شيعه نيوز: شيعه و اهل سنت از رسول اكرم(صلي الله عليه وآله وسلم) روايت كرده اند كه فرمود: «زوروا القبور فإنّها تذكّركم الآخرة» ([417]) هيچ يك از علما در زيارت قبور اشكالي نكرده و تمامي علماي اسلام چه سنّي و چه شيعه معتقدند كه زيارت قبور از مستحبات است. پيامبر (صلي الله عليه وآله وسلم) مي فرمايد: قبرستان برويد قبور را زيارت كنيد; چرا كه اين كار يادآور آخرت است. انسان زماني كه وارد مي شود درمي يابد چه كساني با چه جايگاه هاي عظيمي هم اكنون اسير خاك هستند! ([418]).

برخي آثار سازنده زيارت قبور:

زيارت قبور آثار سازنده فراواني دارد كه به برخي از آن ها اشاره مي شود.

1. زيارت قبور ما را متوجه آخرت كرده از غرورمان مي كاهد.

2. زيارت قبورِ علما صلحا أطبا و خدمت گذاران نوعي تقدير از مقام آنهاست.

وقتي كه به زيارت علما و بزرگان مي رويم مي خواهيم از آن ها تقدير كرده و بگوييم كه شما را فراموش نكرده ايم. زيارت نوعي تقدير از نقش هدايت گري و يا خدمت خالصانه انسان هاي بزرگ است.

3. زيارت قبور تجديد بيعت با انبيا و اوليا است. مسلمانان با زيارت قبور انبيا و أيمه مي گويند ما در همان مسيري كه شما بوديد قدم برمي داريم و در حقيقت از پويندگان راه شما هستيم. در اعمال حج نيز مستحب است كه انسان دست بر روي حجرُ الاسود گذاشته و اين دعا را بخواند: «أمانتي أديتها وميثاقي تعاهدته لتشهد لي بالموافاة آمنت بالله عزّ وَ جلّ وكفرت بالجبت والطاغوت واللات والعزي وهبل والأصنام وعبادة الأوثان والشيطان وكل ندّ يعبد من دون الله. سبحانه عما يقولون علواً كبيراً» ([419]) گويا دست بر حجر الاسود مي گذاريم و با ابراهيم خليل بيعت مي كنيم و مي گوييم: ابراهيم عزيز! ما شما را نديديم اما اين سنگ اثري از آثار شماست. دست برآن مي نهيم چونان كه گويا دست به ابراهيم خليل مي دهيم كه ما نيز در راه توحيد باقي خواهيم ماند و از توحيد منحرف نخواهيم شد.

البته فوايد ديگري هم براي زيارت هست اما به همين مقدار اكتفا مي كنيم. علاوه بر اين رواياتي از پيغمبر اكرم داريم كه هر كه حج كند اما مرا زيارت نكند به من جفا كرده است: «من حجَّ بيت ربّي و لم يزرني فقد جفاني» ([420]) اين روايت با چهل سند از پيغمبر اكرم(صلي الله عليه وآله وسلم) نقل شده و لذا تمام مسلمانان جهان در اين چهارده قرن هر گاه حج مي رفتند به مدينه و زيارت پيغمبر نيز مي شتافتند. سنّت بر همين جاري بوده و اكنون نيز هست.

مناقشه وهابيت: وهابيان مي گويند سفر به زيارت پيامبر جايز نيست.

قبل از ورود به اشكال وهابيت بايد عرض شود كه برخي از آن ها مي گويند زُوّار به زيارت قبر پيغمبر(صلي الله عليه وآله وسلم) نمي روند; بلكه به زيارت مسجد پيغمبر مي روند! اين دروغي بس آشكار است. همه مسلمانان در هنگام زيارت خانه خدا به زيارت قبر پيغمبر اكرم مي رفتند و لذا زيارت نامه هم مي خواندند.

در بخش جنايز از كتاب «الفقه علي المذاهب الاربعه» آمده است كه ايمه اهل سنت همگي معتقدند زيارتِ قبور مستحب است و تاكنون نيز به آن عمل مي شده است.

اما مناقشه اصلي اين است كه مي گويند: سفر كردن براي زيارت پيامبر (صلي الله عليه وآله وسلم) جايز نيست. يعني اگركسي ساكن مدينه بود مي تواند به زيارت برود; اما كساني كه ساكن آنجا نيستند نمي توانند به عنوان زيارت قبر پيغمبر عازم مدينه شوند و اين سفر جايز نيست. در واقع آن ها معتقدند كه خود زيارت مستحب است; اما سفر براي زيارت جايز نيست. اين شبهه از ابن تيميه است. دليل آن ها روايت ابوهريره از پيغمبر اكرم است: «لا تشدّ الرحال الا الي ثلاثة مساجد مسجدالحرام و مسجد الاقصي و مسجدي هذا»([421]) يعني بار سفرْ بستن و سفركردن فقط در سه مورد جايز است: مسجد الحرام مسجد الأقصي و مسجدالنبي و در بقيه حرام است. بيرون مكّه در خيلي از مكان ها روي تابلوها همين روايت را نوشته اند.

پاسخ: استثناء بر دو قسم است: استثناي مفرّغ و استثناي غيرمفرّغ. اگر هنگام استثناء مستثني منه ذكر شود مثل: «جايني القوم الاّ زيداً» اين إستثناء را غير مفرّغ (تامّ) و اگر مستثني منه حذف شود مثل: «جايني الاّ زيداً» اين إستثناء را مفرّغ مي نامند. در اين حديث مستثني منه محذوف است. در عبارت «لا تشدّ الرحال الاّ..» مستثني منه چيست اين جاست كه مغالطه وهابيت آشكار مي شود. مي گوييم مستثني منه چيست خواهند گفت: «لا تشدّ الرحال الي مكان من الأمكنه الا الي ثلاثة». اگر اين را بگويند قطعاً سخن باطلي است! چراكه اگر واقعاً فقط سفر به سه مكان جايز باشد پس سفر براي تجارت تحصيل علم صله أرحام و جهاد و... حرام خواهد بود! و اين خلاف ضرورت وحقيقت است; چراكه قرآن مي فرمايد: (فَسِيرُواْ فِي الأَرْضِ فَانْظُرُواْ) ([422]) پس معلوم مي شود مستثني منه مكان نيست. به نظر شيعه مستثني منه مسجد است يعني: «لا تشد الرحال الي مسجد من المساجد الا الي ثلاثة...» لذا مي گوييم براي هيچ مسجدي سفر شايسته نيست مگر اين سه تا. فرض كنيد در مشهد مسجد جامعي هست اما فردي بگويد كه من مي خواهم به نيشابور بروم و در مسجد جامع نيشابور نماز بخوانم! اين كار لغوي است; چراكه همان مسجد جامع در خود مشهد هم هست.

پس بحث پيغمبر اكرم نفياً و اثباتاً درباره مسجد است و هيچ ارتباطي به زيارت قبر پيغمبر يا ساير اولياء ندارد.

2. علاوه بر اين خود روايت پيش ما مخدوش است; چرا كه ابوهريره آدم سالمي نيست. در صحيح بخاري آمده كه وقتي بخاري در جايي گير مي كند و ثابت مي شود حديثش دروغ است مي گويد: «هذا من كيس ابي هريره»!! ([423])

3. از نظر روايات ايمه اطهار(عليهم السلام) مسجد كوفه جزو مساجد اَربعه است. پس أهميّت مسجد كوفه از نظر ما كمتر از سه مسجد مذكور نبوده و شدّ رحال براي اين مسجد نيز مثل آن سه مسجد خواهد بود.

4. علاوه بر اين خود پيامبر اكرم(صلي الله عليه وآله وسلم) شنبه ها از مدينه عازم مسجد قبا مي شدند و در آنجا نماز مي خواندند. دخت گرامي پيغمبر اكرم زهراي مرضيه(عليها السلام) در بعضي از روزها از شهر مدينه به سرزمين احد براي زيارت قبر حمزه مي رفت و آنجا دو ركعت نماز در مسجد كنار قبر حمزه مي خواند و بازمي گشت.

[417]. القزويني محمدبن يزيد; سنن ابن ماجة; تحقيق و ترقيم وتعليق: محمد فؤادعبد الباقي دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع ج1 ص500.

[418]. آقاي سرمد شاعري است كه به مصر رفته و اهرام آنجا را ديده است اين اشعار از ديوان وي است: به مصر رفتم و آثار باستان ديدم *** به چشم آنچه شنيدم ز داستان ديدم بسي چنين و چنان خوانده بودم از تاريخ *** چنان فتاد نصيبم كه آنچنان ديدم گواه قدرت شاهان آسمان درگاه *** بسي هرم ز زمين سر به آسمان ديدم ز روزگار كهن در حريم الأهرام *** نشان روز نو و دولت جوان ديدم گذشته در دل آينده هر چه پنهان داشت *** به مصر از تو چه پنهان كه بر عيان ديدم تو كاخ ديدي و من خفتگان در دل خاك *** تو نقش ديدي و من نعش ناتوان ديدم توتخت ديدي ومن بخت واژگون برتخت *** تو صَخره ديدي و من سُخره زمان ديدم تو عكس ديدي و من گردش جهان برعكس *** تو شكل ظاهر و من صورت نهان ديدم شدم به موزه مصر و ز عهد عاد و ثمود *** هزار وصله فرعون باستان ديدم تو چشم ديدي و من ديده حريصان باز *** هنوز در طمع عيش جاودان ديدم تو تاج ديدي و من تخت رفته بر تاراج *** تو عاج ديدي و من مشتاستخوان ديدم تو سكه ديدي و من رواج سكه سكوت *** تو حلقه من به نگين نام بي نشان ديدم ميان اين همه آثار خوب و بد به مثل *** دو چيز از بد و از خوب توأمان ديدم يكي نشانه قدرت يكي نشانه حرص *** دو بازمانده ز ديوان خسروان ديدم بقدرت است قوام جهان كه بي قدر است *** نه هيچ قاعده قايم در اين جهان ديدم

[419]. علي بن بابويه فقهُ الرضا چاپ الأولي1406 ق انتشارات المؤتمر العالمي للإمام الرضا (عليه السلام) مشهد المقدسة ص 218-219.

[420]. مستدرك سفينة بحار الانوار سال 1418ق مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة ج2ص 203

[421]. مسند احمد ج2 صص277-278. قال حدثنا علي بن إسحاق حدثناه عبدالله ثنا ابن جريج فذكر حديثا قال وأخبرني عطاء أن أباسلمة أخبره عن أبي هريرة عن عايشة فذكره ولم يشك حدثنا عبدالله حدثني أبي ثنا عبدالرزاق أنا معمر عن الزهري عن ابن المسيب عن أبي هريرة قال قال رسول الله (صلي الله عليه وآله وسلم) لا تشد الرحال الا لثلاثة مساجد مسجد الحرام و مسجدي هذا والمسجد الأقصي.

[422]. آل عمران/137; ترجمه: پس در روي زمين گردش كنيد و ببينيد.

[423]. القرطبي ابو الحسن علي بن عبدالملك بن بطال الكبري; شرح صحيح بخاري مكتبه الرشد السعوديه (رياض) 1423 هق 2003م چاپ دوم ص 527.

[424]. ص/18.

شيعه نيوز