مرحوم محقق حلي

شيخ ابوالقاسم نجم الدين جعفر بن حسن حلي معروف به محقق، در سال 602 هجري قمري در شهر حله در نزديكي نجف اشرف به دنيا آمد

مقام علمي

مرحوم محقق ازهمان كودكي به تحصيل مقدمات علوم زمان خود پرداخت، همچنين علم هيأت و رياضيات و منطق و كلام را نيز آموخت. سپس فقه و اصول را نيز نزد پدر و ديگر اساتيد بزرگش فراگرفت.

شيخ نجم الدين حلي از اساتيد بسيار مبرزي كسب فيض نموده است كه برخي از آنها عبارتند از: پدرش شمس الدين حسن حلي، ابن زهره، ابوحامد نجم الاسلام محمد حلبي، ابن نما، محمد بن جعفر حلي، شيخ الشرف شمس الدين ابوعلي فخار بن معد موسوي، سيد مجد الدين علي بن حسن عريضي، تاج الدين حسن بن علي بن دربي و ديگر بزرگان.

اما شاگردان اين مرد بزرگ را برخي تا چهارصد نفر شمرده‏اند كه بسياري از آنها از علماي بزرگ قرن هفتم به‏شمار مي‏روند، كه در اينجا به نام برخي از اين بزرگان اشاره خواهيم داشت: علامه حلي، ابن داود حلي، ابن ربيب آدمي، سيد غياث الدين عبدالكريم بن احمد بن طاوس، سيد جلال الدين مجد بن علي بن طاوس، جلال الدين مجد بن الشيخ الامام ملك الادبا، شيخ صفي الدين عبدالعزيز بن سراياي حلي، عزالدين حسن ابي طالب يوسفي، جمال الدين ابوجعفر محمد بن علي كاشي، مختصر الدين محمد حلي پسر علامه حلي، رضي الدين علي بن يوسف حلي برادر علامه حلي، شيخ جلال الدين محمد بن شمس الدين محمد كوفي و بسياري از بزرگان ديگر.

مرحوم محقق داراي تأليفات نابي است كه در علوم مختلف نگاشته است در اينجا به توضيح مختصري راجع به برخي از نوشته‏هاي اين عالم محقق اشاره خواهيم كرد:

المسلك في اصول الدين در باب اعتقادات، النكهة في المنطق در علم منطق، سلسله قصيده‏ها در باب ادبيات، المسايل العزية و المسايل المصرية در باب پاسخ به سوالات، المعارج في اصول الفقه و نهج الوصول الي علم الاصول در علم اصول فقه.

اما در علم فقه: شرح نكت النهاية شيخ طوسي و النافع في مختصر الشرايع و مختصر مراسم سالار و رسالة في القبلة و المعتبر و شرايع الاسلام في معرفة الحلال و الحرام كه اين كتاب معروف‏ترين اثري است كه از محقق به يادگار مانده است كه با الفاظي كم و عباراتي شيوا و سبكي روان در فقه نگاشته شده است.

كلام ديگران

عـلامـه حـلـي در درباره استاد و دايي بزرگوارش مرحوم محقق حلي اين‏گونه نوشته است:"اين مرد بزرگ، فقيه‏ترين مردم روزگار خويش بوده است. او رييس علما و فقيه حكما، آفتاب درخشان فضلا، ماه شب چهارده عرفا بود."

علامه نوري نيز اين‏گونه محقق را معرفي مي‏كند:"كـشـف كننده حقايق شريعت با ظريف‏ترين نكته‏هايي كه تاكنون هيچ انس و جني با آنها انس و آشنايي نداشته است... او وارث علوم پيشوايان معصوم و حجتهاي حق بر جهانيان مي‏باشد او برافرازنده پرچم تحقيق بر جهانيان مي‏باشد، وقتي محقق گفته شد، هدف تـنـهـا اوسـت... انگشت قلم، عاجز از بازشماري اوصاف اوست او كتاب شرايع الاسلام دارد كه به مثابه قرآن فقه است كتاب معروف النافع، المعتبر، و ديگر المعارج در اصول فقه دارد."

ابن داود تقي الدين حلي شاگرد محقق نيز آورده است:"محقق حلي يكتاي عصر خويش و گوياترين اهل زمان و منطقي‏ترين آنان، فردي كه حضور ذهن سريع داشت."

مرحوم تستري در قاموس الرجال نيز مي‏نويسد:"او نخستين كسي است كه كتابهاي فقهي را به روش و ترتيب متأخرين در آورد. او در كتاب شرايعش نخبه آنچه در كتاب نهايه شيخ طوسي آمده گردآوري كرده است."

وفات

سرانجام محقق حلي پس از حدود هفتاد و پنج سال زندگي بابركت در سيزده جمادي الثاني سال 676 هجري قمري در شهر حله بر اثر سقوط از بام خانه مسكوني‏اش از دنيا رفت و در همان شهر به خاك سپرده شد.

منابع

روضات الجنات، سيد محمدباقر خوانساري، قم، اسماعيليان.

ريحانة الادب، محمدعلي مدرس تبريزي، تهران، شفق.

رياض العلماء، عبدالله افندي، مشهد، آستان قدس.

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

سايت ابنا