زيارت

مقدمه:
چرا شيعه به شدت مشتاق زيارت ايمه است؟
چرا شيعه مشتاق زيارت قبر رسول خدا (ص) و قبور ايمه است؟
محبت اهل بيت (ع) چگونه ما را به زيارت ايشان هدايت مي‌كند؟
ارزش زيارت از منظر امامان اهل بيت (ع) چيست؟

محبت
محبّت امام (ع) نشانه‌ي ايمان و كمالِ آن است. محبّت امري است كه از اعماق قلب آدمي سرچشمه مي‌‌گيرد و البتّه اين چشمه جوشان قلبي، نهرهايي جاري را نيز در ظاهر به دنبال دارد و محبّتِ قلب، داراي آثار و عوارضي در ظاهر خواهد بود. در اين مقام قصد داريم تا با ياري جستن از خداوند متعال، يكي از اين نهرهاي زلال و جاري را بيشتر بكاويم و آن زيارت است.
واژه زيارت به معناي ديدار است. از مهمترين نشانه‌‌هاي محبّت و دوستي، ميل و شوقِ ديدار و لقاي دوست است. شوقِ ديدار، امري فطري و طبيعي بشمار مي‌‌رود و هر ميزان كه محبّت و دوستي فزوني گيرد، شوق ديدار نيز شديدتر خواهد بود.
از اين رو بود كه صحابي والا مقام و دلباخته پيامبر اكرم صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله، اويس قرني از مادر خويش براي زماني محدود رخصت مي‌‌طلبد تا او را ترك كرده و از راهـي دور عـازم مديـنـه شـود تـا بـراي يك بار هم كه شده موفّق به ديدار پـيـامـبـر صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله گـردد، اما آن هنگام به مدينه مي‌‌رسد كه رسول مكرّم صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله در سفر هستند و اويس به جهت اطاعت امر مادر، علي ‌‌رغم اشتياق فراوان براي زيارت رسول خدا صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله ناچار به ترك مدينه مي‌‌گردد و آن گاه كه پيامبر صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله به مدينه باز ‌مي‌‌گردند، رو به سوي ديار اويس مي‌‌فرمايند:"همانا من بوي بهشت را از اين جانب استشمام مي‌‌كنم."
در شريعت مقدس اسلام نيز اين ميل فطري مورد تأييد كامل قرار گرفته است. ديدار خويشان و نزديكان (صله رحم) و دوستان و براداران ديني داراي پاداش و اجري بزرگ است و از همه مهمتر ديدار و زيارت امام و مولاي خويش.
اين شوق ديدارِ محبوبي است كه در قيد حياتست، امّا پس از رحلت محبوب از دنيا، اين علاقه و محبّت قطع نمي‌‌گردد و پس از آن نسبت به آثار و بقاياي او و از همه مهمتر مزار و مقبره ي او بروز و ظهور مي‌‌يابد. مگر نه اين است كه آنان كه عزيزي را از دست مي‌‌دهند خود را به حضور در آرامگاه او تسلّي مي‌‌بخشد و براي زنده نمودن ياد و خاطره آن عزيز به زيارت مزار وي مي‌‌شتابند. آري هر چه محبّت عميقتر باشد دل كندن از محبوب دشوارتر و تحمّل دوري وي سخت‌‌تر خواهد بود و چه مرهمي شفا بخش‌‌تر از زيارت مزار آن محبوب. پدر و مادري كه عزيز خود را از دست داده‌‌اند، در هر مناسبت و فرصتي خود را به مزار فرزند خويش مي‌‌رسانند و با او خلوت كرده، راز دل مي‌‌گويند.
اين حال انسان است نسبت به عزيزي كه از دست داده، پس حالِ انسان نسبت به امامان اهل‌‌بيت عليهم‌‌السلام و عزيزان رسول خدا صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله چگونه بايد باشد؟ مگر به موجب آيه ي شريفه نبايد ايشان را از فرزندان خود بيشتر دوست بداريم و بر آنها مقدّمشان بداريم؟
پس چه ملامت است بر كسي كه در راه زيارت قبور پاك ايشان سر از پا نمي‌‌شناسد و هر آن گاه كه بتواند دل را به زيارت اين بزرگواران صفا و جلايي تازه مي‌‌بخشد؟ آيا اگر اكنون به ما مژده ديدار با رسول اكرم صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله را بدهند، لحظه‌‌اي درنـگ را جـايز مي‌‌شـماريـم؟ و آيـا اگـر فـضـيـلـتِ هـجرت بسوي رسول خدا صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله در زمان حضور ايشان براي ما ميسّر شود، در به دست آوردن آن شكّ و ترديد به خود راه مي‌‌دهيم؟ مسلـّم است كه خير. پس بدانيم كه رسول خدا صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله خود اين گونه فرمودند كه:
من زارني بعد وفاتي كان كمن زارني في حياتي و كنتُ له شهيداً و شافعاً يوم القيامة (بحارالانوار 100/143 به نقل از كامل‌‌الزيارات)
هركس بعد از وفاتم مرا زيارت كند چنان است كه در حياتم مرا زيارت كرده باشد و به نفع او در روز قيامت شهادت داده، شافعِ او خواهم بود.
من زار قبري بعد موتي كان كمن هاجر اليّ في حياتي (بحارالانوار 100/143 به نقل از كامل‌‌الزيارات)
هركس كه مزار مرا پس از مرگم زيارت كند، همانند كسي است كه در حياتم بسوي من هجرت كرده باشد. و اين معنا براي تمامي اهل‌‌بيت عليهم‌‌السلام صادق است:
قال الصادق (ع): من زارنا في مـماتـنا فكأنّـما زارنا في حياتـنا (بحارالانوار 100/124 به نقل از المزارالكبير)
هر كس ما را پس از مرگمان زيارت كند، چنان است كه در حيات ما زيارتمان كرده باشد.

لـذاسـت كـه مـؤمـنـان و دوسـتـداران رسـول اكرم صلّي‌‌اللّه‌‌عليه‌‌وآله و امامان اهل‌‌بيت عليهم‌‌السلام در راه محبّت و دوستي ايشان به زيارت قبور و مزار مطهّرشان مي‌‌شتابند و اين امر ثمره فطرت پاك هر مؤمن و دينداري است كه زيارت قبور ايمه عليهم‌‌السلام را نشاني از دوستي حقيقي امام بشمارد. چنانكه امام رضا (ع) زيارت قبر امام را نشانه‌‌اي از وفاء به عهد او مي‌‌نامند:
انّ لكلّ امام عهداً في عُنُقِ أوليايه و شيعته و انّ من تمام الوفاء بالعهد و حُسن الأداء زيارة قبورهم، فمن زارهم رغبة في زيارتهم و تصديقاً بما رغبوا فيه كان أيمّـتهم شفعايهم يوم القيامة.(بحارالانوار 100/116 به نقل از عيون أخبارالرضا (ع)
همانا هر امامي عهد و پيماني بر گردن دوستداران و شيعيانش دارد و بخشي از وفاي به آن عهد و هم چنين نشانه حُسنِ اداي آن، زيارت قبور امامان است. پس هركس ايشان را از روي رغبت و به خاطر تصديق آنچه در ترغيب زيارت قبور آمده است زيارت كند، امامانشان در روز قيامت شافعان ايشان خواهند بود.

زيارت مايه اميد به رحمت الهي
روحِ زيارت، محبّت ودوستي امام (ع) است. بنابراين زاير امام (ع)، دوستدار وي و آشنا به مقام و منصب الهي اوست. از اين رو وعده ي بخشايش گناهان و ورود به بهشت و ديگر پاداشهاي زيارت، تنها مايه‌ي اميدواري به رحمت و مغفرت الهي خواهند بود و نه آن كه العياذ بالله به جرأت بر گناه و معصيت بيانجامد و شخص با اتّكاي به اين امور، خود را به گناهان بيالايد. نظير آنكه خداوند متعال خود مي‌‌فرمايد:
قل يا عبادي الّذين أسرفوا علي أنفسهم لا تقنطوا من رحمة اللّه انّ اللّه يغفر الذنوب جميعاً انّه هو الغفور الرحيم (زمر/39)
بگو اي بندگان من كه بر نفس خويش [ بواسطه گناه ] زياده‌‌روي كرديد از رحمت خدا نااميد نگرديد. همانا خداوند تمامي گناهان را مي‌‌آمرزد كه او آمرزنده و مهربان است.
اما هيچ يك از مؤمنان راستين از اين وعده عامّ الهي جرأت بر گناه را درنمي‌‌يابند. شيعيان و محبّان امام رضا (ع) نيز كه زيارتشان از روي معرفت و شناخت و به جهت ابراز محبّت به امام است هرگز راضي نمي‌‌شوند كه برخلاف رضاي محبوب خويش عمل كنند. مگر نه آنكه هر گناهِ محبّين مايه‌ي رنجش خاطر مولا مي‌‌شود؟ پس هيچ محبّي هرگز راضي نمي‌‌شود تا با ارتكاب معاصي مولا و محبوب خود را بيازارد چه رسد به آنكه اين امر را با اتّكا به كرامت و مهرباني مولاي خويش انجام دهد!
ليكن محبّين و شيعيان نيز به هنگام غفلت از ذكر و ياد و محبّت امام (ع) و تسلط هواي نفس احتمال لغزش دارند. در اينجاست كه وعده ي مغفرت و شفاعت و دستگيري اهل‌‌بيت عليهم‌‌السلام مايه اميد مي‌‌گردد و شخص با توسل به درگاه ايشان از خداوند طلب مغفرت و بخشايش مي‌‌نمايد و با خداي خود عهد مي‌‌بندد كه ديگر دست از حرام بشويد و با عمل به دستورات الهي و فرموده‌‌هاي امامان عليهم‌‌السلام خود را هر چه بيشتر به محبوب و مولاي خود نزديك كند.
آري وعده‌ي شفاعت و مغفرت باعث اميد به رحمت و مايه‌ي ترك گناه است نه جرأت‌بخش بر معاصي. خداوند به حقّ اولياي معصوم خويش عليهم‌‌السلام، ما را از زايران عارف آنان قرار دهد و به بركت شفاعت ايشان از گناهان ما درگذرد.

هدف از زيارت ايمه چيست؟
هدف از زيارت، عبادت خداي متعال و تقرّب به اوست. بنابراين لازم است كه زاير با عنايت به اين مطلب به زيارت قبور مطهّر اهل‌‌بيت عليهم‌‌السلام بشتابد و خود را در محضر الهي و مشغول به عبادت او احساس كند و وقار و متانت خويش را حفظ كند و رفتارش مورد پسند امام (ع) باشد، زيرا امام (ع) او را مي‌‌بيند و صدايش را مي‌‌شنود.
أشهد أنّك تري مقامي و تسمع كلامي (اذن دخول مشاهد ايمّه عليهم‌‌السلام)

آداب زيارت
براي زيارت اهل‌‌بيت عليهم‌‌السلام آدابي با الهام از روايات نقل شده است كه برخي از آنها را ذكر مي‌‌كنيم:
1- طهارت و غسل زيارت
همانند ساير اعمال عبادي براي زيارت نيز كسب طهارت ظاهري مطلوب است و در روايات زيادي بر استحباب غسل زيارت تأكيد شده است و دعاهايي نيز به هنگام به جا آوردن آن نقل شده است.
2- پوشيدن بهترين و پاكيزه‌‌ترين لباس جهت زيارت
3- استعمال عطر و بوي خوش جز براي زيارت حرم مطهّر سيّدالشهداء عليه‌السلام
4- گام برداشتن با وقار و آرامش به هنگام تشرّف به حرم
5- توقّف در مقابل باب حرم و خواندن اذن دخول قبل از ورود به حرم
اذن دخول براي حرمهاي مطهّر و مشاهد مشرّفه از اهل‌‌بيت عليهم‌‌السلام روايت شده است كه در كتب دعا مذكور است.
6- حضور قلب در تمامي حالات و اعمال زيارت
7- ايستادن در مقابل ضريح و رو بسوي امام به هنگام زيارت
8- خواندن دو ركعت نماز زيارت كه بهترين مكان بجا آوردن آن در بالاي سر مبارك و عقبتر
از امام (ع) است و نبايد جلوتر از امام (ع) به نماز ايستاد.
9- دعا كردن پس از نماز زيارت
10- رساندن سلام برادران ديني كه موفّق به انجام زيارت نشده‌‌اند و انجام زيارت به نيابت از آنان و دعا براي ايشان محبّت امام زمان (ع)
اميد است كه در اين روز شيعيان به زيارت آن امام موفق شوند، و دوستان خويش را نيز از دعاي خير محروم ننمايند.
آنچه كه درباره محبّت و ولايت ايمّه عليهم‌‌السلام گفته شد درباره ي تمامي ايشان جاريست. امّا درباره ي امام زمان (ع) از آن جهت كه در زمان ما و به طور مستقيم امام ما محسوب مي‌‌شوند، عنايت ويژه‌‌اي لازم است.

فضيلت و پاداش زيارت
فلسفه و روحِ زيارت، همان ابراز محبّت و دوستي به امام (ع) است و هم چنين زيارت نشانه ي وفاء به عهد و حُسنِ ادايِ پيمان امام (ع) برعهده ي مؤمن است. از اين رو طبيعي است كه اهمّيّت و فضيلت زيارت به اهمّيّت و فضيلت محبّت امام و عهد امامت مرتبط گردد. روايات بي شماري در فضيلت زيارت قبور اهل بيت عليهم السلام روايت شده است كه هر انسان مؤمن و منصفي را به سر حدّ يقين ميرساند.
مسلّماً مجموع روايات در مورد فضيلت زيارت قبور اهل بيت عليهم السلام داراي تواتر معنوي است. تواتر معنوي به اين معناست كه مطلبي آن قدر با عبارات مختلف روايت شده باشد كه انسان يقين كند اين مطلب را معصومين عليهم السلام فرموده اند.
ما با عنايت به ميلاد فرخنده ي امام رضا(ع) رواياتي چند را در فضيلت و پاداشِ زايرِ مزارِ ايشان مي آوريم:
قال رسول ا لّله صلّي اللّه عليه و آله: سَـتُدْفَن بضعة منّي بأرض خراسان لا يزورها مؤمن الا أوجب ا لّله عزّوجلّ له الجنّه و حرّم جسده علي النار.
(بحارالانوار 102/31 به نقل از عيون أخبارالرضا (ع))
رسول خداصلّي اللّه عليه و آله فرمودند: همانا پاره تن من به زودي در زمين خراسان دفن ميشود، هيچ مؤمني او را زيارت نمي كند مگر آنكه خداوند عزوجل بهشت را بر او واجب ميگرداند و بدنش را بر آتش جهنم حرام ميگرداند.
ستُدفَنُ بَضعة منّي بخراسان ما زارها مكروبٌ الا نفّس ا لّله كربته و لا مذنبٌ الا غفر ا لّله ذنوبه.
(بحارالانوار 102/34 به نقل از عيون أخبارالرضا (ع))
همانا پاره ي تن من به زودي در خراسان دفن ميشود؛ هيچ گرفتاري او را زيارت نمي كند مگر آنكه خداوند گرفتاريش را مي گشايد و هيچ گناهكاري زيارتش نميكند مگر آنكه خداوند گناهانش را مي آمرزد.
قال الرضا (ع): ... هذه تربتي و فيها أدفن و سيجعل ا لّله هذا المكان مختـلف شيعتي و أهل محبّـتي وا لّله ما يزوري منهم زاير و لا يسلّــم عليّ منهم مسلّم الا وجب له غفران ا لّله و رحمته بشفاعتـنا أهل البيت.
(بحارالانوار 102/36 به نقل از عيون أخبارالرضا (ع))
امام رضا (ع) [در حالي كه به مزار خويش اشاره مي كردند] فرمودند:
اين خاكِ مزار من است و در آن مدفون ميشوم و خداوند اين مكان را محل آمد و شد شيعيان و اهل محبّت من مي گرداند. به خدا سوگند هيچ زايري از ايشان مرا زيارت نمي كند و هيچ سلامكننده اي از ايشان بر من درود نمي فرستد، مگر اين كه غفران و رحمت الهي به سبب شفاعت ما اهل بيت بر او واجب مي گردد.
مطابق با اين روايات شريف - كه با دهها روايت ديگر تأييد و تقويت مي شوند- وعده ي شفاعت اهل بيت عليهم السلام و مغفرت الهي به زاير بارگاه مطهّر امام هشتم(ع) داده شده است. البته روشن است كه معرفت و شناخت صحيح، روح و مغزِ تمامي اعمال است و اين وعده ها نيز در صورتي است كه با معرفت و شناخت صحيح امامان عليهم السلام همراه باشد. هم چنان كه امام صادق)ع(مي فرمايند :
يقتل حفـدتي بأرض خراسان في مدينه يقال لها طوس من زاره عارفاً بحقّه أخذته بيدي يوم القيامه و أدخلته الجنة و ان كان من أهل الكباير قلت: جعلت فداك و ما عرفان حقّه؟ قال: يعلم أنّه مفـترض الطاعة غريب شهيد. من زاره عارفاً بحقّه أعطاه ا لّله عزّوجلّ أجر سبعيـن شهيداً ممّن استــشهد بيـن يدي رسول ا لّله علي حقـيـقة (بحارالانوار 102/35 به نقل از أمالي صدوق)
نوه ي من در سرزمين خراسان در شهري كه بدان طوس گفته مي شود، كشته مي شود. هركس او را زيارت كند در حالي كه عارف به حقّ او باشد، با دست خودم او را در روز قيامت گرفته، به بهشت واردش مي كنم هرچند كه اهل ارتكاب گناهان كبيره نيز باشد. پرسيده شد:
شناخت حقّ او چيست؟ حضرت فرمودند: اين كه او را امامي بداني كه اطاعتش واجب است و اين كه او غريب و شهيد است. هركس او را با شناخت حقّش زيارت كند خداوند به او اجر هفتاد شهيد كه در ركاب رسول خدا به شهادت رسيده باشند، اعطا مي كند.
آري ارزش هر عملي در گروي اعتقاد و نيّت باطني آدمي است و اهمّيّت و عظمت امامت و اعتقاد به آن است كه چنين فضيلت و ثوابي را براي زاير بارگاه ملكوتي امام هشتم (ع) به ارمغان مي آورد.
اين اجر عظيم را خداوند متعال خود تعيين فرموده است، همان طور كه ساير احكام دين را خداوند متعال قرار ميدهد و براي هريك اجر وپاداشي معين ميفرمايد. در فضيلت نماز و روزه و حجّ و جهاد و اجر آنها، هر آنچه خداوند متعال تعيين مي فرمايد، مقبول مؤمنان است؛ اگر از حكمت و علّت آن نيز بي اطلاع باشند، با اعتماد به حكمت و علم بي كران الهي آنرا حكيمانه دانسته، بعيدش نمي شمارند.
فضيلت عظيم زيارت قبور اهل بيت عليهم السلام نيز همانند ديگر احكام دين حكيمانه بوده و هيچ كس را ياراي آن نيست كه اين فضيلت را از فضل عظيم الهي دور بداند

فطرت