امیرالمؤمنین (علیه السلام) و فرش بهارستان

در برخی سایت ها و وبلاگ شبهاتی پیرامون نقش امیرالمؤمنین (علیه السلام) در پاره پاره کردن فرش بهارستان و سهم خود ایشان از آن مطرح شده، که ما در اینجا به بررسی آن می پردازیم.

خلاصه ی ماجرا از این قرار است که در جنگ های میان اعراب مسلمان و ایرانیان، فرش بزرگ و گرانبهایی که منقش به نقوش زیبا و دارای تکه هایی از جواهرات و سنگ های زینتی بود، به دست مسلمین افتاد. مسلمانان آن را به مدینه منتقل کردند و در آنجا خلیفه ی دوم پس از مشورت با مولا علی (علیه السلام) دستور داد تا فرش را تکه تکه کرده و میان مردم تقسیم نمودند. سهم امیرالمومنین (علیه السلام) از این فرش گرانبها به تنهایی ۲۰ هزار بوده است.

اکنون به بررسی دقیق ماجرا در چند بخش می پردازیم.


بخش اول- مدرک
طبق تحقیق ما تنی چند از مورخین، این ماجرا را ذکر کرده اند که عبارتند از: طبری (۳۱۰هـ)، ابن اثیر (۶۳۰هـ)، ابن کثیر (۷۷۴هـ)، و ابن خلدون (۸۰۸هـ). رجوع کنید به:
تاریخ الطبری، الطبری، ج ۳ ص ۱۲۹ و ۱۳۰
الکامل فی التاریخ، ابن الأثیر، ج ۲ ص ۵۱۸ و ۵۱۹
البدایة والنهایة، ابن کثیر، ج ۷ ص ۷۶ - ۷۸ 
تاریخ ابن خلدون، ابن خلدون، ج ۲ ق ۲ ص ۱۰۱ و ۱۰۲

خانم فریبا افتخار در مقاله ی بهارستان مندرج در جلد ۱۳"دایره المعارف بزرگ اسلامی"، در این باره می نویسد:
اولین بار طبری آن را وصف کرده است(۴/۲۱-۲۳)و تاریخ‌نویسان پس از او با اندک تغییراتی در جزییات، مطالب او را نقل کرده‌اند(نک‍: بلعمی، ۱/۴۶۶-۴۶۷؛ ابن‌اثیر، ۲/۵۱۸-۵۱۹؛ ابن کثیر، ۴/۶۸-۶۹؛ ابن‌خلدون، ۲(۴)/۹۳۹-۹۴۰؛ میرخواند، ۲/۶۸۹؛ خواندمیر، ۱/۴۸۳).

چنان که دیده می شود اولین ناقل داستان این فرش، طبری است و مورخین پس از او مطالب وی را با تغییراتی نقل نموده اند؛ یعنی مستند اصلی آن ها همان کتاب تاریخ طبری است. برای اثبات این سخن کافی است سری به برخی کتب گفته شده بزنیم.
تاریخ بلعمی که به وضوح ترجمه ای است از کتاب تاریخ طبری توسط ابوعلی محمد بن محمد بلعمی. وی تاریخ طبری را به دستور منصور بن نوح سامانی به فارسی ترجمه کرده است. خود او در مقدمه ی کتاب در این باره می گوید:
بدان که این تاریخ نامه بزرگست گردآورده ابی جعفر محمد بن جریر یزید الطبری رحمه ‌اللّه که ملک خراسان -ابوصالح بن نوح- فرمان داد دستور خویش را ابوعلی محمد بن محمد البلعمی را که این تاریخ ‌نامه را که از آن پسر جریر است پارسی گردان هرچه نیکوتر، چنانکه اندر وی نقصانی نباشد.
نقل از: ویکی پدیا

همچنین ابن اثیر اگرچه مدرک نقل خود را در هنگام ذکر ماجرا نیاورده، ولی در مقدمه ی کتابش تصریح می کند که منبع اصلی کتاب وی، همان تاریخ طبری است:
أقول إنی قد جمعت فی کتابی هذا ما لم یجتمع فی کتاب واحد ومن تأمله علم صحة ذلک. فابتدأت بالتاریخ الکبیر الذی صنفه الإمام أبو جعفر الطبری.
الکامل فی التاریخ، ابن الأثیر، ج ۱ ص ۳

ابن کثیر هم کلیه ی وقایع مربوط به فتوحات را از ابن جریر یا همان طبری نقل می کند. در آغاز نقل این ماجرا هم می نویسد:
وذکر سیف فی روایته...
البدایة والنهایة، ابن کثیر، ج ۷ ص ۷۶
و سیف راوی اصلی این ماجرا در کتاب تاریخ طبری است.

ابن خلدون نیز به مانند ابن اثیر نامی از منبع نقلش نیاورده، اما در پایان بحث خلافت خلفا و فتوحات و جنگ ها، به صراحت می گوید که این مطالب را از کتاب طبری نقل نموده است:
(وهذا) آخر الکلام فی الخلافة الاسلامیة وما کان فیها من الردة والفتوحات والحروب ثم الاتفاق والجماعة أوردتها ملخصة عیونها ومجامعها من کتاب محمد بن جریر الطبری وهو تاریخه الکبیر.
تاریخ ابن خلدون، ابن خلدون، ج ۲ ق۲ ص ۱۸۷ و ۱۸۸
اما میر خواند و خواند میر نیز نام منابع خویش را ذکر نکرده اند؛ ولی با توجه به تاخر زمانی اینان (که به قرون ۹ و ۱۰ مربوط می شوند)، معلوم است که منبع شان کتب تاریخ پیشینیان و مشخصا تاریخ طبری می باشد.

نتیجه: اصل ماجرای فرش بهارستان در هیچ کتاب شیعی نیامده، و همه ی مدارک دیگر برای اهل سنت هستند. اگر هم در برخی کتب شیعی اثری از این ماجرا می بینیم، همگی به کتاب تاریخ طبری که از اهل سنت است باز می گردد. پس استناد بدان برای شیعه جایی ندارد.
در بسیاری از کتب اهل سنت مطالب زشتی به امیرالمومنین و سایر اهل بیت و حتی خود رسول اکرم (صلوات الله علیهم اجمعین) نسبت داده شده است، که شیعه آن ها را رد می کند و نادرست می داند. اگر قرار بر استناد بر شیعه از کتب اهل سنت باشد، مطلب بسیار فراوان است؛ اما در روش علمی بایستی فرد را به آنچه قبول دارد ملزم کرد.

نکته ی بسیار جالب آن است که ماجرای فرش بهارستان تنها از سوی کسی طرح شده، که تاسیس شیعه را به فردی به نام عبدالله بن سبا نسبت می دهد. و نکته ی جالب تر آن که همه ی مورخین فوق یعنی طبری، ابن اثیر، ابن کثیر، ابن خلدون، میر خواند و خواند میر ماجرای عبدالله بن سبا را هم منحصرا از طریق سیف بن عمر نقل کرده اند. 
(ر.ک: عبد الله بن سبا، السید مرتضی العسکری، ج ۱ ص ۴۷ - ۴۹ و ۶۱ - ۶۲)
و شیعه در برابر این اسطوره ی تاریخی مقاومت کرده و علامه سید مرتضی عسکری (رحمه الله) در کتابی که در همین رابطه تالیف نموده، رفع شبهه از شیعه نموده است.

بخش دوم - سند
ماجرای فرش بهارستان را طبری در دو روایت که هر دو از طریق سیف بن عمر است، نقل می کند:
کتب إلی السری عن شعیب عن سیف عن محمد وطلحة وزیاد والمهلب وشارکهم عمرو وسعید...
کتب إلی السری عن شعیب عن سیف عن عبد الملک ابن عمیر...
تاریخ الطبری، الطبری، ج ۳ ص ۱۲۹ و ۱۳۰

اما سیف بن عمر کیست؟
وی کتاب معروفی دارد به نام"الردة والفتوح"که فهرست نویسان آن را برای وی ذکر کرده اند. باید دانست که طبری استفاده ی فراوانی از آن در کتاب تاریخش کرده است. این ماجرا هم حتماً از کتاب فتوح سیف نقل شده است.
ترمذی حدیثی از او در سنن خود نقل کرده است. خود وی پس از نقل حدیث می نویسد:
این حدیث منکری است که آن را جز از این طریق نمی شناسیم. و نضر و سیف مجهول هستند.
قال أبو عیسی هذا حدیث منکر لا نعرفه من حدیث عبید الله بن عمر إلا من هذا الوجه و النضر مجهول و سیف مجهول.
الجامع الصحیح سنن الترمذی، کتاب المناقب (۵۰)، باب ۶۰، ح ۳۸۶۶، ج ۵ ص ۶۹۷، دار إحیاء التراث العربی - بیروت
اما علمای رجال اهل سنت به شدت سیف را تضعیف کرده و برخی او را متهم به حدیث سازی و حتی زندقه نموده اند!!!

قال یحیی بن معین: ضعیف الحدیث، فلس خیر منه.
و قال أبو حاتم: متروک الحدیث. ضعیف، منکر الحدیث.
و قال أبو داود: لیس بشیء. 
و قال النسایی، و الدارقطنی: ضعیف. 
و قال أبو أحمد بن عدی: بعض أحادیثه مشهورة و عامتها منکرة لم یتابع علیها، و هو إلی الضعف أقرب منه إلی الصدق. 
و قال أبو حاتم بن حبان: یروی الموضوعات عن الأثبات و قالوا: إنه کان یضع الحدیث. اتهم بالزندقة. 
و قال الدارقطنی: متروک. 
و قال الحاکم: اتهم بالزندقة، و هو فی الروایة ساقط. 
و قال ابن السکن: ضعیف.
و قال الخطیب: لیس بحجة إذا خالف.
و قال ابن حجر: ضعیف الحدیث عمدة فی التاریخ.

تهذیب التهذیب، ابن حجر، ج ۴ ص ۲۵۴ و ۲۵۵، رقم ۵۱۷
تقریب التهذیب، ابن حجر، ص ۲۶۲، رقم ۲۷۲۴
الإصابة فی تمییز الصحابة، ابن حجر، ج ۲ ص ۲۷۹، رقم ۲۲۵۴ + ج ۵ ص ۴۵۱، رقم ۷۱۳۲
الجرح والتعدیل، الرازی، ج ۷ ص ۱۳۶، رقم ۲۱۹۴

نتیجه: حتی اگر بخواهیم از موضع مسلمانان اهل سنت هم به این ماجرا بنگریم، باز هم روایات مربوط به آن مردود و از درجه ی اعتبار ساقط است.
این مقاله توسط یکی از مراجعین سایت فطرت به نام یارمهدی ارسال شده است.