مناظره امام صادق (ع) با منکر خدا (1)

در مطلب پیش رو بخش اول مناظره حضرت امام صادق (ع) با منکر خدا به نقل از تبیان زنجان ارایه شده است. در کشور مصر شخصی زندگی می کرد به نام عبدالملک، که چون پسرش عبدالله نام داشت، او را ابوعبدالله (پدر عبدالله) می خواندند، عبدالملک منکر خدا بود، و اعتقاد داشت که جهان هستی خود به خود آفریده شده است، او شنیده بود که امام شیعیان، حضرت صادق (ع) در مدینه زندگی می کند، به مدینه مسافرت کرد، به این قصد تا درباره خدایابی و خداشناسی، با امام صادق (ع) مناظره کند وقتی که به مدینه رسید و از امام صادق (ع) سراغ گرفت، به او گفتند: امام صادق (ع) برای انجام مراسم حج به مکه رفته است، او به مکه رهسپار شد، کنار کعبه رفت دید امام صادق (ع) مشغول طواف کعبه است، وارد صفوف طواف کنندگان گردید (و از روی عناد) به امام صادق (ع) تنه زد، امام با کمال ملایمت به او فرمود:
- نامت چیست؟
او گفت: عبدالملک (بنده سلطان)
امام: کنیه تو چیست؟
عبدالملک: ابو عبدالله (پدر بنده خدا).
امام: این ملکی که (یعنی این حکم فرمایی که) تو بنده او هستی (چنانکه از نامت چنین فهمیده می شود) از حاکمان زمین است یا از حاکمان آسمان؟ وانگهی (مطابق کنیه تو) پسر تو بنده خداست، بگو بدانم او بنده خدای آسمان است، یا بنده خدای زمین؟ هر پاسخی بدهی محکوم می گردی.
عبدالملک چیزی نگفت، هشام بن حکم، شاگرد دانشمند امام صادق (ع) در آنجا حاضر بود، به عبدالملک گفت: چرا پاسخ امام را نمی دهی؟
عبدالملک از سخن هشام بدش آمد، و قیافه اش درهم شد.
امام صادق (ع) با کمال ملایمت به عبدالملک گفت: صبر کن تا طواف من تمام شود، بعد از طواف نزد من بیا تا با هم گفتگو کنیم، هنگامی که امام از طواف فارغ شد، او نزد امام آمد و در برابرش نشست، گروهی از شاگردان امام (ع) نیز حاضر بودند، آنگاه بین امام و او این گونه مناظره شروع شد:

- آیا قبول داری که این زمین زیر و رو و ظاهر و باطن دارد؟
- آری
- آیا زیرزمین رفته ای؟
- نه
- پس چه می دانی که در زمین چه خبر است؟
- چیزی از زمین نمی دانم، ولی گمان می کنم که در زیر زمین، چیزی وجود ندارد.
- گمان و شک، یکنوع درماندگی است، آنجا که نمی توانی به چیزی یقین پیدا کنی، آنگاه امام به او فرمود: آیا به آسمان بالا رفته ای؟
- نه
- آیا می دانی که آسمان چه خبر است و چه چیزها وجود دارد؟
- نه
- عجبا! تو که نه به مشرق رفته ای و نه به مغرب رفته ای، نه به داخل زمین فرو رفته ای و نه به آسمان بالا رفته ای، و نه بر صفحه آسمانها عبور کرده ای تا بدانی در آنجا چیست، و با آنهمه جهل و ناآگاهی، باز منکر می باشی (تو که از موجودات بالا و پایین و نظم و تدبیر آنها که حاکی از وجود خدا است، ناآگاهی، چرا منکر خدا می باشی؟) آیا شخص عاقل به چیزی که ناآگاه است، آن را انکار می کند؟
- تاکنون هیچکس با من این گونه، سخن نگفته (و مرا این چنین در تنگنای سخن قرار نداده است).
- بنابراین تو در این راستا، شک داری، که شاید چیزهایی در بالای آسمان و درون زمین باشد یا نباشد؟ آری شاید چنین باشد (به این ترتیب،منکر خدا از مرحله انکار، به مرحله شک و تردید رسید).
- کسی که آگاهی ندارد، بر کسی که آگاهی دارد، نمی تواند برهان و دلیل بیاورد.
- از من بشنو و فراگیر، ما هرگز درباره وجود خدا شک نداریم،مگر تو خورشید و ماه و شب و روز را نمی بینی که در صفحه افق آشکار می شوند و بناچار در مسیر تعیین شده خود گردش کرده و سپس باز می گردند و آنهاّّ در حرکت در مسیر خود، مجبور می باشند، اکنون از تو می پرسم: اگر خورشید و ماه، نیروی رفتن (و اختیار) دارند، پس چرا بر می گردند، و اگر مجبور به حرکت در مسیر خود نیستند، پس چرا شب، روز نمی شود، و به عکس، روز شب نمی گردد؟
به خدا سوگند، آنها در مسیر و حرکت خود مجبورند، و آن کسی که آنها را مجبور کرده، از آنها فرمانرواتر و استوارتر است.
- راست گفتی.
- بگو بدانم، آنچه شما به آن معتقدید، و گمان می کنید دهر (روزگار) گرداننده موجودات است، و مردم را می برد، پس چرا دهر آنها را بر نمی گرداند، و اگر بر می گرداند، چرا نمی برد؟ همه مجبور و ناگزیرند، چرا آسمان در بالا، و زمین در پایین قرار گرفته؟ چرا آسمان بر زمین نمی افتد؟ و چرا زمین از بالای طبقات خود فرو نمی آید، و به آسمان نمی چسبد، و موجودات روی آن به هم نمی چسبند؟!
(وقتی که گفتار و استدلالهای محکم امام به اینجا رسید, عبدالملک، از مرحلهء شک نیز رد شد، و به مرحله ایمان رسید) در حضور امام صادق (ع) ایمان آورد و گواهی به یکتایی خدا و حقانیت اسلام داد و آشکارا گفت: آن خدا است که پروردگار و حکم فرمای زمین و آسمانها است، و آنها را نگه داشته است.
حمران یکی از شاگردان امام که در آنجا حاضر بود به امام صادق (ع) رو کرد و گفت: فدایت گردم اگر منکران خدا به دست شما ایمان آورده و مسلمان شدند کافران نیز بدست پدرت (پیامبر ـ ص) ایمان آوردند.
عبدالملک تازه مسلمان به امام عرض کرد: مرا به عنوان شاگرد بپذیر.
امام صادق (ع) به هشام بن حکم (شاگرد برجسته اش) فرمود: عبدالملک را نزد خود ببر و احکام اسلام را به او بیاموز.
هشام که آموزگار زبردست ایمان برای مردم شام و مصر بود عبدالملک را نزد خود طلبید و اصول عقاید و احکام اسلام را به او آموخت تا اینکه او دارای عقیده پاک و راستین گردید به گونه ای که امام صادق (ع) ایمان آن مؤمن (و شیوهء تعلیم هشام) را پسندید.



پایگاه خبری المذهب