علامه سيد محسن امين

علامه سيد محسن امين عاملي در سال 1284 هجري قمري در جبل عامل لبنان به دنيا آمد. خاندان آل امين همگي مشهور در علم و عمل و از مدافعان اهل بيت(ع) بوده‏اند.

مقام علمي

مرحوم آيت الله امين در هفت سالگي به آموختن قرآن كريم در مكتب خانه سپس توسط مادر گراميش مشغول شد. پس از ختم قرآن و آموختن كتابت، به علم صرف و نحو روي آورد. در سال 1300 قمري با مسافرت به شهر مشغول تحصيل علم بيان و منطق شد.

سال 1308 قمري بود كه علامه امين با عده‏اي تصميم گرفت براي ادامه تحصيل به عراق برود، بنابر اين به همراه خانواده آماده مسافرت شد و در نجف اشرف به درس و تدريس مشغول شد. چنانچه خود ايشان گفته است در همسايگي منزلي كه اجاره كرده بود، فقيه عارف و اخلاقي مشهور، ملاحسينقلي همداني زندگي مي‏كرد و مرحوم امين در درس اخلاق ايشان شركت مي‏كرد.

علامه سيد محسن در مدت تحصيل خود در جبل عامل و نجف اشرف اساتيد بزرگي را درك كرده و از آنها استفاده كرده بود، از آن جمله: سيّد محمدحسين امين، سيّد جواد مرتضي، سيّد نجيب‏الدين فضل‏الله العاملي، سيّد علي امين، سيّد احمد كربلايي، شيخ محمدباقر نجم‏آبادي، شيخ ملا فتح‏الله، معروف به شيخ الشريعه اصفهاني، آخوند خراساني، شيخ آقا رضا همداني صاحب مصباح الفقيه، شيخ محمد طه نجف و بسياري بزرگان ديگر.

اما تاليفات اين عالم بزرگوار بسيار است كه برخي از آنها عبارتند از: تاريخ جبل عامل، البحر الزخار في شرح احاديث الايمة الاطهار، حذف القتول عن علم الاصول، حاشيه بر عروة الوثقي، التنزيه، اعيان الشيعه و كتابهاي ديگر.

اعيان الشيعه

مشهورترين كتاب علامه امين"اعيان‏الشيعه"است كه جامع‏ترين دايرة‏المعارفي است در احوالات رجال شيعه و شرح عقايد تشيع در اصول و فروع. چنانچه خود گفته است بيشتر از پنجاه سال براي جمع‏آوري اين مجموعه زحمت كشيده است و قصد داشته اين كتاب را در يكصد جلد تاليف كند. ولي آنچه از اين كتاب تا اينك به چاپ رسيده است پنجاه و پنج جلد مي‏باشد. به طور خلاصه كتاب اعيان الشيعه را مي‏توان اينگونه معرفي كرد: جلداول: مقدمه. جلددوم: شرح زندگي پيامبر(ص) و حضرت زهرا(س). جلدسوم و چهارم: زندگي امام اول تا امام دوازدهم و شرح تولد امام زمان(عج)، غيبت حضرت و نشانه‏هاي ظهور. جلدپنچم به بعد: شرح احوال ديگر شخصيت‏هاي شيعه به ترتيب حروف الفبا.

فعاليتهاي علامه سيد محسن

يكي از اموري كه علامه محسن امين همواره به آن توجه داشت و فعاليت زيادي براي آن كرد مسأله فلسطين بود. به طوري كه هميشه به مناسبت روز فلسطين بيانيه‌هايي صادر مي‏كرد و در اين بيانيه‌‌ها به جايگاه فلسطين در بين امت اسلامي و هجوم صليبيون به آن و چگونگي شكست خوردن طرحهاي آنان براي سلطه هميشگي بر فلسطين اشاره مي‏نمود.

در جاي ديگر مي‏گويد:"انسان نمي‏تواند ديده فرو بندد در حالي كه برادرانش گرفتار تيغ و خار هستند و زندگي براي انسان آزاد گوارا نيست در حالي خانواده و نزديكانش حقشان پايمال مي‌شود. زندگي چه لذتي دارد در حالي كه بلا و اضطراب انسان را از هر سو محاصره كرده است و آسايش چه خوبي دارد اگر نزديكان انسان از تنگنا و عسرت شكايت داشته باشند."

از امور ديگري كه ايشان مصر بود اين بود كه وي تشويق مي‏كرد كه دختران به مدرسه فرستاده شوند، آن هم در شرايطي كه درس خواندن دختران حرام بود.

همچنين ايشان از وسايل جديد آموزشي در كار تحصيل استفاده كرد و دو مدرسه محسنيه و يوسفيه را تأسيس نمود. اين دو مدرسه نقش برجسته‌اي را در بالا بردن سطح فرهنگ جامعه و بيداري مردم ايفا نمود.

نماز باران امين

يكي از عنايات كه به مرحوم امين از جانب خداوند متعال شد جريان نماز باران ايشان است، كه در زماني كه درجبل‏عامل قحطي و خشكسالي پيش آمده بود، براي انجام نماز باران سه روز روزه گرفتند و روز جمعه‏اي پاي پياده با كمال خضوع و با دلي شكسته، ذكر گويان راهي بيابان شدند. پس از اقامه نماز جمعه، نماز باران خوانده شد. چنانچه خود ايشان مي‏گويد:"من ضمن خطبه‏اي مردم را به توبه دعوت كردم. تا آخر آن روز مشغول دعا و تضرع بوديم، چون دعا در آخرين ساعات روز جمعه مستجاب مي‏شود. سپس افطار كرده نماز مغرب و عشا را به جا آورديم، هوا بسيار گرم بود و ابري در آسمان ديده نمي‏شد. اما هنوز مراجعت نكرده بوديم كه ابرهايي سطح آسمان را پوشاند و آن شب مردم از باران رحمت الهي برخوردار شدند. چند سال بعد نيز همين وضع پيش آمد و به همين كيفيت نماز باران را در همانجا برگزار كرديم و بحمدالله مردم از باران كافي بهره‏مند شدند."

سفري به ايران

مرحوم علامه امين عاملي در سال 1353 به قصد زيارت حضرت امام رضا(ع) به ايران سفر كرد و مردم شهرهاي ايران مقدم او را گرامي داشتند، مخصوصا مردم عالم دوست شهر مقدس قم كه به صورت گسترده از او استقبال كردند تا جايي كه آيت الله العظمي حايري محل نماز خود را جهت اقامه جماعت به ايشان واگذار نمود.

وفات

مرحوم آيت الله علامه سيد محسن امين سرانجام در چهارم رجب سال 1371 هجري قمري بعد از مدتي بيماري در بيمارستاني در لبنان از دنيا رفت و بنا به وصيتش همراه وسايل كتابتش از جمله كاغذ و قلم و دوات، در زينبيه دمشق به خاك سپرده شد.

منابع

دايرة المعارف الاسلاميه الشيعيه، سيد حسن امين.

زندگي‏نامه خودنوشت علامه سيد محسن امين عاملي.

آيينه دانشوران، سيد عليرضا ريحان يزدي، نشر كتاب، تهران.

فقهاي نامدار شيعه، عبدالرحيم عقيقي بخشايشي، كتابخانه آيت الله نجفي، قم.

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

سايت ابنا