آیت الله سبحانی به این پرسش که قیام حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) چگونه با این دو آیه استدلال می شود پاسخ داده است:

قرآن کریم می فرماید: 1. (ونرید أن نمن علی الذین استضعفوا فی الأرض ونجعلهم أیمّة ونجعلهم الوارثین). [105] «اراده ما بر این است که بر ستمدیدگان نعمت بخشیم و آنان را پیشوایان و وارثان روی زمین قرار دهیم». می گویند: این آیه چه ارتباطی به قیام حضرت مهدی دارد

پاسخ
پاسخ این است که بررسی آیه با ملاحظه ماقبل و مابعد آن این مسأله را قطعی می سازد که قرآن هرگز از یک برنامه موضعی و خصوصی مربوط به بنی اسراییل سخن نمی گوید بلکه بیانگر یک قانون کلی برای همه اعصار و قرون و همه اقوام و جمعیت هاست و می فرماید: ما اراده کرده ایم که بر مستضعفان منت بگذاریم و آنان را وارثان حکومت روی زمین قرار دهیم. این بشارتی است برای همه انسان های آزاده و خواهان حکومت عدل و داد و برچیده شدن بساط ظلم و جور. شاهد این مطلب آیه دیگر است:

(ولقد کتبنا فی الزبور من بعد الذکر انّ الأرض یرثها عبادی الصالحون). [106]«در"زبور" پس از "تورات"نوشتیم که زمین در آینده از آن بندگان صالح است».
یکی از این نمونه ها حکومت بنی اسراییل و زوال حکومت فرعونیان بود.نمونه کاملترش حکومت پیامبر اسلام و یارانش بعد از ظهور اسلام بود که سرانجام خدا به دست همین گروه دروازه قصرهای کسری ها و قیصرها را گشود و آنان را از تخت قدرت به زیر آورد و بینی مستکبران را به خاک مالید.

و نمونه گسترده تر ظهور حکومت حق و عدالت در تمام کره زمین به وسیله مهدی ارواحنا له الفداء است. بنابراین اگر با این آیه بر ظهور حضرت مهدی استدلال می کنند در حقیقت نوعی استدلال با ضابطه کلی بر مصداق و مورد است.مفسران معتقدند که آیات قرآن اگر در موردی نازل شد اختصاص به آن مورد ندارد بلکه در طول زمان برای خود مصداق پیدا می کند.

و لذا از امیرمؤمنان(علیه السلام) روایت شده است که در تفسیر آیه فرمود:«هم آل محمد یبعث الله مهدیّهم بعد جهدهم فیعزّهم ویذلّ عدوهم». ([107])«این گروه آل محمد هستند. خداوند مهدی آنها را پس از زحمت و فشاری که بر آنها وارد می شود برمی انگیزد و به آنها عزّت می بخشد. دشمنانشان را ذلیل و خوار می سازد».

در حدیثی از امام چهارم چنین وارد شده است:والذی بعث محمداً بالحقّ بشیراً ونذیراً إنّ الأبرار منّا أهل البیت وشیعتهم بمنزلة موسی وشیعته وإن عدوّنا وأشیاعهم بمنزلة فرعون وأشیاعه». ([108])«سوگند به کسی که محمد را به حق بشارت دهنده و بیم دهنده قرار داد که نیکان ما اهل بیت و پیروان ما به منزله موسی و پیروان او هستند و دشمنان ما و پیروان آنها به منزله فرعون و پیروان اویند(سرانجام ما پیروز می شویم و آنها نابود می شوند و حکومت حق و عدالت از آنِ ما خواهد بود».
***
2. آیه(بقیة الله خیر لکم إن کنتم مؤمنین وما أنا علیکم بحفیظ). [109]«آنچه خدا برای شما بر جای نهاده برای شما بهتر است اگر ایمان داشته باشید و من پاسدار شما و اجبار کننده شما نیستم».حضرت شعیب در این آیه گوشزد می کند که کم فروشی نکنند و در معاملات به مردم ظلم و ستم روا ندارند. سرانجام یادآور می شود(«بقیة الله» یعنی سود حلال و اندک که برابر با شرع الهی است برای شما بهتر است).

و در آیه دیگر می فرماید:(والباقیات الصالحات خیر عند ربّک ثواباً وخیر أملاً). [110]«چیزهای خوب و ماندگار در نزد خدا از نظر پاداش و آرزو بهتر است».آیه یک ضابطه کلی را بیان می کند که یکی از مصادیق آن همان است که در مورد قوم شعیب آمده(سود اندک و معامله پاک) این ضابطه در طول تاریخ مصادیقی دارد. انبیا و اولیا از مصادیق بقیة الله هستند و یکی از مصادیق آن حضرت مهدی(علیه السلام) است که امام باقر(علیه السلام) در مورد او می فرماید:

«أوّل ما ینطق القایم (علیه السلام) حین یخرج هذه الآیة: (بقیة الله خیر لکم إن کنتم مؤمنین) ثم یقول: أنا بقیة الله وحجته وخلیفته علیکم فلا یسلم علیه مسلم إلاّ قال: السلام علیک یا بقیة الله فی أرضه»«نخستین سخنی که مهدی(علیه السلام) پس از قیام خود می گوید این آیه است: (بقیة الله خیر لکم إن کنتم مؤمنین) سپس می گوید: منم بقیة الله وحجت و خلیفه او در میان شما سپس هیچ کس بر او سلام نمی کند مگر این که می گوید: السلام علیک یا بقیة الله فی أرضه». ([111])

درست است که در آیه مورد بحث منظور از «بقیة الله» سود و سرمایه حلال و یا پاداش الهی است ولی هر موجود نافع که از طرف خداوند برای بشر باقی مانده و مایه خیر و سعادت او گردد «بقیة الله» حساب می شود. تمام پیامبران الهی و پیشوایان بزرگ «بقیة الله» هستند. تمام رهبران راستین که پس از مبارزه با یک دشمن سرسخت برای یک قوم و ملت باقی می مانند از این نظر بقیة الله هستند.

همچنین سربازان مبارزی که پس از پیروزی از میدان جنگ باز می گردند آنها نیز بقیة الله هستند. از آنجا که مهدی موعود(عجل الله تعالی فرجه الشریف) آخرین پیشوا و بزرگترین رهبر انقلابی پس از قیام پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) است یکی از روشن ترین مصادیق «بقیة الله» می باشد و از همه به این لقب شایسته تر است. به ویژه که تنها باقی مانده پس از پیامبران و امامان است.


منابع

[105]. قصص/ 5.
[106]. انبیاء/ 105.
[107]. غیبت شیخ طوسی به نقل از نورالثقلین ج4 ص 11.
[108]. مجمع البیان ذیل آیه مورد بحث.
[109]. هود/ 86.
[110]. کهف/ 46.
[111]. به نقل از تفسیر صافی ذیل آیه فوق.



شیعه نیوز