مواجهه علمی با مخالفان اسلام در سیره فاطمه زهرا(س)

روزی پیامبر اعظم (ص) وارد مسجد می شود و مشاهده می کند که دو مجلس تشکیل شده است یکی مجلس علم که در آن درباره معارف اسلامی بحث و بررسی می شود و دیگری مجلس دعا که در آن خدا را می خوانند. رسول خدا(ص) می فرماید: این هر دو مجلس خوب و مورد علاقه من است. آن گروه دعا می کنند و این گروه علم آموزی و مباحثه می نمایند. ولی گروه علمی برتر و بالاتر از گروه دعا هستند و من از طرف پروردگار برای تعلیم مردم مبعوث شده ام. در فرهنگ و تفکر اسلامی مباحثه و مناظره علمی در موضوعات و مسایل گوناگون یک اصل ضروری و حایز اهمیت می باشد و مورد تاکید فراوان و توصیه مکرر قرار گرفته است. علت اساسی این تاکید و توصیه نقش محوری و بنیادین مباحثات و مناظرات و کنکاش و بررسی های علمی در نمایاندن « راه » و « بیراهه » و مرتفع نمودن موانع رشد و بالندگی و آماده سازی تمهیدات و زمینه های مساعد برای طی مراحل و مراتب مختلف پیشرفت و توسعه در ابعاد و جلوه های گوناگون و مرتبط با حیات سالم و پویای مادی و معنوی می باشد.

بحث و بررسی های علمی در موضوعات مختلف مربوط به علوم و معارف دینی به گونه ای دارای ارجمندی خاص و ارزش آفرینی ویژه می باشد که در تعالیم و آموزه های اسلامی و هم در سیره و روش پیامبر اعظم (ص) و ایمه دین (ع) مصادیق فراوان از این منزلت و ارزشمندی متجلی و نمایان گردیده است. نمونه و مصداق بارز و مشهور این ارجمندی را در کلام و رفتار و روش پیامبر گرامی اسلام (ص) می یابیم. روزی پیامبر اعظم (ص) وارد مسجد می شود و مشاهده می کند که دو مجلس تشکیل شده است یکی مجلس علم که در آن درباره معارف اسلامی بحث و بررسی می شود و دیگری مجلس دعا که در آن خدا را می خوانند. رسول خدا(ص) می فرماید: این هر دو مجلس خوب و مورد علاقه من است. آن گروه دعا می کنند و این گروه علم آموزی و مباحثه می نمایند. ولی گروه علمی برتر و بالاتر از گروه دعا هستند و من از طرف پروردگار برای تعلیم مردم مبعوث شده ام. سپس رسول اعظم (ص) به گروه مباحثه کنندگان می پیوندد و با آنان در مجلس علم و فحص و بحث می نشیند. (۱) 
مشاهده می کنیم که پیامبر اکرم (ص) ضمن گرامیداشت مجلس دعا و نیایش مجلس علم و دانش را رجحان و برتری می دهد و تعلیم و تعلم و مباحثه و مناظره علمی را ارجمندتر و بافضیلت تر معرفی می نماید وخود در جمع کنکاش گران و فحص و بحث کنندگان دانش و بینش حاضر می گردد. پیامبر اعظم (ص) با این رفتار و سیره و روش خویش این معرفت و شناخت را به جامعه اسلامی در هر عصر منتقل می سازد که اگر چه دعا و نیایش امری بسیار والا و ارزشمند است لکن تعلیم و تعلم و مباحثات و مناظرات علمی دارای ارجمندی و منزلت فزون تر می باشد که همه رشد و بالندگی و پویایی ها در تمام موضوعات از جمله دعا و مناجات و عبادات در پرتو آگاهی های ژرف و جامع علمی ـ که در پی کاوش ها و بررسی ها و مباحثات و مناظرات به بالاترین مراتب و درجات می رسد ـ حاصل می گردد. (۲)

نکته مهم دیگر این است که « دعا و مناجات » ـ با آن که امری است بسیار ممدوح و پسندیده و مورد توصیه قرآن و پیامبر(ص) و ایمه دین (ع) ـ دارای محدوده خاصی می باشد که عبارت است از مصالح زندگی فردی و اجتماعی و اقتصادی انسان. در صورتی که « علم آموزی و مباحثات و بررسی های علمی » دارای گستره ای عظیم می باشد و نه تنها یک جامعه و کشور اسلامی که جوامع و کشورهای اسلامی و به تعبیری « جهان اسلام » را زیر پوشش قرار می دهد و ثمرات وآثار ارزشمندی می آفریند که با رشد و بالندگی و پیشرفت مجموعه بزرگ ملل مسلمان در سرزمین های اسلامی که « امت واحد اسلامی » راتشکیل می دهند پیوند و ارتباط می یابد.
حضرت فاطمه زهرا(س) به دلیل اتصال به اقیانوس ژرف و بی کران علوم و دانش هایی که منبع وسرچشمه اصلی آنها « وحی الهی » بود و به صورت نهرهای زلال وپاک توسط پیامبر اعظم (ص) به سرزمین جان و روح اهل بیت عصمت و طهارت جاری می گردید از درجات و مراتب بسیار بالا و والایی از علم و دانش برخوردار بود و تسلطی خیره کننده بر ابعاد و جلوه های گوناگون فرهنگ و معارف اسلامی داشت. زهرای بتول (س) متفکری همه سونگر دانشمندی ژرف اندیش پژوهنده ای دقیق خطیبی توانمند فاضلی جامع وشاعری کامل بود. این بانوی مقدس و مطهر در همه صحنه ها و عرصه های علم و دانش به مقتضای زمان و بر اساس نیازهای روز حاضر و ناظر و کوشا و فعال بود که از آن جمله است دقت ها و مراقبت ها و تلاش های ویژه او برای انتقال بینش ها و آگاهی های اصیل دینی به افراد مراجعه کننده با مواجهات و مباحثات دقیق علمی و معرفتی. 
در میان مراجعاتی که به حضرت فاطمه (س) برای رفع مشکلات علمی می شد و نیز از میان فعالیت های آن بانوی بزرگ به منظور آماده کردن زمینه ها برای تحقق مواجهه و مناظره علمی با مخالفان اسلام نمونه ای را به مداقه می گذاریم و از آن پیام های آگاهی و درس های بیداری ذخیره می نماییم. این نمونه از این نوع تلاش ها و کوشایی های علمی حضرت زهرای بتول (س) را حضرت امام حسن عسکری (ع) اینگونه نقل می نماید:
دو زن در یکی از مباحث دینی با هم اختلاف پیدا کرده بودند. یکی از این دو نفر « مومنه » ودیگری « معاند و مخالف اسلام » بود. آنها برای حل اختلاف نزد حضرت زهرا(س) آمدند. حضرت فاطمه (س) به زن مومنه مساعدت نمود و به او براهین و دلایلی را برای مباحثه علمی با زن مخالف آموخت. زن مومنه با کمک و زمینه سازی حضرت زهرا(س) آن چه را که « حق » بود به اثبات رساند و بر طرف مقابل که مخالف اسلام بود در مباحثه و مناظره علمی غلبه یافت و از این پیروزی ارزشمند بسیار مشعوف و شادمان گشت. 
حضرت فاطمه (س) خطاب به زن مومنه فرمود: « خشنودی ملایکه از پیروزی تو بر باطل بیش از خشنودی و خرسندی تو می باشد چنان که غمگین و ناراحت شدن شیطان و پیروانش بیش از ناراحتی و غم و حزن آن زن مخالف است ». حضرت امام حسن عسکری پس از نقل این حرکت علمی حضرت زهرای اطهر(س) درباره ارزش معنوی و پاداش وصف ناپذیری آن بانوی پاک و مطهر چنین می فرماید:
« همانا خداوند متعال به فرشتگانش امر فرمود برای حضرت فاطمه به خاطر کمک و مساعدتی که به این زن درمانده برای غلبه علمی بر مخالفان نمود هزاران برابر آن چه که من از بهشت برایش فراهم کرده ام آماده سازید و این کار را برای هر کسی که به روی درمانده ای دری بگشاید تا بتواند بر معاند و مخالفی غلبه علمی کند نیز سنت و روش قرار دهید. » (۳) 
با نگرش عمیق در این سیره و روش علمی حضرت فاطمه زهرا(س) برای زمینه سازی مساعد به منظور تحقق مواجهه و مناظره علمی با مخالفان اسلام نتایج ذیل حاصل می گردد:

الف ـ مواجهه و مناظره علمی با معاندان ومخالفان اسلام یک اصل ضروری و یک مسیولیت مهم در عرصه فعالیت های فکری و فرهنگی و تبلیغی محسوب می شود و نمی توان آن را کوچک پنداشت و در انجام آن قصور و غفلت ورزید. این وظیفه ومسیولیت اگر چه بر دوش همه افرادی که عضو جامعه اسلامی می باشند و از توانایی های لازم برای مباحثه و مواجهه علمی با مخالفان برخوردار هستند سنگینی می کند لکن از مهم ترین وظایف و مسیولیت های حوزه های علمیه مراکز دانشگاهی سازمان های فرهنگی و رسانه های جمعی به شمار می رود و هم آنان هستند که باید با برنامه ریزی های مقطعی و فصلی از یکسو و برنامه ریزی های درازمدت و زمان دار از دیگر سو به این مهم اهتمام ورزند.

ب ـ یکی از آثار مهم مواجهات و مناظرات صحیح با مخالفان ومعاندان جلوگیری از رشد روزافزون جریان های فکری و اعتقادی ناسالم در جامعه می باشد. این جریان ها که قارچ گونه سر از زمین بیرون می آورند و رشد می کنند و آسیب و آفت می آفرینند نباید به حال خود رها شوند که تلاش و فعالیت برای مهار و جلوگیری از آثار و پی آمدهای مخربشان یک ضرورت حیاتی و انکارناپذیر می باشد. چه کسی است که منکر آثار مسموم و ویرانگر تحرکات و فعالیت های خطرناک جریان هایی باشد که کفر و الحاد را در شکل و قالب های جدید به جوانان عرضه می دارند و آنان را به مرور و با شعارهای فریبنده و شگردهای شیطانی به بی دینی وبی اعتقادی سوق می دهند آیا می توان نوجوانان وجوانان را در برزخ شک و تردید و ابهام و تاریکی هایی که جریان های فکری ناسالم به وجود می آورند رها نمود وبه یاری شان نشتافت و آیینه ذهن و فکرشان را از زنگارهای سیاه پریشانی ها و سرگردانی های فکری نزدود

ج ـ ترویج و گسترش تعالیم و قوانین اسلام در جامعه و ایجاد معرفت و شناخت های اصیل دینی برای نسل جوان دارای ابعاد و جلوه های گوناگون است که یکی از آنها مواجهات و مباحثات علمی با مخالفان اسلام می باشد. این مناظرات چه به صورت « زنده » در معرض دید و نگرش و استماع نسل جوان واقع شود و چه به صورت « مکتوب » و با چاپ و نشر « مقاله » و « کتاب » در دسترس افراد جامعه قرار گیرد بسیار تاثیرگذار و آگاهی بخش و شناخت آفرین می باشد. این تلاش های فکری و تبلیغی باعث می شود که افراد جامعه به ویژه جوانان از یکسو با شبهات و ابهاماتی که معاندان و مخالفان ایجاد می کنند آشنا شوند و از سوی دیگر به پاسخ ها و استدلال ها و براهین ارایه شده به آنان واقف گردند و در نهایت به مراتب قابل توجهی از « بینش دینی » نایل آیند و به آمادگی های لازم برای مقابله منطقی و صحیح با ابهامات و شبهاتی که در زندگی روزمره و در گوشه و کنار مدرسه و دانشگاه و محیط اجتماع با آن روبرو می شوند دست یابند.

د ـ امروز معاندان ومخالفان فکری را نمی توان فقط در مکتب های فلسفی و فکری دنیای غرب و شرق محدود نمود و مواجهات و مناظرات علمی را تنها در این محدوده به حیطه عمل در آورد. بلکه در درون جامعه اسلامی و در میان افراد و گروهها و جریان های فکری و احزاب و جمعیت ها و جناح های مختلف سیاسی نیز رگه های انحراف از اصل تعالیم و قوانین اسلام مشاهده می شود و گرایشاتی از جانب آنان به ظهور و عینیت در می آید که بخش های گوناگون معارف دینی به ویژه آموزه ها و قوانین سیاسی اسلام را نفی می نماید و از این طریق به اصل ضروری و حیاتی تشکیل حکومت اسلامی در همه اعصار یورش می برد. علاوه بر این جریان های فکری وجناح های سیاسی مخالف با حقیقت زلال اسلام افراد و گروه هایی را نیز می یابیم که بخشی از تعالیم این دین مبین را واژگون می سازند و از محتوا تهی می نمایند و به صورت خرافات و موهومات به تبلیغ و ترویج آن می پردازند تا به این وسیله به مطامع و منافع خاصی که در پی تحقق آن می باشند دست یازند. تردیدی وجود ندارد که مواجهات و مباحثات علمی در موقعیت های خاص و به صورت زنده یا مکتوب با این دو گروه از افراد و جریان ها که امروز شاهد تحرکات مسموم ومهلک آنان در سطح جامعه و کشور می باشیم یک ضرورت حیاتی است که به سالم سازی اذهان و افکار و ایجاد امنیت اعتقادی و فکری برای اقشار مختلف مردم به ویژه جوانان و دانشجویان منتهی خواهد گردید.

۱ ـ الحدیث رهنمودهای تربیتی پیشوایان دین (ع) ترجمه و تنظیم موضوعی به کوشش محمدتقی فلسفی انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی ج ۲ ص ۸ 
۲ ـ پیامبر اکرم (ص) در رهنمودی ژرف درباره این واقعیت که همه کارها حتی دعا ومناجات و طاعات و عبادات الهی و هر خیری از امور مادی و معنوی در پرتو علم و دانش و آگاهی به دست می آید چنین می فرماید: « اطاعت از فرمان الهی و پرستش ذات مقدس او به وسیله علم و دانش است و نیز خیر دنیا و آخرت در پرتو دانش و آگاهی به دست می آید. » (الحدیث ج ۲ ص ۲) 
۳ ـ فاطمه زهرا(س) تالیف احمد رحمانی همدانی ترجمه حسن افتخارزاده انتشارات بدر ص ۴۲۳ حضرت زهرای بتول (س) متفکری همه سونگر دانشمندی ژرف اندیش پژوهنده ای دقیق خطیبی توانمند فاضلی جامع و شاعری کامل بود. این بانوی مقدس و مطهر در همه صحنه ها و عرصه های علم و دانش به مقتضای زمان و براساس نیازهای روز حاضر و ناظر و کوشا و فعال بود که از آن جمله است دقت ها و مراقبت ها و تلاش های ویژه او برای انتقال بینش ها و آگاهی های اصیل دینی به افراد جامعه با مواجهات و مباحثات دقیق علمی و معرفتی وظیفه مواجهه و مناظره علمی با معاندان و مخالفان اسلام اگرچه بردوش همه افرادی که عضو جامعه اسلامی می باشند و از توانایی های لازم برای انجام این کار برخوردار هستند سنگینی می کند لکن از مهم ترین وظایف و مسیولیت های حوزه های علمیه مراکز دانشگاهی سازمان های فرهنگی و رسانه های جمعی به شمار می رود و هم آنان هستند که باید با برنامه ریزی های مقطعی و فصلی از یکسو و برنامه ریزی های درازمدت و زمان دار از دیگر سو به این مهم اهتمام ورزند امروز معاندان و مخالفان فکری را نمی توان فقط در مکتب های فلسفی و فکری دنیای غرب و شرق محدود نمود و مواجهات علمی را تنها در این محدوده به حیطه عمل درآورد بلکه در درون جامعه اسلامی و در میان افراد و گروهها و جریان های فکری و اعتقادی گرایشاتی ظهور می کند که با تعالیم و قوانین اصیل سیاسی و اجتماعی اسلام در تناقض و تعارض است. همچنین افراد و جریان هایی را می یابیم که تعالیم این دین مبین را واژگون می سازند و از محتوا تهی می نمایند و به صورت خرافات و موهومات ترویج می نمایند تا به این وسیله به مطامع و منافع سیاسی خاصی که در پی تحقق آن هستند دست یازند.

 

 



سایت اخبار شیعیان