مقام علمي حضرت معصومه سلام الله عليها

حضرت معصومه سلام الله عليها در خانداني كه سرچشمه علم و تقوا و فضايل اخلاقي بودند نشو و نما يافت. پس از آن كه پدر بزرگوار آن بانوي گرامي به شهادت رسيد فرزند ارجمند آن امام يعني حضرت رضا عليه السلام عهده‌دار امر تعليم و تربيت خواهران و برادران خود شد و مخارج آنان را نيز متكفل گرديد. در اثر توجهات زياد آن حضرت هر يك از فرزندان امام كاظم عليه السلام به مقامي شامخ دست يافتند و زبانزد عام و خاص گشتند. ابن صباغ مالكي در اين باره گويد:"هر يك از فرزندان ابي الحسن موسي معروف به كاظم فضيلتي مشهور دارد."(1)
نيز اربلي در اين زمينه مي‌نويسد:"براي هر يك از فرزندان ابي الحسن موسي عليه السلام فضيلت و منقبتي معروف وجود دارد."(2)
آنچه مسلم است اين كه در ميان فرزندان امام كاظم عليه السلام بعد از حضرت رضا عليه السلام حضرت معصومه سلام الله عليها از نظر علمي و اخلاقي والا مقام‌ترين آنان است. اين حقيقت از اسامي و القاب و تعريف‌ها و توصيفاتي كه ايمه اطهار عليهم السلام از وي نموده‌اند هويداست. و با توجه به اين حقيقت كه ارتباط تنگاتنگ و غير قابل انفكاكي ميان تهذيب نفس و طي مدارج اخلاقي و عرفاني و حصول علوم اصيل الهي و حكمت وجود دارد مي‌توان به رتبه و مقام علمي غيرقابل توصيف حضرت معصومه سلام الله عليها پي برد و به اين نكته واقف گشت كه ايشان نيز چون حضرت زينب سلام الله عليها عالمه غير معلمه بود.(3)
آنچه سخن فوق را تاييد مي‌كند روايت صالح بن عرندس حلي عالم بزرگوار شيعي قرن نهم در كتاب"كشف الليالي"(4) است.
وي گويد: روزي جمعي از شيعيان به قصد ديدار حضرت موسي بن جعفر عليه‌السلام و پرسيدن سوالاتي از ايشان به مدينه منوره مشرف شدند. چون امام كاظم عليه السلام در مسافرت بود سوالات خود را به حضرت معصومه كه در آن هنگام كودكي خردسال بيش نبود تحويل دادند. فرداي آن روز براي بار ديگر به منزل امام شرف حضور پيدا كردند ليكن هنوز ايشان از سفر برنگشته بود. چون ناگزير به بازگشت بودند مسايل خود را مطالبه نمودند تا در مسافرت بعدي خدمت امام برسند. غافل از اين كه حضرت معصومه جواب پرسش‌ها را نگاشته است. وقتي پاسخ‌ها را ملاحظه كردند بسيار خوشحال شدند و پس از سپاسگزاري فراوان شهر مدينه را ترك گفتند. از قضاي روزگار در بين راه با امام موسي بن جعفر عليه السلام مواجه شده ماجراي خويش را باز گفتند. چون امام پاسخ سوالات را مطالعه كرد سه بار فرمود:"فداها ابوها"(5) پدرش فدايش. روايات حضرت معصومه سلام الله عليها فاطمه معصومه سلام الله عليها از جمله راويان گرانقدر و عظيم الشان آل محمد صلي الله عليه و آله است. ايشان از پدر گرامي خويش و اجداد شريف و بزرگان و جمعي از خاندان جليل القدرش احاديثي نقل كرده كه قابل قبول علماي شيعي و سني است.(6)
متاسفانه نگارنده به بيش از پنج روايت از اين بانوي گرامي دست پيدا نكرد:

1 ـ ابوالخير شمس الدين محمد بن محمد بن جزري شافعي (م 833) در كتاب"اسني المطالب في منافب سيدنا علي بن ابي طالب"(7) سخن حضرت فاطمه دختر پيامبر صلي الله عليه و آله را آورده است:"... آيا فرمايش رسول خدا صلي الله عليه و آله را در روز غدير به فراموشي سپرده‌ايد كه فرمود: هر كه من مولاي اويم پس علي مولاي اوست... و سخن ديگر رسول خدا صلي الله عليه و آله را تو (اي علي!) نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسي عليه السلام هستي!"
(8) در سند روايات فوق اين اشخاص وجود دارند: بكر بن احمد قصري فاطمه دختر امام رضا عليه السلام فاطمه (معصومه) و زينب و ام‌كلثوم دختران امام كاظم عليه السلام فاطمه دختر امام صادق عليه السلام فاطمه دختر امام باقر عليه السلام فاطمه دختر امام سجاد عليه السلام فاطمه و سكينه دختران امام حسين عليه السلام ام كلثوم دختر فاطمه زهرا سلام الله عليها حضرت فاطمه سلام الله عليها و كساني كه پيش از بكربن احمد در اين سلسله هستند.

2 ـ در روايت ديگري نظير روايت فوق از لسان مبارك رسول الله صلي الله عليه و آله آمده است:
"من كنت مولاه فعلي مولاه"(9)
هر كه من مولا و رهبر او هستم علي رهبر و مولاي اوست.
در سند اين روايت اشخاص ذيل وجود دارند: فاطمه دختر گرامي امام رضا عليه السلام زينب و ام‌كلثوم و فاطمه دختران گرامي امام كاظم عليه السلام فاطمه دختر گرامي امام صادق عليه السلام فاطمه دختر گرامي امام باقر عليه السلام فاطمه دختر گرامي امام سجاد عليه السلام فاطمه و سكينه دختران گرامي امام حسين عليه السلام ام‌كلثوم دختر گرامي حضرت فاطمه سلام الله عليها و حضرت فاطمه سلام الله عليها.

3 ـ روايت ديگر را ابي محمدبن احمد بن علي قمي در كتاب"المسلسلات"(10) خويش اين گونه ذكر مي‌نمايد: از محمدبن علي بن الحسين از احمد بن زياد بن جعفر از ابوالقاسم جعفر بن محمد علوي عريضي از ابوعبدالله احمدبن محمد بن خليل از علي بن محمد بن جعفر اهوازي از بكر بن احنف از فاطمه دختر علي بن موسي عليه السلام از فاطمه (معصومه) و زينب و ام‌كلثوم دختران موسي بن جعفر عليه‌السلام از فاطمه و سكينه دختران حسين بن علي عليه السلام از ام كلثوم دختر علي عليه السلام از فاطمه زهرا سلام الله عليها دختر رسول خدا صلي الله عليه و آله كه فرمود: از رسول خدا صلي الله عليه و آله شنيدم كه مي‌فرمود: وقتي در شب معراج به آسمان برده شدم داخل بهشت گرديده قصري از مرواريد سفيد و درخشان مشاهده كردم. دري داشت كه بر آن پرده‌اي آويزان و با تزيين به مرواريد و ياقوت درخشندگي پيدا كرده بود. چون سرم را بالا بردم ديدم بر آن در نوشته شده است:"لااله الاالله محمد رسول الله علي ولي الله"و بر آن پرده:"خوشا خوشا به مثل شيعه علي"آنگاه داخل قصر شدم. در آنجا قصري از عقيق سرخ بود و دري از نقره داشت كه به وسيله زبرجد سبز درخشان شده بود. بر آن در پرده‌اي بود. چون سرم را بالا بردم ديدم بر آن در نوشته شده است:"محمد رسول خداست. علي جانشين مصطفي است."و بر آن پرده:"بشارت ده پيروان علي را به حلال زادگي."آنگاه داخل قصر شدم. در آنجا قصري از زمرد سبز بود. زيباتر از آن مشاهده نكرده بودم. دري از ياقوت سرخ داشت كه با تزيين به مرواريد رخشان شده بود. بر آن در پرده‌اي قرار داشت. وقتي سرم را بالا بردم ديدم بر آن پرده نوشته شده است:"پيروان علي رستگارانند."به دوستم جبرييل گفتم: اين قصر از آن كيست گفت: محمد! از آنِ پسرعمو و جانشين تو علي ابن ابي طالب است. در روز قيامت همه مردم برهنه پا و عريان محشور مي‌شوند مگر شيعيان علي. و همگي به نام‌هاي مادرانشان فراخوانده مي‌شوند مگر پيروان علي كه به نام‌هاي پدرانشان خوانده مي‌شوند. به دوستم جبرييل گفتم: اين براي چيست گفت: زيرا آنان علي را دوست داشتند حلال زاده‌اند.(11)

4 ـ در روايت سوم از كتاب"امالي"از احمد بن حسين از حسن بن علي سكري از محمد بن زكرياي جوهري از عباس بن بكار از حسن بن يزيد از فاطمه (معصومه) دختر موسي بن جعفر عليه السلام از عمر بن علي بن الحسين از فاطمه دختر امام حسين عليه السلام از اسماء دختر عميس از صفيه دختر عبدالمطلب آمده است:"وقتي حسين عليه السلام از مادرش متولد شد پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: عمه! فرزندم را نزدم بياور. من عرض كردم: اي رسول خدا! او را پس از ولادت پاكيزه نكرده‌ايم. رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود: عمه! تو مي‌خواهي او را پاكيزه كني! خداوند تبارك و تعالي او را پاكيزه و از آلودگي‌ها منزه كرده است."(12)

5 ـ حديث ديگر را محمد غماري شافعي در كتاب خويش بدين طريق نقل كرده است: از فاطمه دختر حسين رضوي از فاطمه دختر محمد رضوي از فاطمه دختر ابراهيم رضوي از فاطمه دختر حسن رضوي از فاطمه دختر محمد موسوي از فاطمه دختر عبدالله علوي از فاطمه دختر حسن حسيني از فاطمه دختر ابي هاشم حسيني از فاطمه دختر محمدبن احمدبن موسي مبرقع از فاطمه دختر احمدبن موسي مبرقع از فاطمه دختر موسي مبرقع از فاطمه دختر امام رضا عليه السلام از فاطمه دختر امام موسي بن جعفر عليه السلام از فاطمه دختر امام صادق عليه السلام از فاطمه دختر امام باقر عليه السلام از فاطمه دختر امام سجاد عليه السلام از فاطمه دختر امام حسين عليه السلام از زينب دختر اميرمومنان عليه السلام از فاطمه سلام الله عليها دختر رسول خدا صلي الله عليه و آله. در اين روايت حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها به نقل از رسول خدا صلي الله عليه و آله مي‌فرمايد:"آگاه باشيد هر كس با دوستي آل محمد بميرد شهيد مرده است!"روايت مزبور به حديث"فاطميات"مشهور است. چون جز دو تن از كساني كه در سلسله آن وجود دارند بقيه"فاطمه"نام دارند.(13)

پي‌نوشت‌ها:
1 ـ الفصول المهمه ص 240.
2 ـ كشف الغمه ج 3 ص 30.
3 ـ توجه به اين مطلب كه اخلاص در اعمال در طي يك دوره چهل روزه باعث جاري گشتن چشمه‌هاي حكمت از قلب بر زبان مي شود اذعان و اعتراف به حقيقت فوق را سهل مي‌نمايد. چون حضرت معصومه سلام الله عليها نه تنها چهل روز كه در تمامي عمر شريفش مخلصانه عمل مي‌كرد.
4 ـ كشف الليالي تاكنون به چاپ نرسيده و به صورت مخطوط در كتابخانه شوشتري‌هاي نجف اشرف وجود دارد. مرحوم ميرجهاني نسخه‌اي از اين كتاب را در كتابخانه شيخ محمدسماوي ديده است. (مهدي پور كريمه اهل بيت متن و پاورقي ص 62.)
5 ـ كريمه اهل‌بيت ص 64 و 63. (با تصرف)
6 - فاطمه بنت الامام موسي بن جعفر ص 58 و 57 و اعلام النساء ص 577.
7 ـ در كتاب اسني المطالب پاره‌اي از رواياتي كه در شان و منزلت اميرمومنان عليه السلام وارده گشته گردآوري شده است. در اين كتاب تنها احاديثي ذكر شده كه در مصادر و كتب معروف و با سندهاي قوي و محكم بيان گرديده است. (اميني مقدمه اسني المطالب ص 32).
8 ـ ص 51 ـ 49. اين كتاب توسط محمدهادي اميني تحقيق شده است. نيز بنگريد به الغدير ج 1 ص 197.
9 ـ احقاق الحق ج 6 ص 282 به نقل از مسند فاطمه معصومه ص 61.
10 ـ ص 108. اين كتاب در ضمن مجموعه‌اي از آثار مولف در يك مجلد به سال 1369 ه". در تهران به چاپ رسيده است.
11 ـ بحارالانوار ج 65 ص 77 و 76 فاطمه بنت الامام موسي بن جعفر ص 60 و 59.
12 ـ فاطمه بنت الامام موسي بن جعفر ص 61.
13 ـ رازي محمد شريف گنجينه دانشمندان ج 1 ص 17 و 16."محمد اصغري نژاد"

سايت تبيان