حضرت آیت‏‌الله العظمی شهاب الدین مرعشی در بیستم صفر سال ۱۳۱۵ قمری در نجف اشرف به دنیا آمد. پدرش آیه‏الله سیدشمس الدین محمود مرعشی از فقها و مدرّسان نجف بود.

تحصیلات
حضرت آیت‏الله مرعشی در آغاز به تحصیل علوم جدید و بخشی از طب سنتی روی آورد و سپس به تحصیل علوم متداول حوزوی پرداخت. مقدمات ادبیات عرب را از محضر والد مکرّمش سید شمس الدین محمود مرعشی و عارف معروف شیخ مرتضی طالقانی آموخت. تجوید را از شیخ نورالدین شافعی بکتاشی، علم انساب را از مرحوم پدر و سید محمدرضا صایغ بحرانی و دیگران یاد گرفت. در علم تفسیر شاگرد شیخ محمد حسین شیرازی بود و فقه و اصول را نیز از وی و میرزا محمدعلی مدرسی چهاردهی رشتی، آقا میرزا محمود شیرازی، آقا شیخ محمدحسین تهرانی و نیز مسائل استدلالی این دو رشته از دانش حوزه را از محضر آقا ضیاء الدین عراقی و آیه‏الله‏ شیخ مهدی مازندرانی فرا گرفت و از دروس آیه‏الله‏ سید حسن صدر در فقه، حدیث، رجال و درایه و از حوزه پرفیض شیخ مهدی خالصی در اصول فقه استفاده شایان توجهی نمود. او در علم کلام از محضر محمد جواد بلاغی صاحب تفسیر آلاء الرحمن استفاده کرد.

ایشان آنچنان علاقه به فراگیری داشت که حتی مدتی نزد علمای زیدیه و علمای اهل سنت به فراگیری علم حدیث پرداخت و از آنان اجازه نقل حدیث گرفت.

ایشان از بسیاری از مراجع بزرگ تقلید آن زمان از جمله، آقاضیاء عراقی، آقاسید ابوالحسن اصفهانی و شیخ عبدالکریم حایری اجازه اجتهاد گرفت که این مهم در بیست و هفت سالگی حضرت آیت‏الله مرعشی اتفاق افتاد.

سرانجام حضرت استاد در سال ۱۳۴۲ قمری برای زیارت مرقد مطهر امام رضا(علیه السلام) به ایران آمد و پس از زیارت مرقد امام رضا به تهران رفت و در حوزه علمیه تهران، نزد شیخ عبد النبی نوری، آقا حسین نجم آبادی، میرزا طاهر تنکابنی، میرزا مهدی آشتیانی و دیگر بزرگان به کسب علم پرداخت.

سال بعد، برای زیارت حضرت معصومه(سلام الله علیها) به قم مشرف شد و به دستور آیت‏الله حایری در این شهر ماندگار شد و مدتی در درس ایشان و دیگر اساتید از جمله حضرات شیخ مهدی قمی، سید علی یثربی و علی اکبر حکمی کسب فیض نمود.

منصب استادی
آیه‏الله العظمی مرعشی به دستور حضرت آیه‏الله حایری مشغول تدریس شد. و پس از رحلت آیه‏الله حایری به تدریس خارج فقه و اصول پرداخت. در طول بیش از هفتاد سال تدریس ایشان در حوزه علمیه قم، شاگردان بسیاری را تربیت نمود که از آن جمله: شهید دکتر سید محمد بهشتی، شهید مرتضی مطهری، حاج آقا مصطفی خمینی، شهید حسین غفاری، شهید محمد مفتح، شهید محمد صدوقی، سید محمد علی قاضی طباطبایی، سید محمود طالقانی، شیخ شهاب‏الدین اشراقی، شیخ مرتضی حایری، حاج میرزا جواد آقا تهرانی، شیخ حسن نوری همدانی، آقا موسی صدر، قدرت‏الله وجدانی فخر، سید مرتضی عسکری، مصطفی اعتمادی، محمد امامی کاشانی، میرزا جواد تبریزی، شیخ حسین نوری، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، شیخ علی پناه اشتهاردی، محمد تقی ستوده، شیخ محمد رضا مهدوی کنی و….

آثار و تالیفات
آیه‏الله مرعشی در طول سالیان دراز عمر با برکت خویش کتابها و مقاله‎های زیادی درباره علوم قرآنی، ادبیات عرب، حدیث، دعا، فقه، اصول، منطق، لغت، تاریخ، رجال و تراجم، انساب و… نوشت که بسیاری از آنها هنوز چاپ نشده است. شمار آثار ایشان به ۱۴۸ کتاب، رساله و مقاله می‎رسد.

نخستین رساله‏ علمیه ایشان به نام”نخبه الاحکام”و دیگری”سبیل النجاه”است که با چاپ همین کتابها مرجعیت تقلید ایشان آغاز شد. اما دیگر کتابهای ایشان عبارتند از: سند القرّاء و الحفّاظ مقدمه تفسیر الدر المنثور، شمس الامکنه و البقاع فی خیره ذات الرقاع، فواید چند در خصوص صحیفه کامله سجادیه، راهنمای سفر مکه و مدینه، الغایه القصوی لمن رام التمسّک بالعروه الوثقی، التبصره فی ترجمه مؤلف التکمله، الحدیقه الوردیه حول روضه البهیه، زهر الریاض فی ترجمه صاحب الریاض، شرح حال حضرت سلطان علی فرزند امام باقر، شرح حال مولی عبدالواسع کاشانی، شرح حال آیه‏الله شیخ محمد محلاتی نجفی، الضوء البدری فی حیاه صاحب الفخری و بسیاری دیگر.

مرجعیت و امور عامه
آیت‏الله مرعشی پس از رحلت آیت‏الله‏ بروجردی در سال ۱۳۸۰ قمری در زمره معدود مجتهدانی بود که به عنوان مرجع شیعیان برگزیده شد و از آن پس به عنوان یکی از ارکان اصلی حوزه و جهان تشیع در آمد.

در طول سالیان دراز که مرجعیت تقلید شیعیان را بر عهده داشت، خدمات شایانی به جهان اسلام نمود. نماز جماعت با شکوه ایشان در صحن حضرت معصومه(سلام الله علیها) یکی از خاطرات هر زائر و ساکن قم است.

ایشان بسیار شوخ طبع بودند. به مستضعفان عنایت ویژه ‎ای داشت. به مشکلات آنان رسیدگی می‎کرد. آیه‏الله العظمی مرعشی نجفی علاقه خاصی به اهل بیت و حضرت معصومه(سلام الله علیها) داشت.

از فعالتیهای مهم ایشان تأسیس مدارس علمیه از جمله مدرسه مهدیه بود. فقیه نستوه در جهت تکمیل مدرسه سعی فراوان نمود و کتابخانه مدرسه را که در برگیرنده دو هزار جلد کتاب است، بنا نهاد. مدرسه دیگر مدرسه مؤمنیه بود در دو طبقه و کتابخانه مدرسه با حدود ۳۵۰۰ جلد کتاب نیز به وسیله ایشان تأسیس شد. همچنین مدرسه شهابیه را نیز در سه طبقه تاسیس کرد و مدرسه مرعشیه نیز از مدارس علمیه ‎ای است که در سه طبقه، به همت ایشان تأسیس شد و اداره آن بر عهده ایشان واگذار شد.

باید گفت مهم‏ترین اثری که از ایشان به یادگار مانده است، ساخت کتابخانه بزرگی است که ایشان با زحمت و رنج فراوان انجام دادند. آیت‏الله مرعشی در دوران جوانی که در حوزه علمیه نجف مشغول تحصیل بود به گردآوری کتب خطی پرداخت. گاه شبها در یک کارگاه برنج کوبی کار می‎کرد، روزها روزه استیجاری می‎گرفت و نماز استیجاری می‎خواند، تا هزینه خرید کتب را تهیه نماید.

کتابخانه آیت‏الله مرعشی نجفی اکنون با دارا بودن بیش از ۲۵۰۰۰۰ جلد کتاب چاپی و ۲۵۰۰۰ جلد کتاب خطی از مراکز بزرگ فرهنگی است. کتابخانه آیت‏الله العظمی مرعشی به خاطر نسخه‎های خطی نفیس و ارزشمند و گاه منحصر به فرد و کتب قدیم مهم و کمیاب مورد توجه وافر نویسندگان، دانشمندان، مراکز علمی و تحقیقاتی سراسر جهان است.

سیاست حضرت آیت‏الله
ایشان که دخالت در سیاست را وظیفه شرعی و تکلیف دینی خود تلقّی می‏کرد، در غایله انجمنهای ایالتی و ولایتی از مرحوم امام خمینی حمایت نمود و در مواردی با صدور اعلامیه‏های مشترک یا مستقل نظر خویش را درباره مسائل کشور بیان می‏کرد.

در جریان دستگری امام خمینی نیز به دفاع از امام پرداخت و با صدور اعلامیه‏های شدیداللحنی آزادی بی‏قید و شرط ایشان و سایر محبوسین را خواستار گردید. آن گاه که امام به ترکیه تبعید گردید از راههای گوناگون با مراجع نجف ارتباط برقرار کرد و از آنان خواست در این مورد اقدامی بنمایند.

در سال ۱۳۵۶ ش که عوامل دست نشانده دستگاه ستم در روزنامه اطلاعات مقاله‏ای توهین‏آمیز علیه امام خمینی رحمه‏الله انتشار دادند، آیه‏الله‏ مرعشی همگام با سایر بزرگان در این باره موضع‏گیری سختی نمود. با بازگشت امام از پاریس، ایشان همگام با بنیان گذار نظام اسلامی ایران از هیچ گونه تلاشی دریغ نکرد.

در یک سخنرانی خطاب به کارگزاران نظام طاغوتی می‏گویند:”مبارزه ما با این کانونهای فساد، تبلیغات سوء و مصوّبات نارواست. همین دیروز کسی، نشریه‏ای از تبلیغات مسیحی را که در میان جوانهای تهران نشر شده آورده بود. آخر اگر مذهب جعفری رسمیت دارد، پس این تبلیغات سوء برای چیست! فِرَق ضاله از یک طرف، مسیحیها از سوی دیگر، پس روحانی هیچ نگوید و همین طور بنشیند. چقدر انسان صبر کند. تا حرف می‏زنی مجرمی. اندازه دارد بی‏انصافی.”

وفات
سرانجام این مرجع بزرگ تقلید شیعه، در هفتم صفرالخیر سال ۱۴۱۱ قمری مصادف با هفتم شهریور سال ۱۳۶۹ شمسی، در سن ۹۶ سالگی بر اثر سکته قلبی از دنیا رفت. و در ایران، لبنان و پاکستان سه روز عزای عمومی اعلام شد. در نهایت در روز جمعه نهم صفر، پیکر پاکش با حضور انبوهی از مردم عاشق علم و عمل تشییع و در جوار کتابخانه بزرگش در شهر مقدس قم به خاک سپرده شد.

منابع:
گنجینه شهاب، شهاب الدین مرعشی نجفی، قم، کتابخانه عمومی آیت‏الله العظمی مرعشی نجفی.
شهاب شریعت، علی رفیعی، قم، کتابخانه عمومی آیت‏الله العظمی مرعشی نجفی.
کیهان فرهنگی، شماره دویست و چهارم.
نور علم، شماره سی و هفتم.

 

/


اشتراک‌ها:
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *