مفهوم انتظار در روایات‏ شیعی

عقیده انتظار و مهدویت در عقاید اسلامی وسعت فوق العاده‏ای دارد و به عنوان یک مساله مهم شناخته شده است که اهمیت آن طبق احادیث و روایات اسلامی واضح و روشن است.

شخصی از امام صادق علیه السلام پرسید: درباره کسی که دارای ولایت امامان است و انتظار ظهور حکومت حق را می ‏کشد و در این حال از دنیا می ‏رود چه می‏ گویید؟

امام علیه السلام در پاسخ فرمود:

«هُوَ بِمَنْزِلَةِ مَنْ کَانَ مَعَ الْقَایِمِ فِی فُسْطَاطِهِ- ثُمَّ سَکَتَ هُنَیْیَةً- ثُمَّ قَالَ: هُوَ کَمَنْ کَانَ مَعَ رَسُولِ اللّهِ؛ او به منزله کسی است که با رهبر این قیام در خیمه‏ا ش باشد، و پس از کمی سکوت فرمود: مانند کسی است که با پیامبر بوده است».

نظیر همین مطلب در روایات دیگر نیز وارد شده. در بعضی:

«بِمَنْزِلَةِ الضَّارِبِ بِسَیْفِهِ فِی سَبِیلِ اللّهِ»: همانند شمشیرزنی در راه خدا.

و در بعضی دیگر:

«کَمَنْ قَارَعَ مَعَ رَسُولِ اللّهِ بَسَیْفِهِ»: مانند کسی است که در خدمت پیامبر(ص) با شمشیر بر مغز دشمن بکوبد.

و در بعضی دیگر:

«بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِینَ بَیْنَ یَدَیْ رَسُولِ اللّهِ بِالسَّیْفِ»:همانند کسی است که پیش روی پیامبر جهاد کند.

و در بعضی دیگر:

«بِمَنْزِلَةِ مَنْ اسْتَشْهَدَ مَعَ رَسُولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله»: همانند کسی است که با پیامبر شهید شود.

این تشبیهات مختلف که در مورد انتظار ظهور حضرت مهدی (عج) در روایات مختلف وارد شده، بسیار پرمعنا و روشنگرِ این واقعیت است که یک نوع رابطه و تشابه بین مسأله انتظار و جهاد و مبارزه با دشمن در آخرین شکل خود وجود دارد؛ گاهی همانند کسی که در زیر پرچم اوست، گاهی همانند مجاهدان در خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله، گاهی همانند شهیدان.

در روایات متعددی نیز انتظار چنین حکومتی را داشتن، به عنوان بالاترین عبادت معرفی شده است، از جمله در حدیثی می ‏خوانیم که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:

«أفْضَلُ أعْمَالِ أُمَّتِی إنْتِظَارُ الفَرَجِ مِنَ اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ».

و در حدیث دیگری از پیامبر صلی الله علیه و آله می‏ خوانیم:

«أفْضَلُ العِبَادَةِ انْتِظَارُ الَفَرجِ؛ بهترین اعمال امّت من انتظار فرج است».

این حدیث اعم از این که «انتظار فرج» را به معنای وسیع کلمه، شامل شود و یا به مفهوم خاص، یعنی «انتظار ظهور مصلح جهانی» باشد، اهمیت انتظار را در مورد بحث ما روشن می‏ سازد.


علاوه بر این در کتاب «کمال الدین»، از «ابو بصیر» از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود:

طُوبی‏ لِشِیْعَةِ قایِمِنا أَلْمُنْتَظِرِیْنَ لِظُهُورِهِ فِی غَیْبَتِهِ، وَ الْمُطِیْعِینَ لَهُ فِی ظُهُورِهِ، أُولیِکَ أَوْلِیاءُ اللَّهِ الَّذِیْنَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ:

«خوشا به حال پیروان قایم ما، که در غیبتش (با خود سازی) انتظار ظهورش را می‏ کشند، و به هنگام ظهورش مطیع فرمان اویند، آنها اولیای خدا هستند، همان ها که نه ترسی دارند و نه غمگین می ‏شوند».

و در حدیث دیگری از امام علی علیه السلام می‏ خوانیم:

«الْمُنْتَظِرُ لِامْرِنا کَالْمُتَشَحِطِّ بِدَمِه‏ فی سَبیلِ اللَّهِ» «کسی که در انتظار ظهور ما باشد مانند کسی است که در میدان جهاد به خون آغشته است».

دو تفسیر برای این روایت می ‏توان ذکر کرد؛ که منافاتی با یکدیگر ندارد.

1- منتظران ظهور اعمالی انجام می‏ دهند که نتیجه‏ اش با نتیجه جهاد در راه خداوند یکی است؛ همان‏گونه که حضرت علی علیه السلام می ‏فرماید: «جهاد باعث عظمت و علو و سربلندی دین و نصرت حق و عدالت می ‏شود».

نتیجه انتظار منتظران واقعی نیز همین امور است، انتظاری که در پرتو آن خودسازی و اجرای احکام اسلام و رسانیدن ندای دین با استفاده از قلم و بیان و تمام وسایل روز به اقصی‏ نقاط عالم تحقق یابد.

هر چند برخی از افراد، فقط با تکرار این جمله «آقا! در ظهورت شتاب کن»؛ خود را منتظر می ‏دانند!

برخی دیگر، انتظار را فقط در خواندن دعای «ندبه» و زیارت «آل‏یاسین» و مانند آن خلاصه کرده اند.

برخی علاوه بر این، به مسجد مقدس جمکران نیز مشرف می ‏شوند، و همین را کافی می ‏دانند!

این‏گونه تفسیرها از انتظار، سبب می ‏شود که وقتی چنین روایات پرمعنایی را می‏ بینیم تعجب ‏کنیم و از خود بپرسیم: «که چطور ثواب یک دعا، با تلاش مجاهدی که در خون خود غلطیده برابر است؟!». امّا اگر انتظار را به آماده‏ سازی مردم سراسر جهان برای ظهور آن حضرت تفسیر کنیم، انتظار معادل جهاد بلکه گاهی ابعاد گسترده‏ تر دارد!

2- اگر تفسیر بالا را بعد بیرونی انتظار بدانیم، بعد درونی انتظار؛ همان جهاد با نفس است. ما باید خود را بسازیم و آماده کنیم، چون او مجری عدالت است. من اگر ظالم باشم چگونه می‏ توانم منتظر ظهور او باشم. او طیّب و طاهر است، من اگر آلوده باشم چگونه مدّعی انتظار اویم و....

بنابراین انتظار واقعی در صورتی تحقق می ‏یابد که جهاد با نفس را انجام دهیم و چنان ساخته شویم که لایق سربازی آن حضرت گردیم.

روشن است که جهاد با نفس به مراتب سخت‏ تر از جهاد با دشمن است، به همین جهت حضرت رسول صلی الله علیه و آله در آن حدیث مشهور خطاب به مسلمانانی که از جنگی سخت برگشته بودند فرمود: «مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوْا الْجِهادَ الْاصْغَرَ وَ بَقِیَ عَلَیْهِمُ الْجِهادُ الْاکْبَرَ، قالُوا: وَ مَا الْجِهادُ الْاکْبَرُ؟ قالَ: الْجِهادُ مَعَ النَّفْسِ».

نتیجه این که انتظار باید در بعد درونی و بیرونی آن برای مردم تفسیر شود تا به صورت بی‏ محتوا در نیاید و در محدوده دعا خلاصه نشود. اگر ما در انتظار مهمان محترمی باشیم، چه می ‏کنیم؟ هم خود را تمیز می‏ کنیم و هم خانه تکانی می‏ نماییم. آیا منتظران امام زمان- عجل اللَّه فرجه- نباید خانه تکانی کنند؟!

چه نیکوست در این راستا، از حسِ نیازِ درونی انسان به یک منجی و انتظار ظهورش در آینده بهره برده و علاوه بر تهذیب نفس، این احساس فطری را شکوفا کنیم.



شیعه نیوز