غریب بغداد

الف) سیمای جواد الایمه در یک نگاه

امام محمدبن علی علیه السلام جوادالایمه نهمین امام از اهل‌بیت علیهم السلام است. القابی که برای آن امام برشمرده‏اند و هر یک گویای بُعدی از شخصیت آسمانی حضرت است، عبارت‏اند از: «مختار، مرتضی، متوکل، متقی، زکی، تقی، منتجب، مرتضی، قانع، جواد، عالم ربانی، منتجب المرتضی و...» مشهورترین لقب امام، «جواد» است.

کنیه‏ های حضرت نیز عبارت‏ اند از: ابو جعفر ثانی و ابو علی.

ایشان در حالی که 25 سال از عمرش می‏گذشت سال 220 هجری شهید شد.

اینک که در آستانه شهادت جانگداز آن امام قرار گرفته‏ایم، به بازخوانی گوشه‏هایی از دوره امامت تا لحظه شهادت می‏پردازیم.

ب) رنج‌های امام جواد علیه السلام

امام جواد علیه السلام از همان آغاز امامت ‏با سیل رنج‌ها رویرو بود؛ مشکلاتی که گاه از سوی حاکمان، زمانی از طرف کارگزاران و منسوبین به طاغوت‌ها و گاهی از سوی جاهلان، متعصبان، گروه‌های انحرافی و... ایجاد می‏شد. اینک نمونه‏هایی را مرور می‏کنیم:

1. شکستن حریم امامت

محمدبن ریان می‏گوید: مامون به هر حیله‏ای متوسل می‏شد تا بر امام نفوذ کند، اما ممکن نمی‏شد، تا این که این فرصت هنگام ازدواج دخترش با امام به دست آمد.

وقتی می‏خواست دخترش، ام فضل را به خانه امام جواد علیه السلام بفرستد، زیباترین کنیزکان خود را طلبید و به هر یک جامی که داخل آن گوهری بود، داد تا وقتی در جایگاه نشست، از او استقبال کنند، اما حضرت به هیچ یک توجهی نکرد. در آنجا مردی بود که مخارق نامیده می‏شد و صاحب صدا و عود و ضرب بود، مامون او را طلبید. مخارق گفت: اگر به چیزی از امور دنیا مشغول باشد، من برای مقصود شما کفایت می‏کنم. آن گاه رو به روی امام نشست، وقتی توجه همه را جلب نمود، شروع به نواختن کرد. امام دقایقی بی توجهی کرد و ناگهان سر برداشت و فرمود: «اتق الله؛ از خدا بپرهیز» مخارق چنان از فریاد امام وحشت کرد که ساز و عود از دستش افتاد.

وقتی مامون از دلیل آن حالت پرسید، گفت: از وقتی ابوجعفر بر سرم فریاد کشید، وحشتی مرا فرا گرفت که هرگز از جانم بیرون نمی‏رود. (1)

2. تهمت مستی و...

فضای تنگ و خفقان آلود حاکم بر جامعه چنان امام و یارانش را در تنگنا قرار داده بود که گاه افراد وابسته به طاغوت به آن حضرت توهین‌های سنگینی می‏کردند و امام تنها به شکوه به درگاه الهی بسنده می‏کرد. از جمله، عمر از خاندان فرج که با چپاول و رشوه و دزدی ثروت زیادی فراهم آورده بود و در حکومت‏ بنی عباس نفوذ داشت، مدتی فرماندار مدینه شد و در همان زمان نسبت ‏به خاندان نبوت خشونت‏ به خرج می‏داد و کار را به جایی رساند که به امام گفت: به گمانم تو مست هستی! امام جواد علیه السلام در مقابل این گستاخی تنها به درگاه الهی پناه برد و فرمود: «اللهم ان کنت تعلم انی امسیت لک صایما فاذقه طعم الخرب و ذل الاسر؛ خدایا! چنانچه تو می‏دانی امروز برای تو روزه بودم، پس طعم غارت شدن و خواری اسارت را به او بچشان.»

طولی نکشید که در سال 233 هجری متوکل بر او غضب کرد و دستور داد 120 هزار دینار به عنوان مالیات و 150 هزار دینار از برادرش بگیرند و دستور داد او را به بغداد بردند و همان جا در اسارت، مُرد. (2)

3. توطیه قتل به اتهام خروج

قطب راوندی نقل می‏کند: معتصم تعدادی از وزرایش را فرا خواند و گفت: بر علیه محمد بن علی علیه السلام نزد من شهادت دروغ دهید و بنویسید که می‏خواهد قیام کند. آن گاه امام را خواست و گفت: تو علیه من توطیه کرده‏ای! امام فرمود: «والله ما فعلت ‏شییا من ذلک؛ به خدا سوگند! من چنین کاری نکرده‏ام.»

مامون بر وجود شاهدان پای فشرد. امام هم دستش را بلند کرد و عرض کرد: «اللهم ان کانوا کذبوا علی فخذهم؛ خدایا اگر بر من دروغ بسته‏اند، آنها را بگیر.» در آن لحظه ایوان لرزید و هر یک از اطرافیان معتصم که بر می‏خاست، بر زمین می‏افتاد. معتصم عرض کرد: «یا ابن رسول الله! انی تایب مما فعلت فادع ربک ان یسکنه؛ ای پسر رسول خدا! از آنچه کردم، توبه نمودم. از پروردگارت بخواه که آن را آرام سازد.» این بار امام دست ‏بلند کرد و عرض کرد: «اللهم سکنه و انک تعلم انهم اعداؤک و اعدایی؛ خدایا! آرامش ساز و تو می‏دانی که آنها دشمنان تو و من هستند.» در پی این دعا آرامش به ایوان بازگشت. (3)

ج) اخبار شهادت امام جواد علیه السلام

وقتی ابوجعفر به دنیا آمد، امام رضا علیه السلام به یارانش فرمود: «در این شب برای من فرزندی شبیه موسی بن عمران به دنیا آمد که شکافنده دریاهاست، [و شبیه عیسی بن مریم] مادرش مقدس است و پاک و پاکیزه خلق شد. به جان پدر و مادرم شهیدی می‏شود که اهل آسمان بر او می‏گریند. از روی خشم کشته می‏شود و خدا بر قاتل او خشم می‏گیرد؛ پس [قاتل او] نمی‏ماند مگر اندکی تا این که خدا عذاب دردناک و عقاب شدید را به سوی او می‏فرستد.»

اسماعیل بن مهران می‏نویسد: وقتی ابوجعفر علیه السلام از مدینه به بغداد برای بار اول می‏خواست ‏برود، گفتم: من بر شما می‏ترسم. با چهره‏ای گشاده، فرمود: غیبت من در این سال نیست. وقتی بار دوم به سوی معتصم می‏رفت، گفتم: شما می‏روید، بعد از شما امامت ‏با کیست؟ حضرت جواد علیه السلام گریست و فرمود: «بعد از من امر امامت مربوط به فرزندم علی علیه السلام است.» (3)

د) چگونگی شهادت امام جواد علیه السلام

سابقه خباثت و دشمنی معتصم، خلیفه عباسی، نشان می‏دهد که دستور قتل توسط وی صادر شده است؛ این موضوع به قدری روشن بود که مسعودی می‏نویسد: «وقتی امام جواد علیه السلام از مکه به عراق بازگشت، معتصم و جعفر بن مامون دایما در تدبیر و دست ‏به کار چاره‏ای برای قتل او بودند.» خلیفه که از کینه ام فضل نسبت‏ به امام خبر داشت و می‏دانست که ام فضل از او صاحب فرزند نشده است، در انگور سم ریخت و ام فضل با تعریف و تمجید آن را به امام داد و حضرت خورد. امام در اثر مسمومیت در بستر افتاد و سرانجام به شهادت رسید. (4)

پی نوشتها:

1)مناقب ابن شهرآشوب، ج‏4، ص‏396.

2) بحار الانوار، ج‏50، ص‏62 و 221.

3) کافی، ج‏1، ص‏323.

4) بحار الانوار، ج 5، ص‏16.

منبع: عابدی، محمد، نشریه مبلغان، شماره 49.



تابناک