به سوی وحدت(۳)- آیا قرآن کریم واقعه غدیر را تایید می فرماید؟

پرسش های دانشجوی اهل سنت

دانشجو: جناب‌آقای دکتر سلام عرض می کنم. در بحث گذشته فرمودید که یکی ازمحورهایی که می تواند باعث وحدت شیعیان و اهل تسنن شود غدیر است زیرا مورد قبول همه مسلمین است. لطفاً در ابتدا بحث قرآنی آن را مشخص فرمایید و سپس روایات مربوطه را شرح نمایید.
دکتر: با عرض سلام خدمت برادر عزیزم. غدیر چشمه زلالی است که هر کس از‌آن بنوشد، جان و روحش صفامی یابد و صیقل می گیرد.
خداوند کریم در‌آیه ۶۷ سوره مایده می فرماید:

"یاایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک وان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من الناس ان الله لایهدی القوم الکافرین" 
یعنی «ای پیامبر، آنچه را که از پروردگارت بر تو نازل شده به مردم ابلاغ نما که اگر آن را انجام ندهی رسالت الهی را) هیچ(انجام نداده ای و خداوند تورا از شر توطیه مردم حفظ می نماید».

در واقع خداوند متعال یک وظیفه ای به دوش پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله گذاشته که در بیان اهمیت آن می فرماید: اگر این وظیفه را انجام ندهی اصلاً هیچ رسالت الهی را انجام نداده ای و اگر چه ممکن است انجام این مسیولیت همراه با خطراتی باشد ولی نگران مباش که خداوند تو و دینت را ازتوطیه های دشمنان، حفظ می فرماید. این چه حکمی است که ابلاغش این قدر اهمیت دارد که مساوی با تمام زحمات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ۲۳ سال رسالتشان می باشد؟ بیان چه دستوری از جانب خداوند، مخالفت، معاندین را به طوری بر می انگیزاند، که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از آن نگران بودند، و خداوند به ایشان دلداری می دهند که نگران نباشند؟ 
دانشجو: جناب دکتر شما می خواهید بفرمایید که تنها حکمی که مشمول این شرایط می شود، خلافت بعد از پیامبر اکرم است، در حالی که سیاق آیات قبل و بعد از آیه ۶۷ مایده درباره یهود است، لذا خداوند به پیامبر اکرم دستور تبلیغ دین اسلام را در مقابل اهل کتاب داده و تضمین کرده که حضرت را از توطیه های یهود حفظ
می فرماید. 
دکتر: سوره مایده، سوره مدنی است و درسالهای آخرحکومت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله،نازل شده که در مدینه حکومت مقتدری داشتند، لذا یهود برای اسلام خطری نبود که پیامبر اکرم صلی الله علیه و ‌آله از آن نگران باشند. 
دانشجو: بعضی از علما و اهل تسنن معتقدند که این آیه برخلاف کل سوره مایده، مکی بوده و مربوط به اوایل بعثت است. 
دکتر: پس بنابراین شما می پذیرید که‌ آیه مربوط به یهود نبوده و سیاق آن با سیاق بقیه ی ‌آیات تطبیق ندارد. به علاوه اگر منظور از «بلغ ما انزل الیک» یعنی رساندن آنچه که بتو نازل شده، رساندن کل احکام الهی باشد، در این صورت به اصطلاح اتحاد شرط و جزا پیش می آید که معنی آن، این گونه می شود که"اگر رسالتت را انجام ندهی، رسالتت را انجام نداده ای"! قطعاً بیان این جمله، بی فایده، عبث واز ساحت مقدس خداوند به دور است. بنابراین منظور از «بلغ ما انزل الیک»تبلیغ یک حکم از دین (نه تمام احکام) می باشد.وتنها حکمی که عدم تبلیغش باعث از بین رفتن کل دین می شود،به حکم عقل،جانشینی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله،به عنوان حافظ ونگهبان دین می باشد. 
دانشجو: اگر پیامبر هر حکمی را تبلیغ نکنند در واقع کل رسالت را انجام نداده اند زیرا، اگر یک جزء را که با بقیه اجزاء یک کل ارتباط سیستماتیک داشته باشد، حذف کنیم در واقع کل را از بین برده ایم. 
دکتر: شرایطی که در آیه ذکرشده ، شامل هر حکمی نمی شود. یعنی این حکم آن قدر در جامعه مهم است،که ممکن است بر علیه ایشان شورش کنند،به طوری که خداوند متعال به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دل داری می دهد که من تو را و دینت را، از شر مردم و توطیه های آنها حفظ می کنم.واصولا از نظر آموزه های دینی، احکام ارزش های متفاوتی دارند. اینطور نیست که اگر کسی مثلاً به نامحرمی نگاه کرد، ولو ‌آنکه تمام واجباتش را انجام دهد، از دین خارج شده باشد و اگر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله حکم تحریم نگاه به نامحرم را نفرمایند گویی کل دین را ابلاغ نکرده اند ۱.
بدین وسیله با برهان خلف و پس از رد همه احکامی که این شرایط بر آنها صدق نمی کند (یعنی۱- تبلیغش آن قدر در جامعه ایجاد حساسیت کند که بسیاری آن را نپذیرند وشورش کنند و لذا ۲-پیامبر اکرم از ابلاغ آن بیم داشته باشند و۳- عدم ابلاغش به کل د ین لطمه بزند) تنها مسیله ای که مشمول این شرایط می شود بحث رهبری جامعه بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و‌آله می باشد. 
دانشجو: اینکه در انتهای آیه می فرماید «ان الله لا یهدی القوم الکافرین» آیا دلیلی بر این نیست که آیه در ابتدای بعثت نازل شده و خداوند به پیامبراکرم امید می دهد که تلاش های کافرین را بی فایده کرده و مبارزات آنها بر علیه پیامبر اکرم بجایی نخواهد رسید؟ 
دکتر: قبلا عرض کردم که اگرمنظور این باشد که کل دین را برای کفار تبلیغ کن که اگر‌آن را تبلیغ نکنی، آن را تبلیغ نکرده ای، دوری بی حاصل ایجاد شده، که ساحت مقدس ربوبی از این کلام های عبث، منزه است.از سوی دیگر،در ابتدای بعثت که هنوز دینی تبلیغ نشده بود که خداوند بفرماید اگر این حکم را نرسانی گویا تمام دین را نرسانده ای.
دانشجو: می توان مراد خداوند را این گونه فرض کردکه اگر این حکم را تبلیغ نکنی تمامی زحمات آینده ات هدر خواهد رفت.
دکتر: حتی اگر زمان نزول آیه در اول بعثت فرض کنیم،با شرایط سه گانه ای که در آیه برای این حکم ذکر شده جز با جانشینی پیامبر اکرم صلی الله علیه و‌آله،با حکم دیگری قابل تطبیق نیست. پس معنای آیه این می شود: ای پیامبر، آن حکمی را که بر تو نازل شده،برای مردم مشخص فرما که اگر آن را تبلیغ نکنی، گویی تمام دین را تبلیغ نکرده ای۲. و کسانی که با آن مخالفت نمایند، کافر تلقی شده از دین بهره ای ندارند و خداوند تلاش های آنها را برای عقیم گذاشتن این تبلیغ، بی ثمر خواهد گذاشت. 
در واقع پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از مخالفت کفار نگرانی ندارند، بلکه از به ظاهر مسلمانانی نگران هستند که بخاطر منافع شخصی این حکم را نمی پذیرند. ولی خداوند متعال به رسول گرامیش اطمینان می دهد که تلاش های این کافران مسلمان نما بجایی نخواهد رسید وتو در تبلیغ آن، موفق خواهی شد. 
دانشجو: آقای دکتر بنده بسیار مایل هستم بدانم که این آیه چه زمانی ودر چه موردی نازل شده،است؟
دکتر: آنچه در کتب برادران اهل تسنن و در مورد شان نزول صحیح این آیه، آمده بسیار زیاداست و بنده فقط چند مورد را از باب نمونه عرض می نمایم: 
۱-در تفسیر الدرّ المنثور جلال الدین سیوطی اینگونه آمده است: 
ابن ابی حاتم و ابن مردویه و ابن عساکر از ابی سعید خدری نقل کرده اند که گفته است این آیه"یا ایهاالرسول بلغ ما انزل الیک من ربک" برپیامبر اکرم،روز عیدغدیرخم،درمورد علی بن ابیطالب نازل شده است۴. 
و نیز ابن مردویه از ابن مسعود نقل می کند که گفته است: ما در زمان رسول الله(صلی الله علیه و آله) آیه را اینگونه می خواندیم: «یا ایهاالرسول بلغ ما انزل الیک من ربک ان علیا مولی المومنین و ان لم تفعل فما بلغت رسالته» یعنی ای پیامبرآنچه از جانب پروردگارت نازل شده، که علی (علیه السلام) سرپرست مومنین است،را به مردم تبلیغ کن، که اگر (ولایت علی) را تبلیغ نکنی (هیچ) رسالت الهی را انجام نداده ای۵. 
۲- حاکم حسکانی در شواهد التنزیل از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نقل می کند که حضرت فرمودند: (در شب معراج) که مرا به آسمان بردند ندایی از تحت عرش شنیدم (به این مضمون) که «بدرستیکه علی پرچم هدایت و دوست کسی است که به من ایمان آورد» 
ای محمد این را (به مردم) تبلیغ کن پس هنگامی که حضرت از آسمان ها فرود آمدند، آن را مخفی نمودند تا اینکه آیه نازل شد «یا ایهاالرسول بلغ ما انزل الیک من ربک فی علی بن ابیطالب و ان لم تفعل فما بلغت رسالته» یعنی ای پیامبر آنچه که درباره علی ابن ابیطالب بر تو نازل شده بر مردم تبلیغ نما که اگر آن را نرسانی رسالت الهی را (هیچ) انجام نداده ای۶. 
و نیز از ابن عساکر و واحدی نقل می کند که در کتب خود آورده اند آیه ۶۷ مایده روز عید غدیر درباره علی نازل شد۷. 
دانشجو: ما نیز قبول داریم که علی رضی الله عنه، پرچم هدایت است. 
دکتر: اولاً شما که این مطلب را قبول دارید،باید هدایت را فقط از ایشان بگیرید نه از کسانی که خود محتاج هدایتند. ثانیاً احادیث؛ مطالب بسیار بیشتری راذیل این آیه، اعلام می کنند. مثلاً همین حاکم حسکانی از ابن عباس درباره‌آیه «یاایهالرسول بلغ...» نقل می کند: 
آیه درباره علی نازل شده و به رسول الله امر کرده که علی را تبلیغ کند،پس رسول خدا دست علی را گرفته و فرمود: هر کس من مولا و سرپرست او هستم، علی مولا و سرپرست اوست. خدایا هر که او را دوست می دارد، دوست بدار و با آنکه با او دشمنی می کند، دشمن باش۸. 
و نیز در حدیث مفصلی از امام باقرعلیه السلام نقل می کند که خداوند، همانطور که نماز و روزه و زکات و حج را در قرآن کریم به مردم دستور داده و به پیامبراکرم صلی الله علیه و آله فرمود که کیفیت این اعمال را به مردم‌آموزش بده، وقتی آیه"انما ولیکم الله و رسوله و الذین امنوا الذین یقیمون الصلوه و یوتون الزکوه و هم راکعون"۹ نازل شد 
خداوند به پیامبراکرم صلی الله علیه و آله فرمود که همانطور که نماز و زکات و روزه و حج را به مردم یاددادی، در مورد اینکه ولی آنها کیست، به ایشان آگاهی بده. پس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دست علی علیه السلام را گرفته و او را بلند نمود تا سپیدی زیربغلش معلوم شد. سپس فرمود ای مردم، آیا من از شما بخودتان سزاوارتر نیستم؟ عرض کردند بلی یا رسول الله، فرمود پس هر کسی که من مولا و سرپرست او هستم علی مولا و سرپرست اوست. خدایا دوست بدار هر که او را دوست می دارد و دشمن بدار که هر که با او دشمنی می کند و آنکه او را یاری می کند، یاری فرما و‌آنکه او را رها می کند، رهایش فرما۱۰.
دانشجو: با این احادیثی که شما فرمودید جای تردیدی باقی نمی ماند که آیه ۶۷ سوره مایده در اعلان ولایت علی بن ابیطالب آمده است. آقای دکتر برخورد مردم در روز غدیر چگونه بود؟ 
دکتر: همان طور که خداوند وعده فرموده بود،همه مردم به خدمت امیرالمومنین علیه السلام رسیده به ایشان تبریک گفته و بیعت کردند. فقط یک نفر ابراز مخالفت رسمی کرد و او حارث بن نعمان فهری بود که در مدینه خدمت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله رسیده عرض کرد: ای محمد تو ما را به کلمه شهادت دلالت نمودی، از تو قبول کردیم، به نماز و خمس و زکات وروزه و حج و جهاد ترغیب نمودی،فرمان تو بردیم. با این همه راضی نشدی و دست پسر عم خود را گرفته و می گویی بعد از من امیر شماست باو اقتدا کنید وتابع او شوید؟آیا این کار به مجرد رای تو بود،یا به امر خدا کرده ای؟حضرت فرمود:قسم به خدایی که جز او معبودی نیست، این کار از جانب خدا بوده است. پس او برخواست و در حالی که می رفت گفت: «خدایا اگر آنچه محمد می گوید حق است؛ سنگی از آسمان بر ما بباران یا عذابی دردناک بر ما فرو فرست» پس خداوند سنگی برسراو نازل کرد که او را در جا کشت۱۱.
دانشجو: بدین ترتیب خداوند ثابت فرمود که خود دستوردهنده این جریان بوده است.ماجرای بسیار جالبی بود.نظر سایر کتب اهل تسنن در باره غدیر چیست؟
دکتر: بررسی سایر کتب،مجال بیشتری می طلبدکه در آینده،انشاءالله به آن خواهیم پرداخت. 
دانشجو:از این که وقت شریفتان را به بنده دادید،متشکرم.تا گفتگوی بعدی خدا نگهدار.
دکتر: در پناه خداوند متعال باشید.

پاورقی ها
-------------------------
۱- تفسیر المیزان ج ۶ صفحات ۷۲-۶۰ ذیل آیه ۶۷ مایده. 
۲- در واقع این شرط، شرط واقعی نیست و ساحت مقدس پیامبر اکرم منزه است از‌آنکه از دستور خداوند تخطی بفرماید. بلکه برای بیان اهمیت تبلیغ این حکم است، که تبلیغش معادل تبلیغ تمام دین است. 
۳- از اینکه خد اوند نوع تلاش های مخالفین را مشخص نفرموده برداشت می شود که شامل همه گونه تلاش منفی بر علیه جان یاشخصیت پیامبر اکرم یا تخریب دین، می شود. 
۴- الدر المنثور فی التفسیر الماثور ج ۲ ص ۲۹۸.
۵- همان مدرک. 
۶- شواهد التنزیل لقواعد التفضیل ج ۱ ص۹ ۲۴
۷- ابن عساکر، تاریخ دمشق ج ۲- ص ۸۵ ط ۲ حدیث ۵۸۸. 
و واحدی در کتاب اسباب النزول ص ۱۵۰ ط ۱.
۸- شواهد التنزیل ج ۱ ص ۲۵۱
۹- ۵۵ مایده،یعنی بدرستیکه ولی شما، خدا، پیامبرش و مومنینی هستند که نماز را بپا داشته و در حال رکوع، زکات می دهند.
۱۰- شواهد التنزیل ج ۱ ص ۲۵۳.
۱۱- ثعلبی در تفسیر الکشف و البیان ج ۱۰ ص ۳۵.

قبلیبعدی

ارسال شده توسط آقای محمدرضا فاخری