آيت الله ملاحسين‏قلي همداني

فقيه، حكيم، فيلسوف و عارف بزرگ شيعه «حضرت آيت الله ملاحسين‏قلي همداني» در سال 1239 هجري قمري در روستايي در همدان به دنيا آمد. نسب آخوند همداني به «جابر بن عبدالله انصاري» صحابي مشهور پيامبر اسلام(ص) مي‌رسد.

تحصيلات

مرحوم آخوند ملاحسينقلي همداني بعد از گذراندن دوران كودكي ا توجه به علاقه پدرش كه مردي با خدا بود به فراگيري علوم دينيه مشغول شد و وارد حوزه علميه تهران شد و بعد از فراگيري مقدمات در دروس سطح شركت كرد و از محضر مرحوم شيخ عبدالحسين تهراني معروف به شيخ العراقين استفاده كرد.

بعد از مدتي كه در تهران مشغول بود به خاطر علاقه و رغبتي كه به علوم عقلي و حكمي پيدا كرد به سبزوار عزيمت كرد تا از محضر آخوند ملاهادي سبزواري استفاده كند. سپس به روستاي خود بازگشت و در آنجا به ترويج و تبليغ احكام و شريعت شيعي پرداخت.

سپس مرحوم ملا حسينقلي براي تكميل مدارج علمي و اخلاقي، عازم عتبات عاليات شد. و در هنگام ورود به نجف در درس مرحوم شيخ مرتضي انصاري كه مرجعيت كل شيعيان جهان را به عهده داشت حاضر شد و سال‏هاي زيادي از ايشان درس گرفت.

آيت الله همداني در كنار تعليم علم و دانش، از پرورش روح نيز غفلت نكرد و همواره در فكر استادي بود كه او را در اين راه راهنمايي كند. به همين منظور به خدمت آقاسيد علي شوشتري رسيده و از ايشان درخواست كرد تا او را در جمع شاگردان اخلاقي خود جاي دهد، كه ايشان نيز پذيرفت. روح لطيف ملا حسينقلي همداني موجب شد كه استاد اخلاقش، سيدعلي شوشتري عنايت ويژه‏اي به او داشته باشد.

شاگردان

ملاحسينقلي همداني شاگردان بسياري پرورش داد كه اكثرا از عرفاء و علماء و فضلاي معروف و مشهور زمان خود و مابعد بوده‏اند. برخي از آن بزرگان عبارتند از:

آقا سيخ محمد بهاري همداني، ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي، سيد احمد كربلايي طهراني، سيد محمد سعيد حبوبي، سيد عبدالحسين موسوي لاري، سيد جمال الدين اسدآبادي، سيد حسن صدر الدين عاملي،، شيخ محمد باقر نجم‏آبادي، آقا سيد كمال دولت آبادي، سيد علي همداني، سيد ابوالقاسم اصفهاني، سيد محمد تقي اصفهاني، شيخ آقا رضا تبريزي، حاج شيخ علي قمي، سيد محمد تقي شاه عبدالعظيمي، سيد محمود طالقاني نجفي، شيخ موسي شراره عاملي، سيد عبدالغفار مازندراني، شيخ باقر قاموسي نجفي،، سيد محسن امين عاملي، سيد مهدي حكيم نجفي، ميرزا باقر قاضي طباطبايي، سيد مرتضي كشميري، آقا سيد علي عرب و بسياري از بزرگان ديگر.

آثار و تاليفات

گرچه بيشتر وقت آخوند همداني در تربيت انسانهاي صالح بود و لي با اين حال، آثار مكتوبي نيز از ايشان به جاي مانده است كه عبارتند از:

تقريرات دروس فقه و اصول شيخ انصاري، صلاة المسافر، تقريرات درس فقه خود ايشان،، امالي در باب اخلاق،، تقريرات درس آقا سيد علي شوشتري، مكاتبات و دستورالعمل‌ها.

در كلام ديگران

ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي:"او حكيمي عارف، معلمي نيكوكار و طبيب كاملي بود كه به‏سان او نديدم."

علامه طباطبايي:"سيصد نفر از اولياي الهي، در محضر انور مرحوم آخوند همداني، تربيت شده‏اند."

سيد حسن صدر:"جمال سالكان راه وصال، نخبه فقيهان رباني، استوانه حكيمان و متكلمان، برگزيده محققان و اصوليان. او، عالم باللّه و به احكام اللّه بود سيرت او، چونان سيد بن طاووس بود. از فتوا دادن، دامن گرفت، حتي نماز جماعت در مساجد و محافل عمومي نخواند. در خانه با برخي مقربان نماز جماعت مي گذارد."

سد محسن امين عاملي:"لم يكن في زمانه و لا قبله بسنين ولابعده كذالك آيات فيمن يماثله في علم الاخلاق وتهذيب النفوس"

آقا بزرگ تهراني:"او را از اعاظم عالمان، اكابر فقيهان شيعه و خاتم علماي اخلاق در عصر خويش بود... آخوند، در علم اخلاق، در مرتبه‏اي بسيار بلند و توصيف‏ناپذير قرار داشت. دوره‏اي طولاني گذشته و كسي مانند او در علم اخلاق و تهذيب نفس پيدا نشده است"

برخي سفارشات اخلاقي

آخوند ملا حسينقلي همداني، براي هدايت و راهنمايي شاگردانش همواره دستورالعمل‏هايي مي‏داد‏ كه به برخي از آن نكات و كلامات گهربار اشاره مي‏كنيم:

ــ گناهان كبيره را ياد بگير و آن‏ها را ترك نما.

ــ دور و بر"غيبت"و"دروغ"و"اذيت كردن ديگران"نگرد.

ــ البته و البته از غذاي حرام فرار كن و غير از غذاي حلال، مخور. غذا را به قدر حاجت بخور.

ــ از ياد مرگ غافل مشو.

ــ در محضر الهي، با ادب باش و احترام محضر شريف او را مراعات كن. هميشه متوجه بزرگي خداوند و حقارت و كوچكي خود، بي‏نيازي او و حاجتمندي خود باش.

ــ مهم‏ترين چيز براي طالب قرب، سعي و تلاش تمام در ترك معصيت است.

ــ بسيار دقت كنيد كه مبادا، اذيت و آزاري از شما به ديگران برسد.

ــ در برآورده شدن حاجات مسلمانان، به ويژه، علماي با تقوا، سعي فراوان نماييد.

ــ هر گاه در مسايل علمي به مشكلي برخورد كرديد، به خدا پناه ببريد و با تضرع و زاري، به او متوسل شويد.

وفات

عالم و عارف بزرگ آخوند ملا حسينقلي همداني پس از عمري تلاش در راه ترويج دين و اخلاق در بيست و هشتم شعبان سال 1311 هجري قمري در كربلاي معلي از دنيا رفت و بعد از تشييع باشكوهي پيكر شريفش در صحن مطهر امام حسين(ع) به خاك سپرده شد.

.....................

منابع:

1. سيماي فرزانگان، رضا مختاري، دفتر تبليغات اسلامي، قم.

2. نقباء البشر، شيخ آقابزرگ تهراني.

3. مجله حوزه، شماره هفتاد و سوم.

4. نشريه گلبرگ، شماره شصتم.

نويسنده: سيدمحمد ناظم‏زاده ‏قمي

سايت ابنا