حضرت آیتالله العظمی شهاب الدین مرعشی در بیستم صفر سال ۱۳۱۵ قمری در نجف اشرف به دنیا آمد. پدرش آیهالله سیدشمس الدین محمود مرعشی از فقها و مدرّسان نجف بود.
تحصیلات
حضرت آیتالله مرعشی در آغاز به تحصیل علوم جدید و بخشی از طب سنتی روی آورد و سپس به تحصیل علوم متداول حوزوی پرداخت. مقدمات ادبیات عرب را از محضر والد مکرّمش سید شمس الدین محمود مرعشی و عارف معروف شیخ مرتضی طالقانی آموخت. تجوید را از شیخ نورالدین شافعی بکتاشی، علم انساب را از مرحوم پدر و سید محمدرضا صایغ بحرانی و دیگران یاد گرفت. در علم تفسیر شاگرد شیخ محمد حسین شیرازی بود و فقه و اصول را نیز از وی و میرزا محمدعلی مدرسی چهاردهی رشتی، آقا میرزا محمود شیرازی، آقا شیخ محمدحسین تهرانی و نیز مسائل استدلالی این دو رشته از دانش حوزه را از محضر آقا ضیاء الدین عراقی و آیهالله شیخ مهدی مازندرانی فرا گرفت و از دروس آیهالله سید حسن صدر در فقه، حدیث، رجال و درایه و از حوزه پرفیض شیخ مهدی خالصی در اصول فقه استفاده شایان توجهی نمود. او در علم کلام از محضر محمد جواد بلاغی صاحب تفسیر آلاء الرحمن استفاده کرد.
ایشان آنچنان علاقه به فراگیری داشت که حتی مدتی نزد علمای زیدیه و علمای اهل سنت به فراگیری علم حدیث پرداخت و از آنان اجازه نقل حدیث گرفت.
ایشان از بسیاری از مراجع بزرگ تقلید آن زمان از جمله، آقاضیاء عراقی، آقاسید ابوالحسن اصفهانی و شیخ عبدالکریم حایری اجازه اجتهاد گرفت که این مهم در بیست و هفت سالگی حضرت آیتالله مرعشی اتفاق افتاد.
سرانجام حضرت استاد در سال ۱۳۴۲ قمری برای زیارت مرقد مطهر امام رضا(علیه السلام) به ایران آمد و پس از زیارت مرقد امام رضا به تهران رفت و در حوزه علمیه تهران، نزد شیخ عبد النبی نوری، آقا حسین نجم آبادی، میرزا طاهر تنکابنی، میرزا مهدی آشتیانی و دیگر بزرگان به کسب علم پرداخت.
سال بعد، برای زیارت حضرت معصومه(سلام الله علیها) به قم مشرف شد و به دستور آیتالله حایری در این شهر ماندگار شد و مدتی در درس ایشان و دیگر اساتید از جمله حضرات شیخ مهدی قمی، سید علی یثربی و علی اکبر حکمی کسب فیض نمود.
منصب استادی
آیهالله العظمی مرعشی به دستور حضرت آیهالله حایری مشغول تدریس شد. و پس از رحلت آیهالله حایری به تدریس خارج فقه و اصول پرداخت. در طول بیش از هفتاد سال تدریس ایشان در حوزه علمیه قم، شاگردان بسیاری را تربیت نمود که از آن جمله: شهید دکتر سید محمد بهشتی، شهید مرتضی مطهری، حاج آقا مصطفی خمینی، شهید حسین غفاری، شهید محمد مفتح، شهید محمد صدوقی، سید محمد علی قاضی طباطبایی، سید محمود طالقانی، شیخ شهابالدین اشراقی، شیخ مرتضی حایری، حاج میرزا جواد آقا تهرانی، شیخ حسن نوری همدانی، آقا موسی صدر، قدرتالله وجدانی فخر، سید مرتضی عسکری، مصطفی اعتمادی، محمد امامی کاشانی، میرزا جواد تبریزی، شیخ حسین نوری، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، شیخ علی پناه اشتهاردی، محمد تقی ستوده، شیخ محمد رضا مهدوی کنی و….
آثار و تالیفات
آیهالله مرعشی در طول سالیان دراز عمر با برکت خویش کتابها و مقالههای زیادی درباره علوم قرآنی، ادبیات عرب، حدیث، دعا، فقه، اصول، منطق، لغت، تاریخ، رجال و تراجم، انساب و… نوشت که بسیاری از آنها هنوز چاپ نشده است. شمار آثار ایشان به ۱۴۸ کتاب، رساله و مقاله میرسد.
نخستین رساله علمیه ایشان به نام”نخبه الاحکام”و دیگری”سبیل النجاه”است که با چاپ همین کتابها مرجعیت تقلید ایشان آغاز شد. اما دیگر کتابهای ایشان عبارتند از: سند القرّاء و الحفّاظ مقدمه تفسیر الدر المنثور، شمس الامکنه و البقاع فی خیره ذات الرقاع، فواید چند در خصوص صحیفه کامله سجادیه، راهنمای سفر مکه و مدینه، الغایه القصوی لمن رام التمسّک بالعروه الوثقی، التبصره فی ترجمه مؤلف التکمله، الحدیقه الوردیه حول روضه البهیه، زهر الریاض فی ترجمه صاحب الریاض، شرح حال حضرت سلطان علی فرزند امام باقر، شرح حال مولی عبدالواسع کاشانی، شرح حال آیهالله شیخ محمد محلاتی نجفی، الضوء البدری فی حیاه صاحب الفخری و بسیاری دیگر.
مرجعیت و امور عامه
آیتالله مرعشی پس از رحلت آیتالله بروجردی در سال ۱۳۸۰ قمری در زمره معدود مجتهدانی بود که به عنوان مرجع شیعیان برگزیده شد و از آن پس به عنوان یکی از ارکان اصلی حوزه و جهان تشیع در آمد.
در طول سالیان دراز که مرجعیت تقلید شیعیان را بر عهده داشت، خدمات شایانی به جهان اسلام نمود. نماز جماعت با شکوه ایشان در صحن حضرت معصومه(سلام الله علیها) یکی از خاطرات هر زائر و ساکن قم است.
ایشان بسیار شوخ طبع بودند. به مستضعفان عنایت ویژه ای داشت. به مشکلات آنان رسیدگی میکرد. آیهالله العظمی مرعشی نجفی علاقه خاصی به اهل بیت و حضرت معصومه(سلام الله علیها) داشت.
از فعالتیهای مهم ایشان تأسیس مدارس علمیه از جمله مدرسه مهدیه بود. فقیه نستوه در جهت تکمیل مدرسه سعی فراوان نمود و کتابخانه مدرسه را که در برگیرنده دو هزار جلد کتاب است، بنا نهاد. مدرسه دیگر مدرسه مؤمنیه بود در دو طبقه و کتابخانه مدرسه با حدود ۳۵۰۰ جلد کتاب نیز به وسیله ایشان تأسیس شد. همچنین مدرسه شهابیه را نیز در سه طبقه تاسیس کرد و مدرسه مرعشیه نیز از مدارس علمیه ای است که در سه طبقه، به همت ایشان تأسیس شد و اداره آن بر عهده ایشان واگذار شد.
باید گفت مهمترین اثری که از ایشان به یادگار مانده است، ساخت کتابخانه بزرگی است که ایشان با زحمت و رنج فراوان انجام دادند. آیتالله مرعشی در دوران جوانی که در حوزه علمیه نجف مشغول تحصیل بود به گردآوری کتب خطی پرداخت. گاه شبها در یک کارگاه برنج کوبی کار میکرد، روزها روزه استیجاری میگرفت و نماز استیجاری میخواند، تا هزینه خرید کتب را تهیه نماید.
کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی اکنون با دارا بودن بیش از ۲۵۰۰۰۰ جلد کتاب چاپی و ۲۵۰۰۰ جلد کتاب خطی از مراکز بزرگ فرهنگی است. کتابخانه آیتالله العظمی مرعشی به خاطر نسخههای خطی نفیس و ارزشمند و گاه منحصر به فرد و کتب قدیم مهم و کمیاب مورد توجه وافر نویسندگان، دانشمندان، مراکز علمی و تحقیقاتی سراسر جهان است.
سیاست حضرت آیتالله
ایشان که دخالت در سیاست را وظیفه شرعی و تکلیف دینی خود تلقّی میکرد، در غایله انجمنهای ایالتی و ولایتی از مرحوم امام خمینی حمایت نمود و در مواردی با صدور اعلامیههای مشترک یا مستقل نظر خویش را درباره مسائل کشور بیان میکرد.
در جریان دستگری امام خمینی نیز به دفاع از امام پرداخت و با صدور اعلامیههای شدیداللحنی آزادی بیقید و شرط ایشان و سایر محبوسین را خواستار گردید. آن گاه که امام به ترکیه تبعید گردید از راههای گوناگون با مراجع نجف ارتباط برقرار کرد و از آنان خواست در این مورد اقدامی بنمایند.
در سال ۱۳۵۶ ش که عوامل دست نشانده دستگاه ستم در روزنامه اطلاعات مقالهای توهینآمیز علیه امام خمینی رحمهالله انتشار دادند، آیهالله مرعشی همگام با سایر بزرگان در این باره موضعگیری سختی نمود. با بازگشت امام از پاریس، ایشان همگام با بنیان گذار نظام اسلامی ایران از هیچ گونه تلاشی دریغ نکرد.
در یک سخنرانی خطاب به کارگزاران نظام طاغوتی میگویند:”مبارزه ما با این کانونهای فساد، تبلیغات سوء و مصوّبات نارواست. همین دیروز کسی، نشریهای از تبلیغات مسیحی را که در میان جوانهای تهران نشر شده آورده بود. آخر اگر مذهب جعفری رسمیت دارد، پس این تبلیغات سوء برای چیست! فِرَق ضاله از یک طرف، مسیحیها از سوی دیگر، پس روحانی هیچ نگوید و همین طور بنشیند. چقدر انسان صبر کند. تا حرف میزنی مجرمی. اندازه دارد بیانصافی.”
وفات
سرانجام این مرجع بزرگ تقلید شیعه، در هفتم صفرالخیر سال ۱۴۱۱ قمری مصادف با هفتم شهریور سال ۱۳۶۹ شمسی، در سن ۹۶ سالگی بر اثر سکته قلبی از دنیا رفت. و در ایران، لبنان و پاکستان سه روز عزای عمومی اعلام شد. در نهایت در روز جمعه نهم صفر، پیکر پاکش با حضور انبوهی از مردم عاشق علم و عمل تشییع و در جوار کتابخانه بزرگش در شهر مقدس قم به خاک سپرده شد.
منابع:
گنجینه شهاب، شهاب الدین مرعشی نجفی، قم، کتابخانه عمومی آیتالله العظمی مرعشی نجفی.
شهاب شریعت، علی رفیعی، قم، کتابخانه عمومی آیتالله العظمی مرعشی نجفی.
کیهان فرهنگی، شماره دویست و چهارم.
نور علم، شماره سی و هفتم.
/

