چهل حدیث از پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله


قال رسول اللَّه صلی الله علیه واله: لا تطلبوا العلم لتباهوا به العلماء و لا لتماروا به السّفهاء و لا لتراءوا به فی المجالس و لا لتصرفوا وجوه النّاس الیکم للتّرأس فمن فعل ذلک کان فی النّار.
رسول اکرم صلی الله علیه و اله فرموده است: علم را نخواهید برای فخر فروشی به دانشمندان و نه برای مجادله با بیسوادان و نه برای خودنمایی در مجالس و نه برای جلب توجّه مردم، بمنظور ریاست‏طلبی و برتری‏جویی. چه آن کس که هدفش از کسب دانش این چنین باشد قرارگاه او در آتش است.
لآلی الاخبار، ص 193
قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: ما خلقتم للفناء بل خلقتم للبقاء و انّما تنقلون من دار الی دار. رسول اکرم صلی الله علیه و اله فرموده است: شما برای نابودی آفریده نشده‏اید بلکه برای ماندن و باقی بودن به وجود آمده‏اید و با مرگ، تغییر مکان می‏دهید و از منزلی به منزل دیگر انتقال می‏یابید.
بحار الانوار،ج3،ص 161 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: الامل رحمة لامّتی و لو لا الامل ما رضعت والدة ولدها و لا غرس غارس شجرا. رسول اکرم صلی الله علیه واله فرموده است: آرزو برای امّت من رحمت است چه اگر آرزو نمی‏بود هیچ مادری فرزند خود را شیر نمی‏داد و هیچ باغبانی درختی نمی‏نشاند. سفینه،امل، ص 30 قال النّبیّ صلّی اللَّه علیه و آله: عزّ المؤمن استغناؤه عن النّاس و فی القناعة الحرّیّة و العزّ. رسول اکرم صلی الله علیه واله فرموده: عزّت مردم با ایمان در بی‏نیازی از مردم است و آزادی و شرافت در پرتو قناعت به دست می‏آید. مجموعه ورام، آداب و اخلاق در اسلام، ص 318 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: من قرأ آیة الکرسیّ عند منامه بعث الیه ملک یحرسه حتّی یصبح. رسول اکرم صلی الله علیه و اله فرموده است: هر کس در موقع خواب آیة الکرسی را بخواند خداوند فرشته‏ای را برای نگهبانی و محافظت او می‏گمارد تا شب را به سلامت به صبح آورد. تفسیر منهاج الصادقین،ج 2،ص 92 عن رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: انّه سیل فیما النّجاة غدا فقال: انّما النّجاة فی أن لا تخادعوا اللَّه فیخدعکم فانّه من یخادع اللَّه یخدعه و یخلع منه الایمان و نفسه یخدع لو یشعر فقیل له و کیف یخادع اللَّه قال یعمل بما امر اللَّه به ثمّ یرید به غیره فاتّقوا اللَّه و اجتنبوا الریاء فانّه شرک باللَّه انّ المرایی یدعی یوم القیمة باربعة اسماء: یا کافر با فاجر یا غادر یا خاسر حبط عملک و بطل اجرک. از رسول اکرم صلی الله علیه و اله سؤال شد که فردای قیامت نجات در چیست؟ حضرت در جواب فرمود: نجات تنها در این است که با خداوند از در خدعه و فریب وارد نشوید که خداوند با شما خدعه نماید. زیرا هر کس با خدا خدعه کند خدا با او خدعه خواهد کرد و ایمانش را از وی سلب می‏کند. کسی که با خدا خدعه می‏کند اگر درست بفهمد در واقع خود را فریب داده است. گفته شد یا رسول اللَّه چگونه با خدا خدعه می‏کند؟ فرمود: فریضه‏ای را که خداوند بدان امر فرموده انجام می‏دهد ولی در نیت غیر خدا را اراده می‏نماید. سپس فرمود: راه تقوی در پیش گیرید و از ریا بپرهیزید که ریا شرک به خداوند است و ریاکار در قیامت به چهار اسم خوانده می‏شود: ای کافر، ای فاجر، ای مکّار، ای زیانکار، اعمالت بر باد رفت و اجرت باطل شد. ‏أمالی الصدوق، ص 582 قال رسول اللَّه صلی الله علیه واله: بعثت لأتمّم مکارم الاخلاق. رسول اکرم صلی الله علیه واله فرموده است: مبعوث شده‏ام تا مکارم اخلاق را تتمیم و تکمیل نمایم. بحار الأنوار، ج‏67، ص 372 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: خیارکم احسنکم اخلاقا الّذین یألفون و یؤلفون. رسول اکرم صلی الله علیه و اله فرموده است: بهترین شما کسانی هستند که اخلاقشان نیکوتر است، آنان که با مردم طرح الفت و محبت می‏ریزند و مردم نیز با آنان پیوند انس و دوستی برقرار می‏کنند. مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص 180 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: وقّروا کبارکم و ارحموا صغارکم. به بزرگسالان خود احترام کنید و نسبت بکودکان خویش ترحم و عطوفت نمایید. أمالی الصدوق، ص 94 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: من اجلال اللَّه اجلال ذی الشّیبة المسلم. رسول اکرم صلی الله علیه و آله در باره احترام به شخصیت کهنسالان فرموده است: یکی از صور تکریم و تعظیم ذات اقدس الهی احترام و تجلیل سالخوردگان مسلمان است.
الکافی، ج‏2، ص 165 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: من وقّر ذا شیبة فی الاسلام امنه اللَّه من فزع یوم القیمة. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده است: کسی که پیر مسلمانی را توقیر و تجلیل نماید خداوند او را از ترس روز قیامت ایمن می دارد. لآلی الاخبار،ص 181 جاء شیخ الی رسول اللَّه صلی الله علیه و اله فابطیوا عن الشّیخ ان یوسّعوا له فقال صلی الله علیه آله: لیس منّا من لم یرحم صغیرنا و لم یوقّر کبیرنا. پیرمردی حضور رسول اکرم صلی الله علیه و آله شرفیاب شد، کسانی که در محضر آن حضرت نشسته بودند مراعات احترامش را ننمودند و در جا دادن به او کندی و تسامح کردند. پیغمبر اکرم از این رفتار بر خلاف ادب ناراحت شد، به آنان فرمود: کسی که به خردسالان ما تفضّل و ترحّم نکند و پیران ما را مورد تکریم و احترام قرار ندهد از ما نیست و با ما بستگی و پیوستگی ندارد. مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص 168 عن النّبیّ صلّی اللَّه علیه و آله: اکرموا اولادکم و احسنوا آدابکم. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: فرزندان خود را احترام کنید و با آنان مؤدّب برخورد نمایید. بحار الانوار،ج23،ص114 عن النّبیّ صلّی اللَّه علیه و آله: ثلاثة لیس لاحد فیهنّ رخصة: الوفاء لمسلم کان او کافر، و برّ الوالدین مسلمین کانا او کافرین، و اداء الامانة لمسلم کان او کافر. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: سه چیز است که احدی مجاز نیست از آن تخلف و سرپیچی نماید؛ اول: وفای به عهد، خواه طرف پیمان مسلمان باشد یا کافر. دوم: نیکی به پدر و مادر، خواه مسلمان باشند یا غیر مسلمان. سوم: ادای امانت، خواه صاحب امانت مسلم باشد یا کافر. مجموعة ورام (تنبیه الخواطر)، ج‏2، ص 121 قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: اقربکم منّی غدا فی الموقف اصدقکم فی الحدیث و ادّاکم للامانة و اوفاکم بالعهد و احسنکم خلقا و اقربکم من النّاس. رسول اکرم صلی الله علیه و اله می فرمود: کسانی که در سخن راستگوتر و در ادای امانت مواظب‏تر و در عهد و پیمان باوفاتر و در اخلاق نیکوتر و با مردم گرمتر هستند در قیامت به من از همه نزدیک‏ترند. تاریخ یعقوبی،ج2،صفحه 60 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: لا خیر لک فی صحبة من لا یری لک من الحقّ مثل ما تری له. رسول اکرم صلی الله علیه و‌ آله فرموده است: کسی که تو به حقوق او توجّه داری ولی او به حق تو توجّه نمی‏کند رفیق خوبی نخواهد بود و برای مصاحبت شایستگی ندارد نهج الفصاحة، ص 676 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: انا و الاتقیاء من امّتی براء من التّکلّف. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده است: من و پرهیزکاران امّت من از تن دادن به کارهای تحمیلی که آمیخته به تصنّع و مایه ناراحتی و مشقّت است منزّه و مبرّی هستیم. احیا العلوم،ج2 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: من اراد ان یکون اعزّ النّاس فلیتّق اللَّه عزّ و جلّ. رسول اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرموده است: آن کس که می‏خواهد عزیزترین مردم باشد باید از گناه اجتناب نماید و به تقوی و پرهیزکاری بگراید. کنز الفواید، ج‏2، ص: 10 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: انّ التّواضع لا یزید العبد الّا رفعة فتواضعوا رحمکم اللَّه. رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‏فرمود: تواضع، بر آدمی جز رفعت مقام نمی‏افزاید، فروتنی کنید امید است مشمول فیض و رحمت الهی واقع شوید. نهج الفصاحة، ص 277 مرّ رسول اللَّه صلی الله علیه و آله بقوم فیهم رجل یرفع حجرا یقال له حجر الاشدّاء و هم یعجبون منه. فقال ما هذا؟ قالوا رجل یرفع حجرا یقال له حجر الاشدّاء. قال أ فلا اخبرکم بما هو اشدّ منه؟ رجل سبّه رجل فحلم عنه فغلب نفسه و غلب شیطانه و شیطان صاحبه. رسول اکرم صلی الله علیه و آله گذر کرد بر جمعیّتی که بین آنها مرد پر قدرت و نیرومندی بود که سنگ بزرگی را از زمین برمی‏داشت و مردم آن را سنگ زورمندان یعنی وزنه قهرمانان می‏نامیدند و همه از عمل آن ورزشکار قوی در شگفتی بودند. رسول اکرم پرسید این اجتماع برای چیست؟ مردم عمل وزنه برداری آن قهرمان را بعرض رساندند. فرمود آیا بشما نگویم قویتر از این مرد کیست؟ قوی‏تر از او کسی است که بوی دشنام گویند و تحمّل نماید و بر نفس سرکش و انتقام‏جوی خود غلبه کند و بر شیطان خویش و شیطان دشنام‏گو پیروز گردد. طرایف الحکم، ص 400 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: الحیاء حیاء ان، حیاء عقل و حیاء حمق. فحیاء العقل هو العلم و حیاء الحمق هو الجهل. رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمود: حیا بر دو قسم است، یکی حیای عقلانی و آن دیگر حیای احمقانه. حیای عقلانی ناشی از علم و دانش است و حیای احمقانه عبارت از جهل و نادانی است. کافی،ج2،ص104 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: اذا لم تستح فافعل ما شیت. رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمود: وقتی که شرم و حیا را از دست دادی هر چه می‏خواهی بکن، یعنی افراد بی حیا از گناه و قانون‏شکنی باک ندارند. بحار، ج‏68، ص 336 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: اشجع النّاس من غلب هواه. رسول اکرم صلی الله علیه و اله فرموده است: نیرومندترین مردم کسانی هستند که بر تمایلات نفسانی خود پیروز شوند و آنها را مطیع و مسخّر منطق عقل خویشتن سازند. من لا یحضره الفقیه، ج‏4، ص 395
عن النّبیّ صلّی اللَّه علیه و آله انّه قال: انّ الشّدید لیس من غلب النّاس و لکنّ الشّدید من غلب نفسه. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده: شجاع و نیرومند آن کس نیست که بر مردم غلبه کند و بر رقبای خود پیروز گردد، بلکه شجاع آن کسی است که بر نفس سرکش خود مسلّط شود و عنان هوی و تمایلات خویش را در دست گیرد. مجموعة ورام، ج‏2، ص 11 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: من لم یصبر علی ذلّ التّعلّم ساعة بقی فی ذلّ الجهل ابدا. رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمود: آن کس که ساعتی به ذلت علم آموزی تن ندهد در همه عمر گرفتار ذلت و خواری جهل خواهد بود. بحار الأنوار، ج‏1، ص 177 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: المؤمن الّذی یخالط النّاس و یصبر علی اذاهم اعظم اجرا من المؤمن الّذی لا یخالطهم و لا یصبر علی اذاهم. رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‏فرمود: مؤمنی که با مردم می‏آمیزد و آزار آنان را تحمل می‏کند در پیشگاه الهی اجرش بزرگتر است از آن مؤمنی که با مردم آمیزش ندارد و بر اذیت آنها صبر نمی‏کند. مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص 193 قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: اقربکم منّی غدا فی الموقف اصدقکم فی الحدیث و اداکم للامانة و اوفاکم بالعهد و احسنکم خلقا و اقربکم من النّاس. رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمود: کسانی که در سخن راستگوتر و در ادای امانت مواظب‏تر و در عهد و پیمان باوفاتر و در اخلاق نیکوتر و با مردم گرمتر هستند در قیامت بمن از همه نزدیک‏ترند. تاریخ یعقوبی،ج2،ص60 قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: یا علیّ انّ اللَّه عزّ و جلّ احبّ الکذب فی الصّلاح و ابغض الصّدق فی الفساد. رسول اکرم صلّی اللَّه علیه و آله به علی علیه السّلام فرمود: خداوند دروغی را که موجب صلاح باشد دوست دارد و راستی را که باعث فساد گردد دشمن دارد. مکارم الأخلاق، ص 433 قال النّبیّ صلّی اللَّه علیه و آله: عزّ المؤمن استغناؤه عن النّاس و فی القناعة الحرّیّة و العزّ. رسول اکرم صلی الله علیه و آل) فرموده: عزّت مردم با ایمان در بی‏نیازی از مردم است و آزادی و شرافت در پرتو قناعت به دست می‏آید. مجموعه ورام، ص 317 قال النّبیّ صلّی اللَّه علیه و آله: لردّ المؤمن حراما یعدل عند اللَّه سبعین حجّة مبرورة. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده: مسلمانی که از یک گناه اعراض کند اجر هفتاد حج مقبول در پیشگاه خداوند دارد. مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص 316 قال النّبیّ صلّی اللَّه علیه و آله: ثلاثة لیس لاحد فیهنّ رخصة: الوفاء لمسلم کان او کافر، و برّ الوالدین مسلمین کانا او کافرین، و اداء الامانة لمسلم کان او کافر. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده: سه چیز است که احدی مجاز نیست از آن تخلف و سرپیچی نماید؛ اول: وفای به عهد، خواه طرف پیمان مسلمان باشد یا کافر. دوم: نیکی به پدر و مادر، خواه مسلمان باشند یا غیر مسلمان. سوم: ادای امانت، خواه صاحب امانت مسلم باشد یا کافر. مجموعة ورام، ج‏2، ص 121 قال النّبیّ صلّی اللَّه علیه و آله: ایّاک و الکذب فانّه یسوّد الوجه. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده: از دروغگویی بپرهیز زیرا دروغ باعث روسیاهی است. مستدرک،ج2،ص100 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: ما بنی فی الاسلام بناء احبّ الی اللَّه عزّ و جلّ و اعزّ من التّزویج. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده: هیچ بنایی در اسلام پایه‏گذاری نشده است که در پیشگاه خداوند محبوب‏تر و عزیزتر از امر ازدواج باشد. مستدرک،ج2،ص531
قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: من احبّ فطرتی فلیستنّ بسنّتی و من سنّتی النّکاح. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرموده است: کسی که به فطرت من علاقه دارد البته باید از سنت من پیروی کند و در راه من قدم بردارد و یکی از سنن من ازدواج است. مکارم الأخلاق، ص 196 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: لا تنکح المرأة لجمالها فلعلّ جمالها یردیها و لا لمالها فلعلّ مالها یطغیها و انکح المرأة لدینها. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده است: زن را برای زیباییش به مسری مگیر چه ممکن است جمال زن باعث پستی و سقوط اخلاقی‏اش شود، و همچنین به انگیزه مالش با وی پیوند زناشویی برقرار مکن زیرا مال می‏تواند مایه طغیان او گردد، بلکه به سرمایه دینش متوجّه باش و با زن با ایمان ازدواج کن.
محجه البیضا،ج3،ص83 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: التّوبة حسنة لکنّه فی الشّباب احسن. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده: توبه از گناه، همیشه پسندیده است ولی در سنین جوانی بهتر و پسندیده‏تر است.
مجموعه ورام،ج2،ص118 قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: العلماء عالمان: عالم عمل بعلمه فهو ناج و عالم تارک لعلمه فقد هلک. رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‏فرمود: مردان عالم و درس خوانده دو قسمند: اول عالمی که بعلم خود عمل می‏کند، برای او نجات و رستگاری است و دیگر عالمی که عملا از دانش خود پیروی نمی‏نماید، او در هلاکت و بدبختی است.
بحار الأنوار، ج‏2، ص 36
قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: یا ابا ذرّ انّ شرّ النّاس عند اللَّه یوم القیمة عالم لا ینتفع بعلمه. رسول اکرم صلی الله علیه و اله فرمود: ای ابوذر! در قیامت بدترین مردم نزد پروردگار عالمی است که در جهان از دانش خود عملا استفاده نکرده و از آن پیروی ننموده است.
لآلی الاخبار،ص161 خرج رسول اللَّه صلی الله علیه و ‌آله فاذا فی المسجد مجلسان: مجلس یتفقّهون و مجلس یدعون اللَّه و یسألونه. فقال: کلا المجلسین الیّ خیر امّا هؤلاء فیدعون و امّا هؤلاء فیتعلّمون و یفقّهون الجاهل، هؤلاء افضل، بالتّعلیم ارسلت ثمّ قعد معهم. رسول اکرم صلی الله علیه و آله مشاهده کرد که در مسجد، دو مجلس تشکیل شده است، یکی مجلس علم که در آن از معارف اسلامی بحث می‏شود و دیگری مجلس دعا که در آن خدا را می‏خوانند. رسول اکرم (ص) فرمود: این هر دو مجلس خوب و مورد علاقه من است. آن گروه دعا می‏کنند و این گروه درس می‏خوانند و درس می‏گویند، ولی گروه علمی برتر و بالاتر از گروه دعا هستند و من از طرف پروردگار برای تعلیم مردم، مبعوث شده‏ام. سپس رسول اکرم صلی الله علیه و آله به گروه معلّمین و محصّلین پیوست و با آنان در مجلس علم نشست.
بحار الأنوار، ج‏1، ص 206 قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله: لا خیر لک فی صحبة من لا یری لک من الحقّ مثل ما تری له. رسول اکرم صلی الله علیه و ‌اله فرموده است: کسی که تو به حقوق او توجّه داری ولی او به حق تو توجّه نمی‏کند رفیق خوبی نخواهد بود و برای مصاحبت شایستگی ندارد.
تاریخ یعقوبی،ج2،ص100

hfkh