محمد مسجد جامعی در وبلاگ خود با عنوان"ایران و ژیوپولتیک تشیع"اینگونه مینویسد:

ایران مدتی است که در شرایط کاملاً جدیدی قرار گرفته است. اما این شرایط گویا نه چندان برای مسیولان امر روشن است و نه برای نخبگان و توده مردم. احتمالاً بخشی بدان علت است که مذاکرات هسته ای وقت و انرژی دستگاه سیاست خارجی را به خود اختصاص داده و حوزه‌های دیگر کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

پس از ورود داعش به عراق و کمک‌های مؤثر و حیاتی ایران جهت جلوگیری از سقوط بغداد و اربیل که عملاً کارسازترین کمک بود و بارها به صراحت مورد تأکید مقامات عراقی و کردهای عراقی قرار گرفت تصویر ایران در نزد دیگران و به ویژه در نزد دست اندرکاران مسائل سیاسی و نظامی و استراتژیکی دگرگون گردید. اینان به مناسبت‌های مختلف صراحتاً و یا تلویحاً پذیرفتند و گفتند که ایران مهمترین نقش را در حفظ دولت بغداد و اربیل داشته است.
با توجه به افکار و عقاید تند سلفی داعش و کیفیت ورود و پیشروی آنان در عراق به سرعت این فکر شکل گرفت که ایران عملاً به مثابه کشوری که نسبت به سرنوشت شیعیان و مقدساتشان بی تفاوت نیست واکنش نشان داده است. حال اینکه به صحنه آمدن ایران صرفاً به این دلایل بوده و یا به عللی فراتر چندان مورد بحث نیست دیگران چنین تصوری دارند و آن را صریحاً گفته و نوشته اند.
بر اساس چنین دیدگاهی ایران به مرکز ثقل تشیع تبدیل شده است. البته این فکر از مدتها پیش وجود داشت و پس از پیروزی انقلاب تشدید و تقویت شد اما هیچگاه ظهور و بروز کنونی را نداشت. مقالاتی که در طی ماههای اخیر نوشته شده و می‌شود و نیز اظهارنظرهای افراد مطلع اعم از تحلیلگران و یا سیاستمداران و سیاست سازان همگی بر این نکته تأکید دارد. اما مسئله این است که این تحول بزرگ در تلقی از ایران احتمالا در درون کشور چندان احساس و درک نشده است.
نتیجه طبیعی جریان اخیر بی اعتنایی به اصول و مسیولیتهایی است که مرکزیت ژیوپولتیکی ایران اقتضا و ایجاب می‌کند و اصرار بر همان سیاستهای اتخاذ شده قبلی است.
از جمله ارکان سیاست‌های راهبردی ما دفاع از مظلومان و مستضعفان است. اما این حمایت با تکیه به اندیشه ها و روش‌های انقلابی یک نوع سیاست تولید می‌کند و حمایت از آنان به مثابه کشوری نیرومند که به قطب بزرگ منطقه تبدیل شده است سیاستی دیگر. این به معنای محافظه کاری و عدول از اصول نیست دقیقاً ناشی از مسیولیت پذیری و عدم آسان جلوه دادن مسایلی است که به واقع پیچیده و چند بعدی است و تصمیم گیریها می‌باید با توجه بدانها صورت پذیرد. ذیلاً با اختصار کامل نکاتی را متذکر می‌شود:
۱. مرکزیت ژیوپولتیک تشیع را این شرایط جدید قطبی شده منطقه است که به وجود آورده و حتی می‌توان گفت به ما تحمیل کرده است. البته ایران قرنهاست که قطب بزرگ تشیع است اما هم اکنون به گرانیگاه آن تبدیل شده و حداقل این است که دیگران بدین گونه به او می‌نگرند و بر اساس همین نگرش است که سیاستگذاری کرده و با ما تعامل می‌کنند. لذا مجبوریم آن را به درستی بشناسیم و دریابیم که تلقی موجود کشورهای منطقه و نیز قدرتهای بزرگ کنونی از ما چیست.
۲. مرکزیت نام برده هم برای ما یک فرصت است و هم یک تهدید و فراتر از همه یک مسیولیت. اگر درست عمل کنیم به خود و متحدانمان کمک کرده ایم و در غیر این صورت به هر دو زیان وارد ساخته ایم. شرط نخست متناسب رفتار کردن متناسب سخن گفتن و متناسب تصمیم گرفتن است. نباید با رفتار و سخنان خود موجبات وهن خود و وهن هموطنان و متحدانمان را فراهم آوریم. همچنانکه نباید در قبال اقدامات ناشایسته و بعضاً هتاکانه دیگران نسبت به شهروندان خود بی تفاوت بمانیم. ـ به ویژه در مورد زائرانی که به حج و عمره می‌روند ـ وقتی قدرتی تشکیل می‌شود خصوصاً هنگامی که از جانب دیگران به رسمیت شناخته می‌شود می‌باید به تمامی آنچه که از لوازم قدرتمند بودن است ملتزم باشد و بماند. در غیر این صورت ما خود بیش از دشمن به خود ضربه خواهیم زد و موجبات تضعیف قدرت و موقعیت خود را موجب خواهیم شد.
۳. ژیوپولتیک تشیع ماهیتاً دینی و مذهبی و اعتقادی است و با انواع دیگر ژیوپولتیک تفاوت دارد. هنگامی که قدرت منشأ دینی پیدا می‌کند نقاط ضعف و قوت و شکنندگی‌های خاص خود را می‌یابد. حفظ این قدرت متناسب است با حفظ اعتقاد و احترام نشأت گرفته از ایمان دینی. لذا هر آنچه و به هر صورتی این اعتقاد و احترام را متزلزل سازد و یا پرده رودربایستی را بدرد این قدرت را خواهد شکست. بر این اساس ما نباید با بی اعتنایی و یا حتی رودررویی با شیعیانی که عرف و عادات و رموز دیگری دارند آنان را در مقابل خود قرار دهیم. این موجب تضعیف ما می‌شود. این وظیفه ای است که هم به مسیولان مربوط می‌شود و هم به مردمان عادی ـ این سخن خصوصاً در مورد اجتماعات بزرگ شیعه که از نقاط مختلف می‌آیند همچون راهپیمایی اربعین ـ صحیحتر است.
۴. اصولاَ «از موضع قدرتی ژیوپولتیکی سخن گفتن» متفاوت است با «از موضع یک انقلابی سخن گفتن»: اینکه این تفاوت چیست و در چیست خود بحث مفصلی است. اما اجمالاً داستان چنین است و اگر این نکته پذیرفته شود سیاست ما در قبال مسائل فراوانی و به ویژه همسایگان تغییر خواهد کرد و به احتمال قریب به یقین بیشتر به نفع کسانی خواهد بود که ما از مدتها پیش در پی حمایت از آنان هستیم.
در اینجا لازم است به مورد بحرین اشارت رود. هیچ سخنی در مورد مشروعیت و مقبولیت خواسته‌های معترضان نیست اما نکته اینجا است که راه مناسب برای نیل به این اهداف کدام است و ما با توجه به وزن و ظرفیتمان چگونه و از چه راه‌هایی می‌توانیم به آنها کمک کنیم تا سریعتر و کم هزینه تر به اهداف خود نایل شوند. واقعیت این است که ما هیچگاه از ظرفیت ژیوپولتیک خود در چنین مواردی سود نجسته ایم. صرف اینکه ما از خواسته‌های به حق معترضان حمایت می‌کنیم می‌تواند سخن یک سازمان غیردولتی باشد و نه یک قدرت بزرگ به رسمیت شناخته شده منطقه ای. این ظرفیت ژیوپولتیک هم برای معارضان قابل قبول و احترام است و هم برای نظام حاکم و حامیانش. لذا می‌تواند راه را برای نیل به نتیجه ای قابل قبول هموار سازد.
۵. به همان گونه که پس از تحولات سالهای اخیر ما به گرانیگاه تشیع تبدیل شده ایم به گونه ای دیگر معدودی از کشورهای منطقه به گرانیگاه تسنن تبدیل شده اند. البته کیفیت شکل گیری این دو مختصات و ویژگی‌هایشان متفاوت و بعضا بسیار متفاوت است. اما این واقعیت وجود دارد و نباید و نمی‌توان بدان بی تفاوت بود. اگر این مسئله پذیرفته شود به مراتب بهتر می‌توان به چگونگی تعامل و احیاناً همکاری اندیشید. تلقی ما از حداقل بعضی از همسایگان مان نمی‌تواند بر اساس واقعیت جغرافیایی آنان و در محدوده آن شکل بگیرد و بدون توجه به مناطق نفوذ و دلواپسی ها و مصالح شان سیاستمان تدوین شود. همچنانکه ما کشوری هستیم بیش از محدوده مرزی مان در حال حاضر کشورهای دیگری هم هستند که چنین اند. در نهایت باید نوعی مصالحه ژیوپولتیکی را بپذیریم.
۶. هم اکنون با توجه به گرایشهای نوین ترکیه در منطقه ما سه قدرت منطقه ای وجود دارد که عبارتند از عربستان و ترکیه و مصر. نوع قدرت و حوزه نفوذ و پایداری این دو آنگونه که در نزد ما هست با این سه متفاوت و بلکه به کلی متفاوت است. بدون شک قدرت ژیوپولتیکی ایران از درون به مراتب قویتر و ماهیّتاً غیرشکننده تر است.
مضافاً که سیاست منطقه ای این سه در وضعیت کنونی ثابت و مستقر نیست تا آنجا که می‌توان گفت که نمی‌دانند چه می‌خواهند. این سخن در مورد عربستان به دلایل عدیده ای صحیحتر است و البته این شناوری و تلوّن ادامه خواهد داشت. اما علیرغم این همه حداقلی از دایره نفوذ حیاتی وجود دارد که می‌باید در مد نظر قرار گیرد. مصلحت و منفعت ما و این سه و کل منطقه ایجاب می‌کند که حوزه‌های حیاتی هر یک معلوم شود. و در کنار آن حقوق دوستان و متحدان هر یک که در حوزه نفوذ دیگری قرار دارد محترم شمرده شود. این در نهایت به نفع ما و متحدان ما و اساساً تمامی منطقه است.
۷. و به عنوان آخرین نکته می‌باید گذار از «انقلاب » به «قدرت» را بپذیریم و به الزاماتش تن در دهیم. این به معنای دست شستن از اصول و ارزشهای انقلاب نیست به معنای تطبیق دادن آن مبانی با شرایط جدیدی است که پدیده آمده است. شرایطی که هم به موقعیت کنونی بین المللی باز میگردد و هم وضعیت آشفته و قطبی شده منطقه ای و البته این جریان در آنجا که به خود ما باز می‌گردد نتیجه فعلیت یافتن ظرفیت عظیم تاریخی و فرهنگی و انسانی این ملت کهنسال است. به هر حال پیمودن مرحله گذار یک ضرورت است و بدون لحاظ کردن آن با مشکلات فراوانی مواجه خواهیم شد. همچنانکه لحاظ کردن آن چنانکه گفته شد به نفع ما و متحدانمان و تمامی منطقه خواهد بود.
محمد مسجدجامعی
۸/۱۲/۹۳



شیعه نیوز