حضرت ام‏ البنین (سلام الله علیها)

۱۳جمادی‏ الثانی سالروز وفات مادر سوگ‏ نشین نهر علقمه حضرت ام ‏البنین سلام‏ الله علیها و شیر زن حیدر کرار علی مرتضی علیه‏ السلام است.

مشخصات و نسب

نام"فاطمه"و کنیه‏"امُّ البنین"(مادر پسران) است. پدرش حِزام، و مادرش ثمامه یا لیلاست. همسرش علی ‏بن ابی‏طالب علیه ‏السلام و فرزندانش عباس علیه‏ السلام، عبداللّه‏، جعفر و عثمان هستند که هر چهار نفرْ در سرزمین کربلا و در رکاب امام حسین علیه ‏السلام به شهادت رسیدند. آرام‏گاه وی در مدینه منوّره و قبرستان بقیع است.

تاریخ گواهی می ‏دهد که پدران و داییان حضرت ام ‏البنین از دلیران عربِ پیش از اسلام بوده و از آن‏ها به هنگام نبرد، دلیرْمردی‏های فراوانی نقل شده است که در عین شجاعتْ بزرگ و پیشوای قوم خود نیز بوده‏ اند، آن‏چنان که حاکمان زمانْ در برابرشان سرتسلیم فرود می ‏آورند. اینان همانان هستند که عقیل ـ نسبْ‏ شناس بزرگ عرب و برادر علی علیه‏ السلام ـ به امیرالمؤمنین علیه‏ السلام گفت: «در میان عرب از پدرانش شجاع‏ تر و قهرمان‏ تر یافت نمی‏ شود».

انتخاب ام البنین برای همسری امام علی علیه ‏السلام

بعد از شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام ‏الله علیها، علی بن ابی‏طالب علیه‏ السلام برادرش عقیل را ـ که آشنا به علم نسب‏ شناسی عرب بود ـ فرا خواند و از او خواست که برایش همسری از تبار دلاوران برگزیند تا پسر دلیری برای مولا به ارمغان آورد.

عقیل، فاطمه کلابیه را برای حضرت برگزید که قبیله و خاندانش، بنی کِلاب، در شجاعت بی‏ مانند بودند، و حضرت علی علیه‏ السلام نیز این انتخاب را پسندید.

بعد از این که عقیل شجره‏ نامه‏ های اَعراب را بررسی و ام ‏البنین را انتخاب کرد، حضرت علی علیه ‏السلام، او را نزد پدر ام‏ البنین فرستاد. پدرخشنود از این وصلت مبارک، نزد دختر خود شتافت و موضوع را در میان گذاشت. ام البنین نیز با سربلندی و افتخارْ پاسخ مثبت داد و پیوندی همیشگی بین وی و مولای متقیان علی بن ابی‏طالب علیه‏ السلام برقرار شد.

امام علی علیه‏ السلام، در همسرش عقلی سترگ، ایمانی استوار، آدابی والا و صفاتی نیکو مشاهده کرد و او را گرامی داشت و از صمیم قلب در حفظ حُرمت او کوشید.

از فاطمه تا ام ‏البنین

فاطمه کلابیه، بعد از گذشت مدتی از زندگی مشترک با علی علیه ‏السلام، به امیرالمؤمنین پیشنهاد کرد که به جای «فاطمه»، که اسم قبلی و اصلی وی بوده، او را ام البنین صدا زند تا فرزندان حضرت زهرا علیه االسلام از ذکر نام اصلی او توسط پدرشان، به یاد مادر خویش، فاطمه زهرا علیهاالسلام نیفتند و در نتیجه، خاطرات گذشته، در ذهن آن‏ها تداعی نگردد و رنج بی‏ مادری آن‏ها را آزار ندهد.

ام ‏البنین و فرزندان حضرت زهرا سلام‏ الله علیها

ام‏ البنین بر آن بود که، در زندگی جای خالی حضرت زهرا علیهاالسلام را برای فرزندان ایشان پر کند؛ مادری که در اوج شکوفایی پژمرده شد و آتش به جان فرزندان خردسال زد: فرزندان فاطمه زهرا علیهاالسلام در وجود این بانوی پارسا، مادر خود را می‏ دیدند و رنج فقدانِ مادر را کمتر احساس می ‏کردند.

ام ‏البنین علیهاالسلام، فرزندان دختر گرامی رسول خدا صلی ‏الله‏ علیه‏ و‏ آله را بر فرزندان خود مقدّم می ‏داشت و بخش عمده محبت و علاقه خود را متوجه آنان می‏ کرد و آن را فریضه‏ ای دینی می‏ شمرد؛ زیرا خداوند متعال در کتاب خود، همگان را به محبت آنان دستور داده است.

فرزندان ام ‏البنین علیها السلام

ثمره زندگی مشترک ام البنین علیها السلام با حضرت علی علیه ‏السلام، چهار پسر بود که به دلیل داشتن همین پسران، او را ام‏ البنین، یعنی مادر پسران می‏ خواندند. نام فرزندان ایشان به ترتیب عبارتند از: قمر بنی‏ هاشم حضرت ابوالفضل العباس علیه ‏السلام، عبداللّه‏، جعفر و عثمان.

فرزندان ام البنین همگی در کربلا به شهادت رسیدند و نسل ایشان از طریق عُبیداللّه‏ فرزند حضرت ابوالفضل علیه ‏السلام ادامه یافت.

با شهادت چهار فرزند ام ‏البنین علیه االسلام در کربلا، این بانوی شکیبا، به افتخار مادر شهیدان بودن نایل آمد و درکنار همسر شهید بودن، افتخاری دیگر بر صفحه افتخاراتش افزوده شد.

وقتی خبر شهادت فرزندانش به او رسید، سرشک اشک از دیده فرو ریخت و با روحیه ‏ای قوی در اشعاری گفت: «ای کسی که فرزند رشیدم عباس را دیدی که همانند پدرش بر دشمنان تاخت، فرزندان علی علیه ‏السلام همه شیران بیشه شجاعتند. شنیده ‏ام بر سر عباس عمود آهنین زدند، در حالی که دست‏هایش را قطع کرده بودند؛ اگر دست در بدن پسرم بود، چه کسی می‏ توانست نزد او آید و با او بجنگد؟»

فرزندانم به فدای حسین علیه ‏السلام

ام ‏البنین بَشیر را دید که فرستاده امام سجاد علیه ‏السلام بود و به مدینه آمده بود تا مردم را از ماجرای کربلا و بازگشت کاروان امام حسین علیه ‏السلام با خبر سازد. به او فرمود: ای بشیر! از امام حسین علیه‏ السلام چه خبر داری؟ بشیر گفت: خدا به تو صبر دهد که عباس تو کشته گردید. ام‏ البنین فرمود: از حسین علیه ‏السلام مرا خبر ده!

بشیر خبر شهادت بقیه فرزندان او را هم اعلام کرد، ولی ام ‏البنین پیوسته از امام حسین علیه ‏السلام خبر می ‏گرفت و می‏ گفت: فرزندان من و آن‏چه در زیر آسمان است، فدای حسینم باد.

چون بشیر خبر شهادت امام حسین علیه‏ السلام را به آن حضرت داد، صیحه‏ ای کشید و گفت: ای بشیر! رگ قلبم را پاره کردی و سپس صدا به ناله و شیون بلند کرد.

این علاقه او به امام حسین علیه‏ السلام دلیل کمال معنویت اوست که آن همه ایثار را در راه مقام ولایت فراموش کرد و تنها از رهبرش سخن به میان آورد.

ام البنین، پاسدار خاطره عاشورا

از ویژگی‏ های بسیار مهم ام البنین، توجه به زمان و مسایل مربوط به آن است. وی پس از واقعه عاشورا، از مرثیه ‏خوانی و نوحه‏ سرایی استفاده کرده تا ندای مظلومیت کربلاییان را به گوش نسل‏ های آینده برساند. ایشان هر روز به همراه پسرِ حضرت عباس علیه ‏السلام، عبیداللّه‏ که همراه مادرش در کربلا حضور داشت و سند زنده ‏ای برای بیان وقایع عاشورا بود، به بقیع می‏ رفت و نوحه می‏ خواند.

او با این اشعار، هم حماسه کربلا را بازگو و هم در قالب عزاداریْ به حکومت وقت نوعی اعتراض می‏ کرد و مردم را که اطراف او جمع می‏ شدند، از جنایات بنی ‏امیه، آگاه می‏ نمود.

ام ‏البنین علیها السلام، واسطه فیض الهی

ام ‏البنین، همسر علی علیه ‏السلام و مادر سردار کربلا، نزد مسلمانان جایگاهی ویژه دارد، چون نزد خداوند از مقام و منزلتی والا برخودار است، و این مقامْ به واسطه تقدیم خالصانه فرزندان در راه خدا و استواری و عبودیت ایشان است. از این ‏رو، مؤمنانِ حاجت‏مند و دردمند او را به درگاه حضرت باری تعالی شفیع و واسطه قرار می‏ دهند، و غم واندوهشان را با زیارت مزار آن بانو می ‏زدایند.

اهل بیت علیهم ‏السلام و ام البنین علیها السلام

محبت بی‏شایبه ام البنین در حق فرزندان رسول خدا صلی ‏الله‏ علیه‏ و ‏آله و فداکاری فرزندان وی در راه سیدالشهدا، در تاریخ بی ‏پاسخ نماند. اهل بیت علیهم ‏السلام هم در احترام و بزرگ‏داشت وی کوشیدند و بسیار از او قدردانی کرده، او را سپاس گفتند.

زینب کبری علیها السلام پس از رسیدن به مدینه، به محضرش شتافت و شهادت فرزندانش را به او تسلیت گفت. ایشان هم‏چنین در مناسبت‏ های دیگر مثل عیدها، برای ادای احترام، به محضر ام البنین علیها السلام مشرّف می‏ شد.

سخن بزرگان در بیان فضایل ام ‏البنین علیها السلام

عالم جلیل‏ القدر، زین‏ الدین عاملی، شهید ثانی درباره حضرت ام ‏البنین علیها السلام می‏ گوید: «ام‏ البنین از بانوان با معرفت و پر فضیلت بود. نسبت به خاندان نبوت، محبت و دلبستگی خالص و شدید داشت و خود را وقف خدمت به آن‏ها کرده بود. خاندان نبوت نیز برای او جایگاه والایی قایل بودند و به او احترام ویژه می گذاشتند.» هم‏چنین علامه سید محسن امین می‏گوید: «ام البنین علیها السلام، شاعری خوش ‏بیان و از خانواده ‏ای اصیل و شجاع بود.» علی محمد علی دُخَیِّل، نویسنده معاصر عرب در وصف این بانوی بزرگوار می ‏نویسد: «عظمت این زن (ام البنین) در آن‏جا آشکار می ‏شود که وقتی خبر شهادت فرزندانش را به او می‏ دهند، به آن توجه نمی‏ کند، بلکه از سلامت حضرت امام حسین علیه ‏السلام می‏پرسد؛ گویی امام حسین علیه ‏السلام فرزندِ اوست نه آنان».

سیزدهم جمادی‏ الثانی؛ وفات

زندگی سراسر مهر و عاطفه و مبارزه ام ‏البنین علیها السلام، رو به پایان بود. او به عنوان همسر شهید، رسالت خویش را به خوبی به پایان رسانید و فرزندانی تربیت کرد که فداییِ ولایت و امامت بودند.

او، بعد از زینب کبری علیها السلام دار فانی را وداع گفت، ولی تاریخ ‏نگاران سال ارتحال او را متفاوت نگاشته ‏اند، به طوری که عده ‏ای آن را سال ۷۰ ق بیان کرده ‏اند و عده دیگری تاریخ وفات آن مادر فداکار را، سیزدهم جمادی الثانی سال ۶۴ ق دانسته ‏اند که نظر دوم از شهرت بیشتری برخوردار است. ام ‏البنین را در بقیع، در جوار امام حسن مجتبی علیه‏ السلام، فاطمه بنت اسد علیه االسلام و دیگر شخصیت‏ های اسلامیِ مدفون در آن‏جا به خاک سپردند.

بخشی از زیارت نامه ام البنین علیها السلام

سلام بر تو ای همسر جانشین رسول اللّه علیه السلام ؛

سلام بر تو که محبوب زهرایی؛

سلام بر تو ای مادر ماه های درخشان؛

خدا و رسولش را گواه می گیرم که تو با اهدای فرزندانت و قربانی کردن آن ها در راه آرمان های حسین علیه السلام جهاد نمودی؛

گواهی می دهم که تو یار و یاور امام علی بن ابی طالب علیه السلام در سختی ها، مشکلات و مصیبت ها بوده ای ؛

گواهی می دهم که به خوبی از عهده سرپرستی و نگه داری فرزندان زهرای اطهر علیهاالسلام و ادای امانت ایشان برآمدی؛

تو در نزد خداوند از مقام و منزلت بالایی برخورداری؛ سلام بر تو و بر فرزندان شهیدت!



ابنا