مداحان و علما بر چه اساس مکالمات انجام شده بین افراد در روز عاشورا را بیان می کنند؟

از زمان‏های پیشین همواره شخصیت‏های بزرگ مورد احترام بوده و اعمال و رفتار و گفتار آنان مورد توجّه بوده؛ در این میان شخصیت خاتم پیامبران(صلی الله علیه و آله) و امامان (علیهم السلام) و اعمال و گفتارشان مورد توجّه ویژه است.
همان گونه که امروزه خبرنگاران و تهیّه‏کنندگان گزارش‏های خبری در هر گوشه دنیا که حوادثی مهم روی می‏دهد، حضور پیدا می‏کنند تا بتوانند خبرهای تازه‏ای را به گوشه و کنار جهان مخابره کنند، در صدر اسلام نیز کسانی به عنوان «راوی» همواره با پیامبر(صلی الله علیه و آله) و ایمه (علیهم السلام) همراه بوده و با امکاناتی هر چند محدود که در اختیار داشته‏اند، به ثبت سخنان و اعمال آنان اقدام کرده‏اند.
بخشی از مجموعه سخنانی که توسط بزرگان دین گفته شده، در کتب روایی و تاریخی ثبت شده و اکنون ذخایری ارزشمند برای جهان اسلام به شمار می‏رود و در اختیار مسلمانان است.
در این راستا نهضت امام حسین علیه السلام از حساسیت ویژه‏ای برخودار است و از دیگر رویدادهای تاریخی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. راویان و مورخان لحظه به لحظه این حرکت را دنبال کرده و در هر جایی و به هر مناسبتی، عمل یا سخنی از حضرت صادر شده، آن را ثبت کرده‏اند. سخنانی که بین امام حسین علیه السلام و نزدیکانشان همانند حضرت زینب و حضرت رقیّه و دیگران گفته شده، از همین نمونه است و آن‏هانیز در تاریخ به ثبت رسیده است.
درخصوص جریان کربلا، دو منبع وجود دارد که سخنان آن‏هارا به ما رسانده است:

منبع اوّل از خود دشمنان بوده اند. کسانی مانند حمید بن قحطبه که در سپاه دشمن بود و نقش زیادی در جنگ نداشتند. همان افراد، بسیاری از حوادث نقل کردند.

منبع دیگر خود اهل بیت و کسانی که همراه امام حسین علیه السلام بودند.که از آن‏ها حوادث و سخنان بسیاری نقل شده که در منابع تاریخی به ثبت رسیده است، مانند امام زین‏العابدین علیه السلام حضرت زینب(س) و دیگران که رسالت تبلیغ و زنده نگه داشتن نهضت عاشورا را بعهده داشتند.

ناگفته نماند که مقصود این نیست که هر چه را در مراسم مذهبی از گویندگان شنیدیم، بگوییم صحیح است و حتماً آن سخن توسط امام گفته شده است.
برای تشخیص صحت و سقم مطالبی که در این زمینه از گویندگان مذهبی می‏شنوید، لازم است به گوینده آن و یا به منابع تاریخی و روایی که در این موضوع تدوین شده، مراجعه بفرمایید.
بنابراین برخی از گفتگوهایی که بین امام حسین و اهل بیت در سفر به کربلا صورت گرفته همانند دیگر حوادث نهضت عاشورا توسط راویان و مورخان ثبت گردیده و بخشی دیگر توسط اهل بیت علیه السلام نقل شده است.


1 - مقتل الحسین، مقرم، دارالکتب الاسلامی، بیروت، ص 176.
2 - الارشاد، مفید، مؤسسة آل‏البیت علیه السلام، ج 2، ص 94 - 93؛ تاریخ الطبری، محمد بن جریر الطبری، بیروت، ج‏5، ص 421 - 420؛ کتاب جمل من انساب الأشراف، بلاذری، دارالفکر، بیروت، ج‏3، ص 393.
3 - در کربلا چه گذشت (ترجمه نفس‏المهموم)، شیخ عباس قمی، انتشارات مسجد مقدس جمکران، قم، ص 449.

واحد پاسخ به سوالات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی



واحد پاسخ به سوالات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی