آيت الله ملاعلي همداني

مرحوم آخوند ملا علي بسيار صميمي و خونگرم بود هر طلبه‏اي مي‏توانست بدون ملاحظه و ممانعتي، خواسته خود را بيان كند. ايشان به علما و طلاب كه تابستان‏ها به همدان مي‏آمدند، توجه خاصي داشت و در تأمين آسايش آنان درحد توان تلاش و اقدام مي‏كرد.

فقيه و عارف نامدار، آيت الله العظمي حاج شيخ علي معصومي همداني معروف به آخوند ملاعلي همداني در سال 1212 هجري قمري در روستايي از توابع همدان به دنيا آمد. پدرش مشهدي ابراهيم معصومي يك كشاورز ساده و معمولي ولي با ايمان و با تقوي بود.

مقام علمي

ملا علي از ابتداي كودكي مشغول تحصيل علوم ديني شد و در محضر يكي از علماي متقي و پرهيزكار محل، به نام ملا محمد تقي ثابتي تحصيل را آغاز كرد. سپس در اوايل نوجواني عازم همدان شد و نزد اساتيد و علماي بزرگي، به يادگيري نحو، منطق، معاني، بيان و علم اصول فقه پرداخت و براي تكميل مراتب علمي و مدارج كلام، فلسفه، علوم متعاليه، رياضيات و هييت به حوزه علميه تهران رهسپار گرديد و در آنجا حدود پنج سال ازمحضر اساتيد برجسته‏اي به ويژه حكيم و عارف هيدجي و مرحوم شيخ عبد النبي نوري به تحصيل علم و فن پرداخت.

پس از ورود آيت الله العظمي حايري به شهر مقدس قم در سال 1340 هجري قمري عازم اين شهر شد و حدود ده سال به تعليم و فرا گرفتن علوم اسلامي نزد آن استاد بزرگ پرداخت تا به مراحل عاليه اجتهاد و فقاهت نايل آمد.

در اين دوران بود كه ملاعلي همداني خود يكي از مدرسين سرشناس و يكي از اساتيد معتبر و نامور حوزه علميه قم گرديد و حوزه درسي او كه شرح لمعه شهيدين را شامل مي‏شد يكي از حوزه‏هاي پرجمعيت آن روز گرديد.

در سال 1350 قمري بود كه وقتي مردم همدان از محضر مؤسس حوزه علميه قم تقاضا مي‏نمايند كه آخوند ملاعلي را جهت سرپرستي حوزه علميه همدان به آن شهربرگردانند، مرحوم آيت الله حايري با توجه به نياز مبرم منطقه غرب كشور، پيشنهاد آنان رابا سختي مي‏پذيرد و به آنان مي‏فرمايد:"من مجتهد عادلي را براي سرپرستي شما مردم همدان فرستادم."با بازگشت مرحوم معصومي به همدان زعامت امور ديني مردم به عهده ايشان قرارگرفت و جهت فعاليت علمي خويش مدرسه آخوند ملا حسين را تجديد بنا نمود و خود در آن مدرسه مشغول تدريس طلاب گرديد.

اساتيد، تأليفات و شاگردان

مرحوم ملاعلي همداني در طي دوران تحصيل از محضر جمع كثيري از بزرگان كسب علم و دانش نموده است كه اسامي برخي ازآنان عبارتند از حضرات آيات: ميرزا عبد الرزاق محدث حايري، شيخ علي گنبدي، شيخ علي دامغاني، ميرزا محمود آقا مدرس كهكي، آخوند ملا محمد هيدجي، شيخ عبد النبي نوري، ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي، شيخ عبد الكريم حايري و بسياري از علماي بزرگ ديگر.

اما آثار و تأليفات اين فقيه و عارف بزرگ كه متأسفانه تاكنون به چاپ هم نرسيده است، بسيار است كه برخي از آنها عبارتند از: رساله در اجتهاد و تقليد، رساله در حالات صحابي معروف ابو بصير، رساله در لباس مشكوك، رساله در قاعده لا ضرر و لا ضرار، رساله در عصير عنبي و زبيبي و ثمري، رساله در كلام نفسي، رساله در اطراف احوال اصحاب اجماع، رساله در اسرار الصلوة، رساله در اربعين حديثاً، رساله در حبط و تكفير، حاشيه بر رساله انيس النجاة، حاشيه بر العروة الوثقي، تقريرات فقه و اصول آيت الله حايري و ديوان اشعار و سروده‎‏ها.

در طول حدود شصت سال تدريس، علماي بزرگي از محضر اين مرد خدا استفاده كرده و در جرگه شاگردان آن مرد بزرگ به شمار مي‏آيند، كه برخي از آنها عبارتند از حضرات آيات و حجج اسلام: حاج سيد محمود طالقاني، شهيد دكتر محمد مفتح، شيخ حسين نوري همداني، حاج ميرزا حسن نوري، حاج شيخ علي اوسطي، حاج سيد احمد خسروشاهي تبريزي، حاج شيخ محمد حسين بهاري، شيخ علي انصاري، حاج سيد صادق شريعتمداري تبريزي، شيخ احمد رحماني، عبد الرحيم عقيقي بخشايشي و بسياري از بزرگان ديگر.

خصوصيات اخلاقي

مرحوم آخوند ملا علي بسيار صميمي و خونگرم بود هر طلبه‏اي مي‏توانست بدون ملاحظه و ممانعتي خواسته خود را بيان كند. ايشان به علما و طلاب كه تابستان‏ها به همدان مي‏آمدند، توجه خاصي داشت و در تأمين آسايش آنان درحد توان تلاش و اقدام مي‏كرد.

او هرگز از بيان فضيلت ديگران امتناع نداشت. هر وقت طلبه‏اي از قم به محضر ايشان مي‏آمد، از حال يكايك مراجع عاليقدر تقليد وقت جويا مي‏شدند و عناوين مباحث درسي آنان را مي‏پرسيد و موقع خداحافظي سلام و ادعيه خود را به يكايك آنان بر زبان مي‏آوردند و در غياب آنان، فضايل و مكارم اخلاقي آنان را كه در دوره جواني و همدرسي با آنها انس گرفته بود به طلاب بيان مي‏كرد.

وفات

سرانجام عالم و عارف بزرگ حضرت آيت الله شيخ علي معصومي همداني پس از يك بيماري سخت، در هفدهم شعبان سال 1398 هجري قمري برابر با سي و يكم تير سال 1357 هجري شمسي در بيمارستاني در لندن از دنيا رفت.

پيكر مطهرش جهت دفن به همدان انتقال داده شد و در مسير و شهر همدان تشييع باشكوهي از ايشان به عمل آمد و بالاخره جنازه آن مرحوم در قبرستان عمومي شهر مدفون گرديد.

منابع تحقيق:

مجله نور علم، شماره چهل و ششم.

آيينه دانشوران، سيد عليرضا ريحان يزدي، تهران، نشر كتاب.

فقهاي نامدار شيعه، عبدالرحيم عقيقي، كتابخانه آيت الله نجفي، قم.

نويسنده: سيد محمد ناظم زاده قمي

سايت ابنا