· حمّاد بن عیسی نقل می کند که حضرت صادق علیه السلام نماز نیکویی خواندند و در سجده چنین عمل کردند:

سَجَدَ عَلَی ثَمَانِیَةِ أَعْظُمٍ الْجَبْهَةِ وَ الْکَفَّیْنِ وَ عَیْنَیِ الرُّکْبَتَیْنِ وَ أَنَامِلِ إِبْهَامَیِ الرِّجْلَیْنِ وَ الْأَنْفِ فَهَذِهِ السَّبْعَةُ فَرْضٌ وَ وَضْعُ الْأَنْفِ عَلَی الْأَرْضِ سُنَّةٌ وَ هُوَ الْإِرْغَامُ.[1]

آن حضرت هشت استخوان را بر زمین نهادند: پیشانی دو دست دو زانو دو انگشت ابهام هر دو پا و بینی. پس هفت مورد اوّل واجب است و إرغام یعنی قرار دادن بینی بر زمین سنّت است.

· عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلّی الله علیه و آله: السُّجُودُ عَلَی سَبْعَةِ أَعْظُمٍ: الْجَبْهَةِ وَ الْیَدَیْنِ وَ الرُّکْبَتَیْنِ وَ الْإِبْهَامَیْنِ مِنَ الرِّجْلَیْنِ وَ تُرْغِمُ بِأَنْفِکَ إِرْغَاماً. أَمَّا الْفَرْضُ فَهَذِهِ السَّبْعَةُ وَ أَمَّا الْإِرْغَامُ بِالْأَنْفِ فَسُنَّةٌ مِنَ النَّبِیِّ صلّی الله علیه و آله.[2]

حضرت باقر علیه السلام فرمود: رسول خدا صلّی الله علیه و آله فرمود: سجده بر هفت استخوان است: پیشانی دستها زانوها و دو انگشت بزرگ پا. این هفت مورد واجب است. امّا إرغام که بینی بر خاک گذاشتن است از سنّت های رسول خدا صلّی الله علیه و آله است.

· عَنْ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ علیهماالسلام قَالَ:قَالَ عَلِیٌّ علیه السلام: لَا تُجْزِی صَلَاةٌ لَا یُصِیبُ الْأَنْفُ مَا یُصِیبُ الْجَبِینُ.[3]

حضرت صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کنند که فرمود: نمازی که در آن بینی به آنچه پیشانی به آن می رسد نرسد مجزی نیست.

· عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:‏ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ یُصِبْ أَنْفُهُ مَا یُصِیبُ جَبِینُه.[4]

حضرت صادق علیه السلام فرمود: نماز نیست برای کسی که در نماز بینی اش را بر آنچه پیشانی اش قرار می گیرد قرار ندهد.

مرحوم علامه مجلسی در شرح این حدیث می نویسد:

حسب مضمون این حدیث و بنا بر نقل مشهور بینی بر خاک نهادن مستحبّ مؤکّد است.[5]

مرحوم مجلسی اوّل در لوامع صاحبقرانی می نویسد:

در فقه رضوی است که ارغام می‏کنی بینی خود را از برای حقّ سبحانه و تعالی و اقلّ مرتبه آن است که بینی به زمین برسد و اگر بِمَا یَصِحُّ السُّجُودُ عَلَیه گذارند بهتر است و اگر به زمین رسانند بهتر است و اگر به خاک رسانند بهتر است...پس احوط آن است که ترک نکنند بینی بر خاک مالیدن را در سجود و ظاهرا هر جای بینی که برسد کافی باشد.[6]


[1] - وسایل الشیعة ج‏5 ص459-460 به نقل از من لایحضره الفقیه

[2] - وسایل الشیعة ج‏6 ص343 به نقل از تهذیب

[3] - الإستبصار ج‏1 ص327

[4] - الکافی ج‏3 ص333

[5] - مرآة العقول ج‏15 ص152

[6] - لوامع صاحبقرانی ج‏3 ص453-454



فطرت