نقد و بررسی کتاب ((خرافات وفور در زیارات قبور)) نوشته سید ابوالفضل برقعی-6

عالم قبر و برزخ در سخنان حضرت علی علیه السلام (7)
در قسمت های پیشین، تناقض و مخالفت آشکار گفته های سید ابوالفضل برقعی را با فرمایشات حضرت امیرالمومنین علیه السلام در استشهاد به بخشی از خطبه 83 نهج البلاغه پیرامون عالم قبر و برزخ را بیان کردیم. ایشان در ((کتاب خرافات وفور در زیارات قبور)) و در ادامه ادعای خود مبنی برخالی بودن عالم قبر و برزخ از حرکات حیاتی و قطع ارتباط با دنیا، به قسمتی از خطبه 110 نهج البلاغه، استناد کرده است. ایشان در بیان این مطلب می نویسند:
و فرموده: «فهم جیرة لایجیبون داعیاً ولا یمنعون ضیماً ‌ولایبالون مندبةً، إن جیدوا لم یفرحوا، وإن قحطوا لم یقنطوا جمیع وهم آحاد، وجیرة وهم أبعاد، متدانون لا یتزاورون
رفتگان همسایگانی هستند که هرگاه آنان را بخوانند پاسخی نمی‌دهند و ظلم و ستمی را دفع نمی کنند، و متوجه نوحه سرایی و مداحی نمی شوند، اگر در حق ایشان نیکی شود شاد نگردند، ‌و اگر قحطی شود ناامید نمی شوند، با هم هستند در حالی که تنها هستند و همسایه ‌اند در حالی که از هم دورند، به زیارت یکدیگر نمی‌روند

نقد وبررسی:
خطبه 110 نهج البلاغه در مذمت دنیا سخن می گوید. حضرت امیر علیه السلام در تحذیر دنیا می فرمایند:
أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّی أُحَذِّرُکُمُ الدُّنْیَا فَإِنَّهَا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ حُفَّتْ بِالشَّهَوَاتِ وَ تَحَبَّبَتْ بِالْعَاجِلَةِ وَ رَاقَتْ بِالْقَلِیلِ
پس از حمد بر خدا و درود بر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم) شما را از دنیا بر حذر می‏دارم، زیرا دنیا شیرین و سبز و خرّم است، به شهوتها پیچیده شده است، و بوسیله متاعهای زود از بین رونده اظهار دوستی می‏نماید، و به زیورهای اندک شاد می‏نماید،
وَ تَزَیَّنَتْ بِالْغُرُورِ لَا تَدُومُ حَبْرَتُهَا وَ لَا تُؤْمَنُ فَجْعَتُهَا غَرَّارَةٌ ضَرَّارَةٌ حَایِلَةٌ زَایِلَةٌ نَافِدَةٌ بَایِدَةٌ أَکَّالَةٌ غَوَّالَةٌ
و برای فریب خویش را آرایش نموده، شادی آن پایدار نیست، و از درد و اندوهش آسوده نمی‏باید گشت، بسیار فریبنده و زیان رساننده است، تغییر دهنده حالات است، نابود و تباه می‏گردد، شکمخواره‏ای است که هلاک می‏نماید
لَا تَعْدُو إِذَا تَنَاهَتْ إِلَی أُمْنِیَّةِ أَهْلِ الرَّغْبَةِ فِیهَا وَ الرِّضَاءِ بِهَا أَنْ تَکُونَ کَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَی: (کَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِیماً تَذْرُوهُ الرِّیاحُ وَ کانَ اللَّهُ عَلی‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ مُقْتَدِراً)
زمانیکه آرزوی راغبین بدنیا که بآن خوشنود هستند به نهایت رسید دنیا از اینکه می‏باشد تجاوز نمی‏کند، همچنانکه خداوند تعالی (در قرآن کریم در سوره کهف آیه 45) می‏فرماید:
َ (مثل حیات دنیا) مانند آبی است که از آسمان فرستادیم، پس گیاهان زمین با آن آمیخته شدند پس آن گیاهان بامداد خشک گردید به قسمی که بادها آنرا پراکنده می‏سازند، و خداوند بر همه چیز قادر و توانا است))
حضرت مولی الموحدین علیه السلام در ادامه خطبه، بسیار محکم و بلیغ و رسا و ادیبانه از دنیا و خصوصیات آن یاد می کنند، و بر خواننده محترم بدیهی و مبرهن است که نه تنها اینگونه جملات و کلمات را از هیچ کسی به جز خاندان وحی نمی توان سراغ گرفت و فقط زیبنده حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام و فرزندان معصومش می باشد، بلکه خود بهترین گواه بر حجت خدا بودن آنان است.
حضرتش از موقعیت دنیا به عنوان گریه گلوگیر یاد کرده، بارش پی در پی ابرهای بلا را هشدار می دهند، از به هم آمیختگی خوشی با اندوه، شیرینی با تلخی، زندگی با مرگ، تندرستی با بیماری و ثروت با تهیدستی در دنیا سخن می گویند، و نیز متذکر تلخی و عداوت و خوف و رنج و فریب دنیا می شوند، یادآور کوچکی و ذلت و زوال دنیا می شوند، عبرت آموزی از آثار و آرزوها و جمعیت و لشگرهای گذشتگان را بیان می فرمایند.
حضرت علی علیه السلام پس از تذکرات و هشدارها در رابطه با نزدیک بودن مرگ و یادآوری اینکه تقوی بهترین توشه آخرت می باشد، به بحث جدایی از دنیا و روانه شدن انسان به سوی قبر می پردازند:
حَتَّی ظَعَنُوا عَنْهَا لِفِرَاقِ الْأَبَدِ
تا اینکه از آن برای همیشه جدا گشته و کوچ کردند

دقت شود که حضرت (مردن) را خوابیدن و بیهوش شدن نمی دانند، بلکه آنرا به (کوچ کردن) تشبیه می کنند. بدیهی است تفاوت کوچ کردن با خوابیدن، فاصله زمین تا آسمان است. در سفر و کوچ، حیات و آگاهی مشاهده می شود، نه بی خبری و عدم علایم حیاتی، که مورد ادعای آقای برقعی است.
وَ هَلْ زَوَّدَتْهُمْ إِلَّا السَّغَبَ َوْ أَحَلَّتْهُمْ إِلَّا الضَّنْکَ أَوْ نَوَّرَتْ لَهُمْ إِلَّا الظُّلْمَةَ أَوْ أَعْقَبَتْهُمْ إِلَّا النَّدَامَةَ
آیا جز تنگی (گور) جایی چیزی به آنها داده شده و آیا جز گرسنگی توشه‏ای و جز تنگی (گور) جایی و جز تاریکی (قبر) نوری بایشان داد یا در پی آنان جز پشیمانی سختیهاشان را تدارک نمود
جای بسی حیرت و تعجب است که چگونه آقای برقعی این همه صراحت و وضوح در کلام امیر المومنین علیه السلام را برای حیات و درک و شعور در عالم قبر ندیده و از بی حرکتی و عدم آثار حیاتی در قبر سخن گفته است؟! چرا ایشان به فضای صحبت امیر مومنان علیه السلام در تمام خطبه و عبارات پیشین و پسین مورد استشهاد خود توجهی نکرده است؟ احساس تنگی قبر و تاریکی و پشیمانی برای جسد مرده ای که فهم و شعور ندارد، چگونه توجیه می شود؟ آیا این احساسات ناشی از علایم حیاتی می باشد ویا بی خبری و عدم تحرک؟
اگر به سخنان حضرت علی علیه السلام دقت کنیم، واضح می شود که آثار حیاتی ذکر شده، علیرغم مرده بودن جسم در قبر ، بر روح انسان که توجه به قبر و بدن خود دارد، مترتب است و این روح به هویت قبر خود نظر دارد.

حضرت امیر علیه السلام پس از بیان حالات برزخ و عالم قبر، مردم را مور خطاب قرار می دهند:
أَ فَهَذِهِ تُؤْثِرُونَ أَمْ إِلَیْهَا تَطْمَیِنُّونَ اَمْ عَلَیْهَا تَحْرِصُونَ
آیا چنین دنیا یی را اختیار می‏کنید یا حرص آن را میزنید
فَبِیْسَتِ الدَّارُ لِمَنْ لَمْ یَتَّهِمْهَا وَ لَمْ یَکُنْ فِیهَا عَلَی وَجَلٍ مِنْهَا
بد سرایی است برای کسیکه بآن بد گمان نبوده و هنگام اقامت در آن از خطرش خوف و ترس نداشته است
فَاعْلَمُوا وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ بِأَنَّکُمْ تَارِکُوهَا وَ ظَاعِنُونَ عَنْهَا وَ اتَّعِظُوا فِیهَا بِالَّذِینَ قَالُوا (مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً)
پس بدانید، و خودتان هم می‏دانید، که دنیا را ترک گفته از آن کوچ خواهید نمود و موعظه کنید در دنیا کسانی را که می گفتند: (چه کسی از ما قوی تر است؟)
ما قبلا توضیح دادیم که حضرت امیر علیه السلام کلمه (کوچ کردن) را برای انتقال به دنیای برزخ و قبر به کار برده است و این لغت حامل معنای حیات و آگاهی و زندگی است.
در این قسمت به جملات مورد استشهاد آقای برقعی می رسیم که إن شاءالله در مقاله آینده به نقد وبررسی آن خواهیم پرداخت.
عالم قبر و برزخ در سخنان حضرت علی علیه السلام (8)
در مقاله قبل عرضه داشتیم که حضرت امیر علیه السلام، بر خلاف مدعای آقای برقعی، از (کوچ کردن) به عالم برزخ سخن گفته و علاوه بر واجدیت معنای حیات و آگاهی در این کلمه، حضرت با وضوح تمام از آثار حیاتی و آگاهی از قبیل احساس تنگی قبر، تاریکی و پشیمانی در عالم قبر نام برده است؟!
اکنون به ادامه ترجمه و توضیح عبارات خطبه می پردازیم:
((حُمِلُوا إِلَی قُبُورِهِمْ فَلَا یُدْعَوْنَ رُکْبَاناً وَ أُنْزِلُوا الْأَجْدَاثَ فَلَا یُدْعَوْنَ ضِیفَاناً وَ جُعِلَ لَهُمْ مِنَ الصَّفِیحِ أَجْنَانٌ وَ مِنَ التُّرَابِ أَکْفَانٌ وَ مِنَ الرُّفَاتِ جِیرَانٌ
به سوی قبرها حمل می شوند پس آنان را سوار نمی‏خوانند و اینها را وارد گورها میکنند و از اینها مثل مهمان پذیرایی نمی شود و برای ایشان از کف زمین قبرها و از خاک کفنها و از استخوانهای پوسیده و شکسته همسایه‏ها تعیین گردید و آنها همسایگانی هستند که دعوت کننده را اجابت نمی کنند))
ملاحظه می شود که پوشش رفتگان قبر است و کفن آنها خاک و همسایه آنها استخوانها، و این همسایه ها به فریاد خواهی ایشان اهمیتی نمی دهند.
توجه کنیم که آن خاک ها و کفن ها و استخوانهای پوسیده و شکسته، همسایه های دیگری برای انسان مسافر به عالم قبر می باشند. حضرت میفرمایند: حالا اگر او این همسایه ها را بخواند، جوابش نمی دهند، و چه بسا نمی شنوند. یعنی اگر همسایه مرده با آن مشخصات را تو بخوانی جوابت را نمی دهد. البته امکان دارد قبر یک مومن در کنار قبر او باشد و اجازه جواب دادن نداشته باشد (نه اینکه نمی شنود).
این اموات یعنی افرادی که مردند و وارد قبر شدند، برای قبر بغلی خود همسایه هایی هستند که دعوت کننده را اجابت نمیکنند.
به بیان دیگر، مرده جدید با مرده قبلی، یعنی هر دو قبر، همسایه هم هستند.
اکنون و در ادامه ترجمه و توضیح خطبه 110 نهج البلاغه، عبارات ذیل را که مورد استشهاد آقای برقعی گرفته است، مورد نقد و بررسی قرار می دهیم. جملاتی که آقای برقعی از خطبه 110 نقل نموده است، چنین است:
((و فرموده: «فهم جیرة لایجیبون داعیاً ولا یمنعون ضیماً ‌ولایبالون مندبةً، إن جیدوا لم یفرحوا، وإن قحطوا لم یقنطوا جمیع وهم آحاد، وجیرة وهم أبعاد، متدانون لا یتزاورون
ترجمه مورد توجه آقای برقعی چنین است:
رفتگان همسایگانی هستند که هرگاه آنان را بخوانند پاسخی نمی‌ دهند و ظلم و ستمی را دفع نمی کنند، و متوجه نوحه سرایی و مداحی نمی شوند، اگر در حق ایشان نیکی شود شاد نگردند، ‌و اگر قحطی شود ناامید نمی شوند، با هم هستند در حالی که تنها هستند و همسایه ‌اند در حالی که از هم دورند به زیارت یکدیگر نمی ‌روند))

لازم است در ابتدای بررسی خود به دو نکته اشاره کنیم:
1 – آقای برقعی فرازهای قبل و بعد خطبه را که در افاده منظور مولا علی علیه السلام مفید است، ذکر نکرده است.
2 – ایشان در ترجمه جملات نقل شده توسط خودشان، اشتباهاتی را مرتکب شده اند، که ما به آنها اشاره خواهیم کرد.

در رابطه با نکته اول، باید خاطر نشان سازیم که ما در مباحث پیشین، عبارات قبل از جملات مورد استناد آقای برقعی را ذکر کرده و روشن ساختیم که عالم قبر برای انسان به همراه فهم و شعور و آثار حیاتی از قبیل احساس تنگی قبر، حالت پشیمانی و درک تاریکی می باشد. چنانچه آقای برقعی و مشرب فکری وهابیت به این مطلب توجه داشته باشند، هرگز عدم آثار حیاتی را از عبارات روشن و گویای حضرت امیر علیه السلام برداشت نخواهند کرد.
ما در باره نکته دوم، یعنی اشتباهات آقای برقعی در ترجمه جملات استشهادی خودشان، فرازهای بعدی خطبه 110 را بیان و ترجمه کرده و از این رهگذر، معنای صحیح عبارات مورد اشاره را بیان خواهیم کرد.
آقای بر قعی جمله (فهم جیرة لایجیبون داعیاً) را چنین ترجمه کرده اند: (رفتگان همسایگانی هستند که هرگاه آنان را بخوانند پاسخی نمی‌دهند)
ایشان ضمیر (هم) به معنای ایشان را به اموات و رفتگان ترجمه کرده اند، و فریاد خواهی را از زندگان روی زمین در نظر گرفته اند، در صورتیکه با توضیحات فوق مشخص گردید که منظور از (ایشان)، استخوانهای پوسیده و قبور سایر همسایه ها می باشد و فریاد خواهی نیز از همسایه ها است و بدیهی است زنده ها همسایگان مردگان نیستند و اصلا بحث مربوط به مردم زنده روی قبر نیست، که دعوت مردگان داخل قبر را اجابت کنند و یا نکنند.
بنابراین اگر آقای برقعی از جمله (فهم جیرة لایجیبون داعیاً)، عدم پاسخگویی مردم زنده از مردگان داخل قبر را اراده کرده باشد، دچار اشتباه درترجمه خود شده است.
البته خواننده محترم توجه به این مطلب دارد که سیاق کلام، آزار متوفی در قبر را می رساند و اینکه او کسانی را در جوار خود بخواند و همسایگان جوابش را ندهند، برای دعوت کننده شکنجه می باشد.
لطفا دقت کنید که:

اولا: متوفی از همسایگان فریاد خواهی می کند.
ثانیا: او آگاهی به همسایگی و همجواری با سایر قبور دارد.

آگاهی و فریاد خواهی نشانه فهم و ادراک و حیات روح می باشد، نه عدم علایم حیاتی. ضمنا حضرت نفرموده که همسایه ها نمی شنوند، بلکه بیان فرموده است که اجابت نمیکنند، و اجابت نکردن هم دلیل دیگری است بر حیات آنها. تا زمانی که همسایه ها در سایر قبور اذن بر شنوایی نداشته باشند، اجابت کردن و یا نکردن بی معناست.
ناگفته نماند که ممکن است قبر یک مومن برایش بهشت و در کنار قبر کافری باشد که برایش جهنم است و تمام حالاتی که حضرت توصیف می فرمایند، مربوط به افراد دنیا طلب و غیر مومن است، نه برای مومنی که دنیا برایش مزرعه آخرت است.
((فَهُمْ جِیرَةٌ لَا یُجِیبُونَ دَاعِیاً وَ لَا یَمْنَعُونَ ضَیْماً وَ لَا یُبَالُونَ مَنْدَبَةً
آنان (قبور) همسایگانی هستند که دعوت کننده ای را اجابت نمی کنند
مرده های دیگر نمی توانند از آن مرده ضرر یا زیانی را دفع کنند
گریه وزاری مرده برای همسایگان (قبور دیگر) اهمیتی ندارد.))
(مندبه) یعنی گریه وزاری کردن و فاعل (لا یُبَالُونَ) همسایه های متوفایی هستند که قبلا وارد دنیای قبورشان شده اند و التفاتی به گریه و نوحه سرایی این مرده جدید ندارند. به عبارت دیگر همسایگان آن مرده که خودشان هم مرده هستند به گریه و نوحه سرایی او اهمیت نمی دهند.
برداشت آقای برقعی این استکه مرده داخل قبر از گریه وزاری زنده خارج از قبرخبر ندارد، در حالیکه حضرت میفرمایند: تو به جایی رفتی که همسایه مرده تو هم به تو توجه ندارد.
آقای برقعی در اینجا اشتباه بزرگ دیگری را در ترجمه مرتکب شده است و (مندبه) را به نوحه سرایی و مداحی خویشان و خانواده فرد مرده، که زنده هستند، ترجمه کرده است و فاعل (لایبالون) را همان شخص مرده ذکر کرده است.

پس به طور خلاصه بیان می کنیم:
در عبارات حضرت، صحبت گریه زنده برای مرده نیست، بلکه سخن از آن خاک ها و کفن ها و استخوانهای پوسیده و شکسته ای است که همسایه قبر دیگری است، و اگر همسایگانش او را بخوانند، به دلیل اینکه ماذون نیستند جواب نمی دهند.
توجه داریم که حضرت نفرموده است: (لایسمعون لداعیا) بلکه فرموده است: (لایجیبون داعیا)
تمام این حالات نیز حیات در قبر را می رساند، نه بی خبری و بیهوشی را.

منبع: وبلاگ قرآنیان



وبلاگ قرآنیان