آيت‏الله العظمي سيد محمدهادي ميلاني

مرجع بزرگ شيعيان «مرحوم آيت‏الله العظمي سيد محمدهادي ميلاني» در هفتم محرم الحرام سال 1313 هجري قمري در نجف اشرف به دنيا آمد. اجداد اين مرد بزرگ همه از سادات حسني شهر مدينه منوره بودند

مقام علمي

آيت الله ميلاني از كودكي مشغول تحصيل علوم ديني شد و در نجف مقدمات علوم را نزد بزرگاني همچون «آقا ميرزا ابراهيم همداني» و «آخوند ملامحسن تبريزي» فرا گرفت. سپس مرحله بعدي و سطوح عالي را نزد «آقا شيخ غلامعلي قمي» و «آقا شيخ ابوالقاسم مامقاني» آموخت و سپس به درس خارج «آيت الله سيد ابوالحسن اصفهاني»، «آيت الله ناييني» و «آيت الله آقا ضياءالدين عراقي» وارد شد.

ايشان حدود بيست و سه سال مشغول تحصيل علوم ديني بود و بعد از آنكه به مقام اجتهاد رسيد مشغول تدريس در نجف اشرف و كربلاي معلي شد، جلسات درس ايشان در حوزه بسيار با شكوه بود. ايشان حدود هيجده سال در كربلا به تدريس پرداخت و در اين مدت شاگردان فراواني را تربيت كرد، از جمله شاگردان ايشان عبارتند از: حاج شيخ حسين وحيد خراساني، سيد ابراهيم علم الهدي سبزواري، سيد عباس صدر، حاج سيد حسين شمس، حاج شيخ محمد رضا مهدوي دامغاني، شيخ محمد تقي جعفري، مهدي نوقاني، محمود كلباسي، كاظم مديرشانه‏چي، سيد نورالدين ميلاني، سيد محمد شيرازي، شيخ محمد تقي عندليب سبزواري، سيد محمد باقر حجت طباطبايي، محمد علي علمي، سيد ابراهيم مهاجرين و بسياري ديگر.

آثار علمي

مرحوم آيت الله ميلاني در كتابت نيز يد طولايي داشتند و آنچه امروزه از آنها به عنوان آثار ايشان نام برده مي‏شود يادداشتهاي پراكنده و تقريرات درسهاي پربار ايشان است كه به همت شاگردان و فرزندان گراميش جمع آوري شده است كه عبارتند از:

1 - محاضرات في الفقه الاماميه: مرحوم ميلاني در اين مجموعه ده جلدي فروعات فقهي اعم از عبادات و معاملات را مورد بررسي قرار داده است و نظرات عالمانه و مستدلانه خود را بيان كرده است.

2 - قادتنا كيف نعرفهم: ايشان به ايمه اطهار(ع) بسيار عشق مي‏ورزيد و نسبت به حضرت ولي عصر(عج) نيز ارادت ويژه‏اي داشت، علاقه وافر ايشان در جاي جاي نوشته‏ها و مكاتباتش عيان است. به همين منظور كتاب"قادتنا كيف نعرفهم"را به رشته تحرير درآورد تا خوانندگان را با حقيقت وجودي عترت طاهره و ولايت اين بزرگوران بر تمامي هستي، آشنا سازد.

3 ـ تفسير سوره تغابن و جمعه: آيت الله ميلاني در كربلا براي برخي مشتاقان معارف قرآني، تفسير سوره‏هاي تغابن و جمعه را تدريس و تشريح كرده كه اين مجموعه درسي در كتابي به همين نام به چاپ رسيده است.

4 ـ توضيح المسايل: اين مرجع عاليقدر در سال 1388 هجري قمري، رساله عمليه خود را با بيش دو هزار و هشتصد مساله فقهي به چاپ رسانده است.

5 ـ ديدگاه‏هاي علمي: اين كتاب شامل صدها استفتاء و پاسخ آنها در مسايل فقهي، عرفاني، اخلاقي، فلسفي، كلامي، تاريخي، رجالي، قرآني، حديثي و... مي‏باشد.

از ديگر كتب ايشان كه به ذكر نام آنها بسنده مي‏كنيم موارد زير مي‏باشد: حاشيه بر مكاسب، قواعد فقهيه و اصوليه، مختصر الاحكام، حاشيه بر وسيلة النجاة، يكصد و ده پرسش (در زمينه ايمه اطهار)، تعليفات بر عروة الوثقي، تعليقات بر الهدي الي دين المصطفي، مناسك حج، رسالة في التامين و اليانصيب (در باب بيمه و بليط‏هاي بخت‏آزمايي)، رسالة في المزارعة و المساقاة، رسالة في منجزات المريض، رسالة في الاجارة، رسالة في صلاة الجمعة، رسالة في احكام الجلود.

در مشهد مقدس

آيت الله العظمي ميلاني در سال 1373 قمري جهت زيارت امام علي بن موسي الرضا(ع) به مشهد مقدس سفر كرد و بعد از مدت كوتاهي به اصرار علما و بزرگان در اين شهر اقامت گزيد و تا آخر عمر در آنجا سكونت كرد.

نخستين گام آيت الله ميلاني در حوزه علميه مشهد سامان بخشيدن به دروس حوزوي بود كه بعدها اثرات آن در مراكز ديني و فرهنگي ديگر نيز نمايان گرديد. همچنين درس خارج اصول و فقه ايشان كه در مسجد گوهرشاد داير مي‏شد در شكوفايي دروس حوزه نقش بسزايي داشت و به مرور زمان علماء را در اين شهر تمركز مي‏بخشيد.

از ديگر فعاليتهاي ايشان در مشهد مقدس در جريان زلزله سال 1347 در جنوب خراسان بود كه مردم را براي بازسازي و كمك به آورگان بسيج كرد و بارها طلاب را براي كمك به مردم به اين شهر اعزام داشت. ايشان براي مردم بي‏خانمان خانه‏ها ساخت و آن‏ها را با سند به مردم آواره واگذار كرد. همچنين ايشان همواره در بازسازي مدارس علمي مشهد، مدرسه حقاني قم، و نيز كمك به ايجاد چندين مدرسه ديني در شهرستان‏ها و ده‏ها كار خير براي مسلمانان ايران و ساير كشورهاي اسلامي فعّال بود.

فعاليت‏هاي بين‏المللي

برخي از مكاتبات و پيامهاي اين مرجع مجاهد به برخي سران و انجمنهاي كشورهاي خارجي، عبارتند از:

1 ـ مكاتبه با «جانسون» معاون اول رييس جمهور آمريكا در جهت افشاي سياستهاي استعماري و ضد ديني حاكمان ايران و دولت شاه.

2 ـ مكاتبه با انجمن برتراند راسل براي اعلام حمايت آن انجمن از زندانيان سياسي ايران.

3 ـ مصاحبه با خبرنگاران خارجي و مجامع بين المللي در افشاگري نسبت به هيات حاكمه ايران.

4 ـ مكاتبه و ارسال پيام به شيخ محمود شلتوت رييس دانشگاه الازهر مصر در خصوص آتش زدن مسجد الاقصي در فلسطين.

5 – مكاتبه، ارسال پيام و همچنين اعطاي وجوه نقدي به مركز اسلامي هامبورگ زير نظر آيت‏الله دكتر بهشتي.

6 - ارسال پيام به كنگره انجمن اسلامي دانشجويان اروپا.

7 ـ ارسال پيام و نماينده جهت شركت در كنگره بزرگداشت مقام آيت الله نورالله شوشتري در هندوستان.

وفات

سرانجام اين مرجع بزرگ شيعه بعد از حدود يك ماه بيماري، در بيست و نهم رجب سال 1395 هجري قمري برابر با هفدهم مرداد سال 1354 شمسي در سن هشتاد و دو سالگي در مشهد مقدس از دنيا رفت و بعد از تشييع باشكوهي پيكر پاكش در حرم حضرت علي بن موسي الرضا(ع) به خاك سپرده شد.

.................

منابع:

ــ علم و جهاد، محمدعلي ميلاني، انتشارات لسان الصدق، قم.

ـ حضرت آيت الله العظمي حاج سيد محمدهادي ميلاني به روايت اسناد ساواك، وزارت اطلاعات، مركز بررسي اسناد تاريخي، سال 1380، جلد دوم.

ــ مجله گلبرگ، شماره پنجاه و سوم.

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

ابنا