عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و امام جمعه سابق شهر قم در کتاب خود با عنوان«الگوهای فضیلت» می‌نویسد: امام رضا علیه‌السلام همانند پدرانش در عبادت پروردگار جهان جدّی و کوشا بود. نمازهای واجب خود را در اوّل وقت فضیلت و با خضوع و خشوع و حضور قلب می‌خواند. بر خواندن نمازهای نافله نیز مواظبت داشت. تهجّد و شب بیداری و خواندن نماز شب را ترک نمی‌کرد. اهل دعا و ذکر و قرایت قرآن بود. در این رابطه مطالبی گفته شده که به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌کنیم:

رجاء ابن ابی ضحّاک می‌گفت: مأمون به من مأموریّت داد تا علی بن موسی الرضا علیه‌السلام را از مدینه به سوی طوس حرکت دهم. دستور داد آن حضرت را از راه بصره و اهواز و فارس عبور دهم و از شهر قم عبور نکنیم. به من امر کرد شبانه روز مراقب آن جناب باشم تا به شهر مرو برسیم. به خدا سوگند! مردی را با تقواتر و کثیر الذکرتر و خدا ترس‌تر از او ندیدم:

بعد از خواندن نماز صبح در مصلای خود می‌نشست و تا طلوع شمس سبحان الله الحمدللّه الله أکبر و لاإله إلاّ الله می‌گفت و بر پیامبر صلوات می‌فرستاد بعد از آن به سجده می‌رفت و سجده‌اش تا بر آمدن آفتاب ادامه می‌یافت.

بعد از آن تانزدیک ظهر برای مردم حدیث می‌گفت و موعظه می‌کرد. آن گاه تجدید وضو می‌کرد وبه مصلا می‌رفت.

بعد از اذان ظهر شش رکعت نماز نافله می‌خواند. در رکعت اوّل حمد و سوره قل یا أیها الکافرون در رکعت دوم حمد و سوره قل هوالله أحد و در چهار رکعت دیگر حمد و قل هوالله أحد می‌خواند. بعد از هر دو رکعت سلام می‌داد و در رکعت دوم قبل از رکوع قنوت به جا می‌آورد. بعد از آن اذان می‌گفت و دو رکعت نماز (نافله) می‌خواند. آن‌گاه اقامه می‌گفت و سپس نماز ظهر را می‌خواند. بعد از نماز ظهر به گفتن سبحان الله الحمدللّه الله أکبر و لاإله‌الاّالله مشغول می‌شد و تامدّتی ادامه می‌داد. آن‌گاه به سجده شکر می‌رفت و در حال سجده یکصد مرتبه شکراً للّه می‌گفت. بعد از آن شش رکعت نماز نافله می‌خواند با حمد و قل هوالله و در هر دو رکعت سلام می‌داد و در رکعت دوم قبل از رکوع قنوت به جای می‌آورد. آن گاه اذان می‌گفت و دو رکعت دیگر نماز نافله می‌خواند و در رکعت دوم قنوت می‌خواند. بعد از آن اقامه می‌گفت و نماز عصر را می‌خواند. در تعقیب نماز عصر نیز سبحان الله الحمدللّه الله أکبر و لا إله إلا الله می‌گفت تا هر چه خدا بخواهد. آن گاه به سجده شکر می‌رفت و صد مرتبه حمداًللّه می‌گفت.

وقتی مغرب می‌شد وضو می‌گرفت و سه رکعت نماز مغرب می‌خواند با اذان و اقامه و در رکعت دوم قبل از رکوع قنوت می‌خواند. بعد از نماز نیز مشغول ذکر سبحان الله الحمدللّه الله أکبر و لا إله الاالله می‌شد و آن گاه به سجده شکر می‌رفت.

سر از سجده بر می‌داشت و بدون این که با کسی سخن بگوید چهار رکعت نماز (نافله) با دو سلام به جای می‌آورد و در رکعت دوم قنوت می‌خواند. در رکعت اوّل حمد و قل هوالله احد می‌خواند و در رکعت دوم حمد و قل یا أیهّا الکافرون.

بعد از سلام نماز می‌نشست و مدّتی تعقیب می‌خواند و بعد از آن افطار می‌کرد.

قریب یک ثلث از شب که می‌گذشت نماز عشاء را چهار رکعت می‌خواند و در رکعت دوم قبل از رکوع قنوت می‌خواند. بعد از نماز عشاء در مصلاّ می‌نشست و تا مدّتی مشغول ذکر سبحان الله الحمدللّه الله أکبر و لا إله إلا الله بود. سپس سجده شکر به جای می‌آورد و برای استراحت به رختخواب می‌رفت.

در ثلث آخر شب از خواب برمی‌خاست در حالی که ذکر سبحان الله الحمدللّه الله أکبر لا إله إلا الله و أستغفرالله را بر زبان داشت مسواک می‌کرد و وضو می‌گرفت و مشغول نماز شب می‌شد. هشت رکعت نماز می‌خواند و در هر دو رکعت سلام می‌داد. در رکعت اوّل هر نماز بعد از حمد سی مرتبه قل هوالله أحد می‌خواند ـ نماز جعفر طیار را چهار رکعت با دو سلام می‌خواند و و در رکعت دوم قبل از رکوع و بعد از تسبیح قنوت به جای می‌آورد. نماز جعفر جزء نماز شب آن حضرت محسوب می‌شد ـ بعد از آن دو رکعت باقی نماز شب را می‌خواند. در رکعت اوّل سوره حمد و سوره ملک و در رکعت دوم حمد و سوره هل أتی علی الإنسان را می‌خواند.

بعد از آن دو رکعت نماز شفع را می‌خواند. در هر رکعت بعد از حمد سه مرتبه قل هو الله احد می‌خواند و در رکعت دوم قنوت به جای می‌آورد. سپس برمی‌خاست و نماز وَتر را یک رکعت می‌خواند. بعد از سوره حمد سه مرتبه قل هو الله أحد و یک مرتبه قل أعوذ بربّ الفلق و یک مرتبه سوره قل أعوذ برب الناس می‌خواند و قبل از رکوع رکعت دوم قنوت به جای می‌آورد در قنوت این دعا را می‌خواند: «اللّهم صَلِّ علی‏‌ محمّدٍ و آلِ محمّدٍ. اللّهمَ اهْدِنا فیمَنْ هَدَیْتَ و عافِنا فیمَنْ عافیت و تَوَلَّنا فیمَنْ تَوَلَّیْتَ و بارِکْ لنا فیما أعْطَیْتَ و قِنا شَرَّ ما قَضَیْتَ فإنَّک تَقْضی و لا یُقْضی‏‌ علیک إنَّه لایَذِلُّ مَنْ والَیْتَ و لا یَعِزُّ مَنْ عادَیْتَ تَبارَکْتَ رَبَّنا و تَعالَیْتَ.». آن گاه هفتاد مرتبه «أستغفرالله و اسأله التوبَه» می‌گفت. بعد از سلام نماز می‌نشست و تا مدّتی تعقیب می‌خواند.

نزدیک طلوع فجر دو رکعت نافله نماز صبح می‌خواند: در رکعت اوّل حمد و قل یا أیها الکافرون و در رکعت دوم حمد و قل هو الله أحد می‌خواند بعد از طلوع فجر اذان و اقامه می‌گفت و نماز صبح را دو رکعت می‌خواند. بعد از سلام می‌نشست و تا طلوع خورشید تعقیب می‌خواند. سپس به سجده شکر می‌رفت و تا بر آمدن آفتاب در حال سجده بود.



در رکعت اوّل نمازهای واجب حمد و إنّا أنزلناه و در رکعت دوم حمد و قل هوالله می‌خواند مگر در نمازهای صبح و ظهر و عصر جمعه که بعد از حمد سوره جمعه و منافقین را می‌خواند.

در نماز عشای شب جمعه در رکعت اوّل حمد و سوره جمعه و در رکعت دوم حمد و سوره سبح اسم ربَّک الأعلی را می‌خواند.

در نماز صبح روز دوشنبه و پنج شنبه در رکعت اوّل حمد و سوره هل أتی علی الإنسان و در رکعت دوم حمد و سوره هل أتی علی الانسان و سوره الغاشیه را می‌خواند و در نمازهای مغرب و عشا و در نمازهای شب و شفع و وَتْر و نماز صبح قرایت را بلند می‌خواند و در نمازهای ظهر و عصر آهسته. در رکعت‌های سوم و چهارم نمازها به جای سوره حمد سه مرتبه می‌گفت: «سبحان الله والحمدللّه‏ و لا إله إلاّ الله والله‏اکبر.».

ذکر قنوتش در نمازها این بود: «رَبِّ اغْفِرْ و ارْحَمْ و تَجاوَزْ عمّا تَعْلَمُ إنَّک أنت الأعَزُّ الأجلُّ الأَکْرَمُ.».

در هر مکانی که قصد اقامه دَه روز می‌کرد روزها را روزه می‌گرفت. به هنگام مغرب اوّل نماز واجب را می‌خواند و بعد از آن افطار می‌کرد.

در طول سفر نمازهای واجب را دو رکعت می‌خواند مگر نماز مغرب را که سه رکعت می‌خواند.

نماز نافله مغرب و عشاء و نماز شب و شفع و وتر و نافله صبح را در سفر و حضر ترک نمی‌کرد ولی نمازهای نافله ظهر و عصر را در سفر نمی‌خواند. بعد از نمازهای قصر سی مرتبه می‌گفت: «سبحان الله والحمدللّه‏ و لا إله إلاّ الله والله‏اکبر.». و می‌فرمود: «این ذکر کمبود نماز را جبران می‏‌کند.».

ندیدم که نماز ضحی را در سفر یا حضر بخواند. در سفر اصلاً روزه نمی‌گرفت. در اوّل هر دعایی بر محمّد و آل او صلوات می‌فرستاد. در نماز و غیر نماز ذکر صلوات را زیاد داشت. شب‌ها قرآن را زیاد قرایت می‌کرد. وقتی به آیه‌ای می‌رسید که مربوط به بهشت یا دوزخ بود گریه می‌کرد. از خدا طلب بهشت می‌کرد و از آتش دوزخ پناه می‌برد.

«بسم الله الرحمن الرحیم» را در همه نمازها بلند می‌خواند. هرگاه که «قل هوالله أحد» را می‌خواند در خفا می‌گفت: «الله أحد.». بعد از قرایت «قل هوالله أحد» سه مرتبه می‌گفت: «کذالک ربّنا.». وقتی سوره جحد را می‌خواند پیش خود و آهسته می‌گفت: «أیهّا الکافرون.». وقتی از قرایت سوره فراغت می‌یافت سه مرتبه می‌گفت: «ربّی الله و دینی الإسلام.».

وقتی سوره «والتین والزیتون» را می‌خواند بعد از فراغ از قرایت می‌فرمود: «بلی‏‌ و أنا علی‏‌ ذالک من الشاهدین.».

وقتی سوره «لا أقسم بیوم القیامه» را می‌خواند بعد از فراغ می‌فرمود: «سبحانک اللّهم! بلی‏‌!.».

هنگامی که سوره جمعه را می‌خواند و به این آیه می‌رسید: «قل ما عندالله خیر من اللهو و التجاره و الله خیرالرازقین» بعد از کلمه «والتجاره» جمله «للذین اتقوا» را البته نه به عنوان جزیی از قرآن اضافه می‌کرد.

بعد از خواندن سوره فاتحه می‌فرمود: «الحمدللّه‏ ربّ العالمین.».

وقتی سوره «سبّح اسم ربّک الأعلی‏‌» را می‌خواند به طور آهسته و مخفی می‌گفت: «سبحان ربّی‏‌ الأعلی‏‌.». وقتی «یا أیهّا الذین آمنوا» را می‌خواند به طور آهسته می‌گفت: «لبیک! اللّهم لبیک!».[۶۵۷]

ابراهیم بن عباس گفته است: ابوالحسن رضا علیه‌السلام خوابش در شب کم بود و شب‌زنده‌داری او زیاد. اکثر شب‌ها تا صبح بیدار و مشغول عبادت بود. بسیار روزه می‌گرفت. سه روز روزه در ماه از او ترک نمی‌شد. می‌فرمود: «سه روز روزه گرفتن در هر ماه به منزله روزه همه عمر است.».[۶۵۸]



پی نوشت:

[۶۵۷]ـ بحارالأنوار ج ۴۹ ص ۹۱

[۶۵۸]ـ بحارالأنوار ج ۴۹ ص ۹۱ الفصول‌المهمه ص ۲۳۳

 



شیعه نیوز