به گزارش «شيعه نيوز» حجّت الاسلام عبّاس جعفري فراهاني به مناسبت ۸ ربيع الثاني سال روز شهادت امام يازدهم حضرت امام حسن به عليّ العسكري(عليه السلام) مقاله اي را با عنوان «امام حسن عسگري(عليه السلام) و مبارزه با انحرافات و مفاسد جامعه» در اختيار شفقنا قرار داده است.

متن مقاله اين نويسنده وپژوهشگر بدين شرح است:

مقدمه

حضرت امام حسن بن عليّ العسكري(عليه السلام) ملقّب به «هادي»«زكيّ» و«عسكري» در هشتم ربيع الثاني سال ۲۳۲ هجري قمري در «مدينه منوّره» از مادري پاك دامن به نام «حديثه» يا «سوسن» چشم به جهان گشود.(۱)

امام يازدهم شيعيان در خاندان نبوّت و امامت و به دست پدر بزرگوارشان حضرت امام هادي(عليه السلام) تربيت يافتند. پس از شهادت ايشان بر طبق اراده الهي و وصيّت پدر مسيوليت هدايت و رهبري شيعيان را عهده دار شدند.

ضمن عرض تسليت به مناسبت شهادت اين حجّت برحقّ خداوند بر مردم به پيشگاه وليّ الله الأعظم حضرت مهدي موعود(عجّل الله فرجه الشريف) مراجع عظام تقليد و عموم مسلمانان و شيعيان جهان در اين نوشتار كوتاه نگاهي به اوضاع سياسي- اجنماعي حوادث و رخدادهاي زمان ايشان نقش امام عسگري(عليه السلام) و ميراث علمي و فرهنگي آن حضرت خواهيم داشت.

- ۱اوضاع سياسي اجتماعي عصر امام(عليه السلام)

الف- خلفاي بني عباس و وضع اقتصادي شيعيان

عملكرد خلفاي ظالم ستمگر و نالايق عباسي يكي از مسايلي است كه بر همگان روشن است.آنها بر خلاف دستورات روشن و منطقي اسلام در مورد به سازي اوضاع اقتصادي جامعه مسلمانان و رفع محروميت از آنها در تمام دوران خلافت ننگين و خفت بار خود حتي براي يكبار به نفع مردم مسلمان عمل نكردند كه در اين زمينه به گوشه هايي از پرونده سياه آنها اشاره مي شود:

در آمد عمده دولت اسلامي كه از خارج و صدقات بدست مي آمد بنابر نقل مورّخان اسلامي بالغ بر صدها ميليون درهم مي شد كه تمامي اين مبلغ به جاي مصرف شدن در مصارف عمومي و پيش برد وضعيت زيستي مردم صرف ساختن كاخ هاي مجلل و خريد كنيزان و خوش گذراني هاي حكّام ظالم و از خدا بي خبر مي شد.(۲)

در جمع آوري ماليات(خراج و صدقات)ماموران حكومت از انجام هرگونه شكنجه و بد رفتاري ابا نداشتند و آن را با شديدترين نوع از مردم مطالبه مي نمودند و حتي در صورت امتناع آنها را زنداني و يا گرفتار درندگان مي كردند و روشن است كه اين نحوه عملكرد بر خلاف تاكيدات صريح قرآن و تعاليم انسان سازاسلام و مكتب نوراني اهل بيت(عليه السلام) در مورد جمع آوري ماليات مي باشد.(۳)

حاكمان عباسي درآمد هاي دولتي را صرف اداره حكومت ظالمانه و عيش و نوش هاي خود و درباريان مي كردند و بذل و بخشش هاي بي اندازه به شاعران متملق دربار و غيره ابا نداشتند.

«هنگامي كه متوكل براي ۳ پسر خود(منتصر معتز و مؤيد) بيعت گرفت «صَولي»(يكي از شاعران) برخواست و قصيده اي در مدح آنها سرود… متوكل و هر يك از پسرانش به او يكصد درهم هديه دادند!.(۴) ساختن بناهاي مجلّل و نوين با آرايش هاي آن چناني يكي از سنّت هاي غلط عباسيان بود. كاخ معروف «برج» كه متوكل آن را با انواع طلاكاري ها نصب مجسّمه حيوانات به كار بردن سنگ هاي گران قيمت و ساير جواهر آلات زينت كرده بود يك نمونه از صدهاست.(۵) صرف بخش عظيمي از بودجه خلافت به ظاهر اسلامي! براي رفاه زنان درباري هم خواندني است. بهاي يكي از پيراهن هاي "زبيده خاتون” به پنجاه هزار دينار بالغ مي شد!.(۶)

فقر عمومي از صفات بارز مردم آن روزگار بود. زيرا كه بودجه دولت به جاي مصرف شدن در تهيه احتياجات اوليه مردم صرف اسراف و تبذيرهاي خلفا و وابستگان آنها مي شد. ناداري فلاكت و احتياج به غذاي شبانه و محروميت از هرگونه امكانات مادي در ميان مردم مسلمان موج مي زد. زيرا از اقتصاد سالم عدالت اجتماعي و امانت داري در ميان حاكمان و … خبري نبود و هيچ گونه تلاشي براي بهبود اوضاع اقتصادي و شكوفايي آن ديده نمي شد.

ب- موضع امام عسگري(عليه السلام)

امام يازدهم(عليه السلام) بنابر وظيفه الهي و منصب امامت و هدايت راستين امّت به سوي برنامه هاي تعالي بخش اسلام ناب محمّدي(ص) و ايجاد حكومت برحق اسلامي و برقراري عدالت اجتماعي سياسي و اقتصادي برابر تمام انحرافات و كج روي هاي حاكمان جبّار بني عباس ايستادگي كرد و براي لحظه اي عمل كرد آنها را تاييد نكرد. امام(عليه السلام) تا آنجا كه در توان داشت با سخنان و عمل خود نارضايتي خودشان را اعلام مي كردند.

در زماني كه جامعه از فقر و بيماري رنج مي برد و ناراحتي و سوء مديريت حكومت آشكار بود و حكام به همراه درباريان در قصر هاي مجلّل به لهو و لعب مشغول بودند چطور ممكن بود كه امام(عليه السلام) و حجّت خدا در برابر آنها ساكت باشند.

طبيعي به نظر مي رسد كه امام عسگري(عليه السلام) به دليل احساس مسيوليت با سياست دولت غاصب و ستمگر مقابله كند و مسيوليت كليه انقلاب هاي آل عليّ(عليه السلام) را قبول نمايد تا با جرأت و جسارت بيشتر دامنه مخالفت ها و موضع گيري ها به رهبري حضرت گسترش يابد و امّت اسلامي از هرج و مرج حاكم و پوچي و ابتذال رهايي يابند. لذا حكومت هاي سه گانه عباسي(حكومت معتز مهتدي و معتمد) كه در زمان امام(عليه السلام) وجود داشت به مقابله با حضرت پرداختند و با ايجاد محدوديت سياسي و غيره آن حضرت را در فشار و زندان قرار دادند.(۷)

ج- شورش هاي داخلي

شيعيان و بخصوص علويان براي نجات از سلطه جابرانه حاكمان عباسي و ايجاد عدالت اجتماعي بر اساس دستورات اسلام و سنت نبوي(صلي الله عليه و آله) دست به اعتراض و شورش عليه خلفاي جور مي زدند كه به نمونه هايي اشاره مي شود:

- ۱ قيام يحيي بن عمر طالبي(رحمه الله عليه)

اولين پرچم شورش بر ضدّ حكومت عباسي توسط"يحيي بن عمر طالبي” در كوفه بر افراشته شد. از آنجايي كه او داراي خصايص نفساني عالي و آرمان هاي والاي اسلامي و انساني بود شيعيان محروم گرد او جمع شدند. او ابتدا كوفه را فتح و زندانيان ستم ديده را آزاد نمود. اما دشمن جنايت كار با تمام قوا در برابر او ايستاد و شعله خروشان انقلاب(كه نزديك بود به وسيله آن ريشه ظلم و ستم عباسيان را خشكانده شود) را خاموش كرد و يحيي را به شهادت رساند.

پس از شهادت يحيي شاعران در وصف پاكي شهامت و غيرت ديني او اشعار حماسي سرودند و مردم نيز تا مدت ها در ماتم او عزاداري كردند.(۸)

– ۲ قيام (آل زنج) زنگيان در بصره

عليّ بن محمّد[صاحب الزنج/ ايراني الأصل] هم بر عليه ظلم و ستم عباسيان به پا خواست و موفق شد بخش وسيعي از مناطق را در اختيار خود بگيرد. اساساً يكي از عوامل مهم قيام و شورش مردم عليه خلافت عباسي علاوه بر ستم فقدان عدالت اجتماعي مسلط بودن تركان بر حكومت بود و همين مسيله از علل مهم فساد اداري و سياسي دستگاه خلافت به شمار مي رفت. زيرا سرنوشت مردم مسلمان را تركان نادان و نالايق به دست گرفته بودند و خلفا نيز ابزار دست تركان شده بودند. حتي خلفاي عباسي جزء نام خليفه هيچ قدرتي نداشتند و تركان آنها را سرگرم خوش گذراني و مسخرگي كرده بودند كه در اشعار شاعران نيز اين مسيله نمايان شده است.(۹)

البته امام عسكري(عليه السلام) برخي از زياده روي ها و ادعاهاي باطل او را محكوم و از او تبرّي جست. مانند اينكه فرموده باشند:”صاحب الزنج ليس منّا اهل البيت[ع]”.(۱۰)

د- انحرافات فكري عملي و نقش امام عسگري(عليه السلام) در جلوگيري از آنها

ظهور شعبده بازان غير مسلمان كه سعي در گمراه كردن و سست نمودن پايه هاي اعتقادي مسلمانان و به خصوص شيعيان را داشتند يكي از حوادثي است كه در اين دوره صورت گرفت و امام(عليه السلام) نيز با تمام توان به دفاع از اسلام راستين و عقايد محكم وخلل ناپذير آن و ابطال شبهه هاي دشمنان همت گماشت و دسيسه هاي منحرفين را كه از طرف خلافت جبّار عباسيان نيز حمايت مي شد نقش بر آب ساخت.

پديده ديگر نسبت هاي دروغي بود كه جاهلان خيانت كار و گمراه به مقام امامت روا مي داشتند اما با هوشياري و استدلال و مناظره قوي مقام عصمت و طهارت[امام يازدهم عليه السلام] هدايت و خيانت دروغ گويان برملا مي شد.

« اسحاق كندي» كه از فلاسفه عراق بود و درباره قرآن كريم كتابي به نام « تناقص القرآن» نوشته بود در برابراستدلال قوي و بدون جواب امام عسگري(عليه السلام) منكوب شد و كتاب خودش را آتش زد.(۱۰)

از جمله انحرافات عملي و پديده هاي زشت اين دوره شيوع بي بند و باري و غرق شدن در شهوات و گناهان بود كه به شدّت از طرف خلفا و درباريان ترويج مي شد زيرا آنها با برپا نمودن مجالس آواز و شراب خواري و لهو و لعب سعي در سست نمودن اعتقادات مردم و آلوده كردن آنها به گناه داشتند ولي در مقابل امام عسگري(عليه السلام) با بيان معارف الهي به فرضيه مهم امر به معروف و نهي از منكر عمل مي نمودند و مردم را از آلوده شدن به گناهان و دور شدن از مسير تقواي الهي مي ترسانيد و آنها را به پرهيزگاري توصيه مي فرمودند.(۱۱(

- ۲ فعاليت هاي مبارزاتي عقيدتي امام(عليه السلام)

يكي از الطاف الهي كه به وسيله اهل بيت(عليه السلام) در همه اوقات و به خصوص در هنگام مشكلات در بين مردم صورت مي گيرد هدايت آنها به سوي كمال مطلق و مسلح نمودن مسلمانان به سلاح دعا و راز و نياز با خداي قادر متعال است چنانچه شايد هيچ كدام از ايمه معصومين(س) نباشد كه از زبان گهر بار آنان ادعيه و مناجات هاي ارزشمند توسط راويان حديث و اصحاب آنها بدست ما نرسيده باشد.

از امام حسن عسگري(عليه السلام) دعاهاي جالب و پرمحتوايي به يادگار مانده است كه در آن علاوه بر مسيله عبادت و بندگي خداوند به جنبه هاي عرفاني سياسي و اجتماعي نيز توجه شده است كـه به قسمت هايي از آنها اشاره مي شود:

« … پروردگارا! با همه وجودم قصد درگاهت كردم و قلبم با خشوع و زاري تمام تو را نيايش كرد. تو را بهترين شفيع خود به سويت يافتم. بار خدايا دعايم را به اجابت برسان. پروردگارا! انحراف فتنه ها ما را فرا گرفت و پرده حيرت ما را احاطه كرد و ذلّت و خواري در خانه هايمان را كوفت و غير از امينان ديدنت بر ما حاكم شدند و معادل كينه و نفرت سرنوشت ما را در دست گرفتند و در راه نابودي بندگانت و تباهي شهرهايت كمر بستند. پروردگارا! دست آورد ما پس از تقسيم تيول آنان شد و امارت و حكمراني از مشورت به تسلط گرويد و پس از برگزيدگي به ميراثي براي امّت گشتيم. با بهره يتيمان و بيوه زنان آلات لهو و لعب خريداري شده و اهل ذمّه بر مؤمنان و فاسق هر قبيله اي به سرپرستي كارهاي آنان برخواست…».(۱۲)

امام حسن عسگري(عليه السلام) در اين سخنان ارزشمند كه به صورت مناجات و در حقيقت شكوه نامه اي به پيشگاه خداوند است دقيقاً اوضاع خطير و واقعيات اجتماعي حاكم بر جامعه را بازگو فرموده اند كه مهم ترين آنها عبارتند از:

۱- گسترش فتنه هاي دهشت ناك ميان مسلمانان

۲- خواري و ذلّت مسلمانان و حاكميت غير مسلمين بر سرنوشت آنان

۳- فرمانروايي سفلگان و جنايتكاران در آن روزگار و حكم دادن به غير از احكام خدا و رسول او

۴- شيوع گناهان و منكرات مانند شراب خواري لهو و لعب دزدي رشوه و ….

مبارزه دايم در زمينه هاي اعتقادي فرهنگي سياسي با خلافت عباسي از جمله خدمات ارزشمند امام يازدهم حضرت امام عسگري(عليه السلام) مي باشد.

امام حسن(عليه السلام) در دنبال اين هدف با انواع شيوه ها به مبارزه ادامه مي دادند و اذهان مردم نا آگاه را به واقعيت هاي اجتماعي متوجه مي ساختند و اعلام مي كردند كه اين حاكميت فعلي مورد رضايت خداوند و رسول گرامي او نيست. زيرا در اين حاكميت احكام خدا پياده نمي شود و ارزش هاي اسلامي به مسخره گرفته مي شود. منكرات و فحشا در جامعه شيوع دارد. حاكمان داراي صفات الهي و قرآني نيستند. اموال و حقوق مردم پايمال شده است. امام عسگري(عليه السلام) تا حد امكان در ملاقات هاي خصوصي با اصحاب و ياران خود خطرات جبران ناپذير خلفا و درباريان را نسبت به جامعه اسلامي گوش زد مي نمودند.

عملكرد روشن گرايانه و به حقّ امام(عليه السلام) باعث شد تا خلفا نسبت به وجود ايشان در ميان مردم حسد بورزند و بر دستگاه و خلافت چند روزه خود بيم ناك شوند. مستعين دستور داد امام عسكري(عليه السلام) را حبس نمايند و پس از او معتز مهتدي معتمد نيز به مخالفت با امام برخواستند تا جايي كه آن حضرت دايماً در اذيّت و آزار و شكنجه به سر مي برد.(۱۳)

تربيت اصحاب و حاملان حديث نگاشتن نامه به شيعيان و علاقه مندان به خاندان ولايت و امامت تفسير آيات قرآن و بيان محكم و متشابه آن و بيان روايات اعتقادي اخلاقي سياسي و اجتماعي از جلوه هاي هدايت و خدمات فرهنگي امام حسن عسگري(عليه السلام)بود.

حضرت در تربيت راويان حديث سعي والايي داشت تا جايي كه نزديك به ۱۰۷ نفر از شاگردان و اصحاب امام عسگري(عليه السلام) را نامبرده اند و نامه هاي گران بهايي از آن حضرت به يادگار مانده است.(۱۴)

۳- شهادت امام عسگري(عليه السلام)

امام يازدهم شيعيان جهان حضرت عسگري(عليه السلام) پس از ۶ سال امامت و رهبري جامعه به ظاهر اسلامي و پر آشوب و سپري شدن ۲۸ سال از عمر شريفشان در سال ۲۶۰ هجري از سوي معتمد عباسي مسموم و به شهادت رسيد.

پيكر پاك و مطهّر آن حضرت پس از غسل و كفن و اقامه نماز توسط فرزند عزيزشان حضرت مهدي موعود بقيّه الله الأعظم(عجّل الله فرجه الشريف) در همان منزل مسكوني(بارگاه فعلي در سامرا) به خاك سپرده شد.(۱۵)

يادداشت ها:

۱- شيخ مفيد الإرشاد في معرفه حجج الله علي العباد[ع] ص۳۳۵ ابن شهر آشوب مناقب آل ابي طالب ج۴ ص۴۲۱ كليني اصول الكافي ج۱ ص۴۲۱ طبرسي إعلام الوري بأعلام الهدي ص۳۶۷ اِربليّ كشف الغمه في معرفه الأيمه(عليه السلام) ج۲ ص۴۰۲.

۲- جرجي زيدان تاريخ التمدن الإسلامي ج۵ ص۷۹ آقايي و … درس نامه تاريخ عصر غيبت ص ۷۲.

۳- ابن اثير الكامل في التاريخ ج۶ ص۲۶۸ آقايي و … درس نامه تاريخ عصر غيبت ص ۶- ۷۲.

۴- ابو الفرج الإصفهاني الأغاني ج۱۴ ص۱۹۳.

۵- القرشي(رحمه الله عليه) حياه الإمام العسكري ص۱۹۶.

۶- مسعودي مروج الذهب ج۲ ص۳۶۶.

۷- ابن اثير الكامل ج۵ ص۳۱۴ ابو الفرج الإصفهاني مقاتل الطالبيين ص ۵۱۱.

۹- مسعودي مروج الذهب ج۴ ص۶۱ الفخري ص۱۸۱ بحار الانوار ج۵۰ ص۳۱۱.

۱۰- ابن شهر آشوب المناقب ج۴ ص۴۲۸ محدّث قمي سفينه البحار ج ۱ ص ۵۵۹.

۱۱- همان ج۴ ص۴۲۴ بحار الأنوار ج۵۰ ص۲۵۸.

۱۲- مهج الدعوات ص۶۳ تا ۶۷ [به نقل از زندگاني امام حسن عسگري(عليه السلام) ص۲۱۴ تا ۲۲۲].

۱۳- مسعودي مروج الذهب ج۴ ص۱۲۴ سيوطي تاريخ الخلفاء ص۳۶۰.

۱۴- به كتب رجال شيخ طوسي نجاشي كشّي معجم رجال الحديث و قاموس الرجال مراجعه شود.

۱۵- طبرسي اعلام الوري ص۳۶۷ مفيدالإرشاد ص۳۴۵ پيشوايي سيره پيشوايان ص۶۱۶

انتهاي پيام/ 852

منبع: شفقنا

شيعه نيوز