچوب امور و مسایل غیبی و شکل‏گیری حکومتشان در آینده تاریخ امت اسلامی پای می‏فشارند.

الف) حکومت جهانی حضرت مهدی(ع) در قرآن کریم
آن دسته از آیات قرآن که مژده برپایی حکومت جهانی حضرت مهدی(ع) را می‏دهند، فراوانند و به دو دسته تقسیم می‏شوند:
دسته اول آیاتی هستند که به تفسیر، شرح و توضیح مفصل و گسترده علمی نیاز دارند تا بتوانند موجبات قانع شدن خواننده را با بحث اختصاصی موضوع موردنظر، فراهم بسازند.
دسته دوم آیاتی هستند که آشکار و واضح‏اند و به عبارتی این آیات، صراحتا موضوع موردنظر را بیان می‏کنند که در بخش‏های قبل این نوشتار به آن اشاره شده است.
ب) حکومت جهانی حضرت مهدی(ع) در احادیث نبوی
علاوه بر احادیثی که بر حتمی بودن برپایی حکومت جهانی اسلام در تفسیر آیات مرتبط بیان شده است، به احادیث و روایات دیگری که بر جهانی بودن حکومت حضرت مهدی(ع) پای می‏فشارند، اشاره می‏کنیم:
از ابن عباس روایت شده که ایشان به نقل از رسول خدا(ص) گفته‏اند: حاکمان روی زمین چهار نفرند؛ دو حکمفرما مومن هستند و دو پادشاه کافرند. آن دو حکمفرمای مؤمن،‌ ذوالقرنین و سلیمان(ع) هستند و دو پادشاه کافر، نمرود و بخت النصرند. اما حاکم پنجمی بر سراسر زمین حکمفرمایی خواهد کرد. وی از اهل‏بیت من است. (41)
احادیث و روایاتی که در صحاح شش‏گانه اهل‏سنت نقل شده، حضور و نزول حضرت عیسی(ع) را در زمان ظهور حضرت مهدی(ع) تایید کرده و می‏گویند:

حضرت عیسی(ع) پشت سر امام زمان(ع) نماز می‏گزارد و در کشتن دجال و راهنمایی و هدایت مسیحیان به اسلام، حضرت مهدی(ع) را یاری می‏رساند.
در روایتی ابو هریره نیز به نقل از پیامبر(ص) مضمون فوق را مورد تأکید قرار داده است. رسول خدا(ص)‌ فرموده‏اند: روح خدا، ‌عیسی بن مریم در بین شما نزول خواهد کرد. او صلیب را می‏شکند و خوکان را می‏کشد و از مخالفان جزیه می‏گیرد. مردم را به اسلام فرا می‏خواند و نیز خدای متعال در زمان حضور ایشان همه آیین‏ها را به غیر از اسلام از بین می‏برد. مسیح (ع) دجال را به هلاکت می‏رساند و امنیت و آرامش سراسر گیتی را فرا می‏گیرد.
روایتی نیز از امام جعفر صادق(ع) نقل شده که فرموده‏اند: «زمانی که قایم، قیام بنماید، در سراسر زمین غیر از بانگ شهادت «لا اله الا الله و اشهد ان محمد رسول الله» بانگ دیگری به گوش نخواهد رسید.»(42)
البته آن دسته از اخباری که بر قطعی بودن بر پایی حکومت جهانی اسلام در زمان رهبری و خلافت مهدی منتظر(ع) دلالت دارند، بسیار فراوانند. یکی از این خبرها حدیث متواتری است که شیعه و سنی آن را به نقل از حضرت محمد(ص) آورده‏اند. ایشان در وصف حکومت و عدالت حضرت مهدی(ع) فرموده‏اند:
«یملا الارض قسطا وعدلا کما ملیت ظلما و جورا»
توافق مسلمانان بر برخی از نشانه‏های ظهور
اخبار و روایات وارده در کتب ملاحم و فتن شیعه و سنی حاکی از آن است که قبل از ظهور حضرت مهدی(ع) پدیده‏هایی به وقوع می‏پیوندد که نشانه قریب‏الوقوع بودن ظهور حضرت و برپایی انقلاب اسلامی ایشان و انجام وعده الهی است. این نشانه‏ها که مورد توافق شیعه و سنی است، بسیار زیادند که روشن‏ترین آن‌ها دو نشانه هستند:‌

اولین نشانه، برپایی حکومت اسلامی در شرق است که مقدمه انقلاب حضرت مهدی(ع) است و در حدیثی از رسول خدا(ص) به این موضوع اشاره شده است. حضرت محمد(ص) فرموده‏اند: ‌«مردمی در مشرق زمین قیام می‏کنند که زمینه‏ساز حکومت مهدی(ع) هستند.» (43) شوبان نیز از رسول خدا(ص) روایت کرده است که فرموده‏اند: «هر زمان دیدید که پرچم‏های سیاه از سمت خراسان پیش می‏آید، و لو با لغزیدن روی برف بوده، به آنان بپیوندید.»(44)

دومین نشانه، تشکیل دولتی در شامات است که با حکومت امام زمان(ع) مخالف است. رهبری این حکومت را فردی از بنی‏امیه بر عهده دارد. او در روایات اسلامی به «سفیانی» ‌مشهور است و شیعه و سنی روایات فراوانی درباره او نقل کرده‏اند. در کتب صحاح سته مدفون گشتن و فرو رفتن سفیانی همراه با لشکرش به عمق زمین نقل شده است. سفیانی بعد از آنکه خبر سلطه‌ امام زمان(ع) بر حجاز را می‏شنود، همراه سپاهش به سوی مکه گسیل می‌شود تا حکومت امام(ع) را نابود سازد.
عایشه از پیامبر اکرم(ص) نقل کرده است که ایشان فرموده‏اند:‌ «سپاهی قصد حمله به کعبه را دارد و همین که به صحرایی می‏رسند تمام آن لشکر به کام زمین فرو می‏روند.»(45)
اتفاق نظر مسلمانان در نماز خواندن حضرت عیسی(ع) پشت سر امام مهدی(ع):
در این باره در کتب صحاح سته و در احادیث معتبر اهل‏بیت(علیهم السلام) اخبار فراوانی آمده است.
از امام محمدباقر(ع) نقل شده است: «هراس از قایم(ع) باعث غلبه ایشان بر دشمنان می‏شود و ایشان به نصرت الهی تایید می‏شود. ‌تمامی زمین تحت سیطره ایشان در می‏آید و به گنج‏های فراوانی دست می‏یابند و دامنه ‌سلطه ایشان تمامی شرق و غرب زمین را فرا می‏گیرد و پروردگار متعال به واسطه ایشان دین خود را بر دیگر ادیان غالب خواهد کرد، هر چند مشرکان را ناخوش آید. در زمان ظهور حضرت مهدی(ع) تمامی ویرانه‏های زمین آباد می‏شود و روح خدا، عیسی(ع) فرود می‏آید و ایشان پشت سرشان نماز می‏گزارد.»(46)
در صحیح بخاری و صحیح مسلم، از ابوهریره به نقل از رسول خدا(ص) ‌چنین آمده است:‌
«آن گاه که فرزند مریم در بین شما فرود آید، چه خواهید کرد، در حالی که امامتان، مهدی(ع) از خودتان باشد؟»(47)
مسلم در صحیح خود به نقل از جابر بن عبدالله انصاری آورده است که می‏گوید: «از پیامبر اکرم(ص) شنیدم که فرمود: در میان امتم همیشه گروهی هستند که تا روز قیامت و با حمایت و پشتیبانی الهی در دفاع از حق می جنگند تا آنکه عیسی بن مریم (ع) فرود می آید، ‌فرمانده‏ای به نام عیسی(ع) می‏گوید: بیا و بر ما نماز بگذار، عیسی می‏گوید: خیر، ‌در بین شما کسی هست که این کار را انجام می‏دهد. خداوند امت اسلام را عزیز و گرامی داشته است. (48)

حافظ ابو عمر دانی در سنن خویش همین حدیث جابر از پیامبر(ص) را نقل کرده، جز آنکه حدیث او در برخی الفاظ با این حدیث فرق می‏کند. متن حدیث ابو عمردانی چنین است:
«پیوسته جماعتی از امتم در دفاع از حق می‏جنگند تا آن زمان که عیسی(ع) در سپیده‏دمی در شهر بیت‏المقدس نزد مهدی(ع) فرود می‏آید. پس گفته می‏شود: ای پیامبر خدا پیش آی و بر ما نماز بگزار، حضرت عیسی(ع) می‏فرماید‌: خداوند گروهی از امت اسلام را به جهت عزت و احترامی که نزد پروردگار متعال دارند، بر گروه دیگر فرمانروایی و رهبری داده است.» (49)
توطیه علیه مهدویت، چرا؟
پر واضح است که ایده مهدویت، روح قیام و انقلاب بر ضد ظلم و ستم را به همراه خود دارد. چنین مساله‏ای به خودی خود ایده‏ای است که حاکمان جور را نگران و تمامی سلطه‏گران و سلطه‏جویان مفسد را در هراس افکنده است.
ستمگران سلطه‏جو که در هر دوره، با زور و شمشیر و سرنیزه بر ملتهای خود چیره می‏شوند، می‏دانند که سلطه جایرانه‏شان سرانجام، پایانی خواهد داشت و این پایان محتوم، جز به دست مهدی منتظر(ع) نخواهد بود.
پس شکی نیست که وحشت و ترس حاکمان کشورهای عربی سلطه‌گر از حکومت‌ عدل مهدوی، ‌در مقایسه با تمامی جباران روی زمین بیشتر باشد، چرا که همه آنان به خوبی می‏دانند که شعله‏های آتشفشان انقلاب او از درون کاخ‏هایشان شعله‏ور شده، تاج و تختشان را واژگون ساخته و همه آنان را قبل از دیگر حاکمان ستمگر و جباران فاسد، نابود خواهد کرد.
در پرتو این دیدگاه بیدادگرانه و به خاطر عظمت و اهمیت قضیه مهدویت و خطری که این مساله برای منافع دشمنان اسلام و ماهیت آنان دارد‌،‌ ما باید به ابعاد سیاسی و تاریخی در ورای تهاجم فرهنگی ددمنشانه و تشکیکی که در گونه گونه توطیه‏های زیرکانه‌ آنان علیه اعتقاد به مهدویت،‌ در اشکال قدیم و جدید آن دارد،‌ توجه کافی داشته باشیم.



پی نوشت‏ها:
1ـ الجامع الاحکام القرآن،ج 8، ص111.
2ـ الدرالمنثور فی التفسیر بالماثور، ج 1، ص 264.
3ـ همان، ج 7، ص 386.
4ـ روح المعانی، ج 25، صص 5-6.
5ـ نورالبصار، ‌ص 343.
6ـ همان، ‌ص 349.
7ـ المسند، ج 3،‌ ص 37.
8ـ فراید المسطین،‌ج2، ص325.
9ـ سنن ابی داود، ج 2، ص 256.
10ـ صحیح بخاری،‌ج 2، ص 256.
11ـ کنزالعمال، ج 14، ص 275.
12ـ عرف الوردی فی اخبار المهدی، ج 2، ص 81.
13ـ همان، حدیث 182.
14ـ ‌فراید السمطین، ج2،ص 312.
15ـ الحاوی للفتاوی، ج 2، ص 132.
16ـ الصواعق المحرقه، ص 162.
17ـ الجامع الصحیح و سنن، ج 5،‌ ص 565.
18ـ سنن، ج 4، ‌ص 106.
19ـ کمال‏الدین، ج 1، ص 240،‌ ح64 و نیز بحارالانوار، ج 23، ص 147، ح 110.
20ـ کفایه الاثر، ص 223 و نیز بحار الانوار، ج 36، ص 383، ح 1.
21ـ کمال الدین، ج 1، ص 317،‌ح 2 و نیز بحارالانوار، ج 51،‌ص 133،‌ح 3.
22ـ کمال الدین، ج 1، ص 33 و نیز بحار الانوار، ج 42، ‌ص 317.
23ـ کمال الدین، ج 2، ص 376 همان،‌ج 52،‌ص 222.
24ـ مروج الذهب، ج 4، ‌ص 199.
25ـ مصلح جهانی و مهدی موعد از دیدگاه اهل‏سنت، ص 124.
26ـ ‌النهایه، ج 5، ص 254.
27ـ فتوحات مکیه، ج 3، ص 332.
28ـ شرح نهج البلاغه،ج2، ص 535.
29ـ منهاج السنه النبویه، ج 4، ص 11.
30ـ مقدمه ابن خلدون، ص 367.
31ـ الرهان فی علامات مهدی آخرالزمان، ص 182.
32ـ موسوعه الامام المهدی، ج 1،‌ص 99، و 598.
33ـ تفسیر المنار، ج 6،‌ص 57.
34ـ مجله الجامعه الاسلامیه، ‌شماره سوم.
35ـ فتح الباری، ج 5، ص 362.
36ـ مجله تمدن اسلامی، شماره 22،‌ص 643.
37ـ سنن ابن ماجه، ج 2، ح4086 و نیز تاریخ بخاری، ج 3، ص 346.
38ـ الغیبه، ص 112.
39ـ بحارالانوار، ج 52، ص 206، ح40.
40ـ سنن ابن ماجه، ج 2، ص 982، ح2779.
41ـ الحاوی للفتاوی، ج 2، ص 81.
42ـ ینابیع الموده، ص 421.
43ـ سنن ابن ماجه،ج 2، ص 4088.
44ـ مسند احمد، ج 5، ص 227.
45ـ صحیح مسلم، ج 4، ص 221،‌ح7.
46ـ صحیح بخاری،‌ج 3، ص 86.
47ـ بحار الانوار، ج 52،‌ص 191،ح4.
48ـ صحیح بخاری، ج 4،‌ص 205 ونیز صحیح مسلم، ج 1، ص 136.
49ـ صحیح مسلم، ج 1،‌ص 137.
50ـ سنن الدانی، ص 143و نیز مسند احمد، ج 3،‌ص 345.
کتابنامه:‌
1ـ آکوسی بغدادی، سید محمود، روح المعانی، ج 25، احیاء التراث العربی.
2ـ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج2، مصر.
3ـ ابن اثیر،‌النهایه، ج 5.
4ـ ابن عربی، فتوحات مکیه، ج 3.
5ـ ابن خلدون، مقدمه ابن خلدون.
6ـ ابن ماجد، سننن, ج 2.
7ـ ابو عیسی محمد بن عیسی بن سوره، الجامع الصحیح و سنن ترمذی، ج 5.



سایت ابنا