آيت الله حاج شيخ ابوالقاسم قمي

آيت الله العظمي حاج شيخ ابوالقاسم قمي مشهور به كبير و خازن الحرم، در سال 1380 هجري قمري در قم به دنيا آمد. پدرش ملا محمدتقي قمي خود از علماي وقت شهر قم به حساب مي‏آمد.

مقام علمي

مرحوم كبير از همان خردسالي علاقه خود را به علوم ديني نشان داد و تحصيلات ابتدايي را در قم و كاشان و اصفهان نزد اساتيد مشهور اين سامان آغاز كرد و رفته رفته آگاهي خود را درباره فقه و اصول بالا برد.

سپس در حدود بيست و پنج سالگي به نجف اشرف مشرف شد تا از اساتيد آن ديار نيز استفاده برد. بعد از سالهاي متمادي كه از درس اساتيد بزرگ استفاده كرد بالاخره در سال 1324 قمري به قم بازگشت و در اين ايام ايشان يكي از علماي مشهور روزگار خود شد و در قم از ايشان بسيار استقبال شد و درس ايشان از درسهاي مهم و شلوغ دوران بود. ضمنا در همين ايام بسياري از مردم قم و اطراف از اين مرد بزرگ تقليد مي‏كردند. همچنين ايشان در مسجد امام حسن عسكري(ع) به اقامه جماعت نيز مشغول بود.

اساتيد و تاليفات

در سالهايي كه مرحوم شيخ ابوالقاسم قمي مشغول تحصيل بود از اساتيد و بزرگاني در ايران و عراق كسب فيض نمود كه برخي از اين اساتيد عبارتند از:

حاج شيخ محمد حسن نادي، حاج شيخ محمد جواد قمي، حاج ملا محمد نراقي، ميرزا فخرالدين نراقي، حاج آقا رضا همداني صاحب مصباح الفقيه، حاج ميرزا حسين خليلي تهراني، آخوند ملا محمد كاظم خراساني، سيد محمد كاظم طباطبايي يزدي.

همچنين مرحوم كبير قمي از برخي از بزرگان نيز اجازه روايت گرفته كه عبارتند از:

ميرزا ابوالمعالي كلباسي، ميرزا محمد هاشم چهار سوقي اصفهاني، حاج آقا منيرالدين بروجردي اصفهاني، سيد محمد علوي بروجردي كاشاني، آخوند ملا محمد كاظم خراساني و سيد محمد كاظم طباطبايي يزدي.

مرحوم شيخ ابوالقاسم كبير به دليل مراجعات زياد مردمي و فعاليتهاي اجتماعي كمتر توانسته است تاليفاتي داشته باشد، ولي آنچه نگاشته همگي برجسته مي‏باشند:

حاشيه بر كفاية الاصول، حاشيه بر تفسير صافي ملا محسن فيض كاشاني، رساله علميه و تصحيح و مقدمه بر جمال الاسبوع سيد بن طاوس.

شاگردان

آيت الله العظمي كبير داراي شاگردان زيادي بوده‏ است كه همگي از عالمان و برجستگان شده و داراي وجاهت خاصي بوده‏اند كه به برخي از شاگردان ايشان اشاره خواهيم كرد، حضرات آيات:

امام خميني، موسوي گلپايگاني، حاج ميرزا محمد فيض قمي، حاج سيد احمد شبيري زنجاني، ملا علي همداني، ميرزا عبداللّه چهلستوني تهراني، ميرزا محمود روحاني قمي، ميرزا ابوالفضل زاهدي قمي، حاج سيد مصطفي صفايي خوانساري، شيخ مهدي حرم پناهي قمي، ميرزا محمد تقي اشراقي قمي، شيخ عبدالهادي حاج آخوند قمي، حاج سيد محمد علوي قزويني، حاج آقا ضياء استر آبادي تهراني، شيخ محمد حسين ناصر الشريعه قمي‏، شيخ محمد حسن آقا نجفي قمي و بسياري از بزرگان ديگر.

اخلاق كبير

بنابر آنچه نقل شده است مرحوم آيت الله العظمي كبير در سهم امام(ع) تصرّف نمي‏كرد و بر اين عقيده بود كه اموراتش بايد به غير سهم بگذرد. زندگي كاملا درويشي و بي آلايشي داشت، حتي خادمي نداشت كه به كارهاي بيروني او برسد و ايشان تمام كارهايش را از خريد مايحتاج خانه، آب آوردن و ديگر امور، خود انجام مي‏داد.

مرحوم آيت‏اللّه العظمي گلپايگاني نقل مي‏كند كه ما عمدتاً براي استفاده از اخلاق و انفاس قدسي آيت الله كبير به درسش مي‏رفتيم و علاوه بر آن از علمش هم بهره مي‏برديم.

يكي از ويژگيهاي مرحوم كبير احترام و اكرام سادات بود. چنانچه منقول است همسر ايشان از سادات بود و فوق العاده مورد احترام ايشان، به گونه‏اي كه خود از نان جو استفاده مي‏كرد، ولي مقيّد بود براي او نان گندم تهيه كنند. آمده است كه: ايشان معمولاً كنار سفره خود، فقرا و سادات مستمند را مي‏نشاند و از آن غذايي كه خود مي‏خورد به آنها هم مي‏خورانيد.

يكي ديگر از خصوصيات ايشان دوري از حاكمان و پرهيز از مراوده با آنان بوده است. نقل است كه مرحوم كبير تنها با سادات و اهل علم خوب بود، با متنفذين هيچ خوب نبود به گونه‏اي كه هيچيك از آنان جرأت نداشتند براي او هديه‏اي بفرستند.

آيت الله شيخ ابوالقاسم قمي، نسبت به شاگردان و مؤمنان و همطرازهاي خود كمال تواضع و حق‏شناسي را داشت، يكي از شاگردان ايشان كه از يزد به قم مهاجرت كرده است مي‏گويد: در روزهاي اول كه از يزد به قم براي ادامه تحصيل آمده بودم، خيلي كوچك بودم و هنوز معمّم نشده بودم، روزي در مسجد امام حسن عسكري(ع) پولي از دستم افتاد، دنبال آن مي‏گشتم ناگاه پيرمرد اهل علمي كه در نزديك آنجا بود جلو آمد و از من پرسيد: چه گم كرده‏اي؟ عرض كردم: پولم گم شده است، ايشان هم به جستجو پرداخت تا پول را پيدا كند، من در آن وقت او را نشناختم بعد شناختم كه همان عالم بزرگ شيخ ابوالقاسم كبير قمي بود.

همچنين نقل شده است كه در مجلسي كه حاج شيخ عبدالكريم حايري حضور نداشته، واعظي در منبر نام مرحوم كبير را به عنوان حضرت آيت الله برد، بي‏درنگ آقاي شيخ ابوالقاسم به واعظ رو كرد و گفت: آيت‏الله، آقاي شيخ عبدالكريم است، و ديگر به من آيت الله نگوييد.

وفات

سرانجام حضرت آيت الله العظمي شيخ ابوالقاسم قمي، در يازدهم جمادي‏الثاني سال 1353 هجري قمري يعني تقريبا دو سال قبل از رحلت آيت الله العظمي حاج شيخ عبدالكريم حايري(ره) در شهر مقدس قم از دنيا رفت. مردم تشييع كم سابقه‏اي از پيكر مطهر ايشان به جاي آوردند و بعد از آنكه مرحوم حاج شيخ محمد كبير بر ايشان نماز گذارد، جنازه پاكش در قسمت بالاسر حضرت معصومه(س) به خاك سپرده شد.

منابع

نور علم، شماره بيست و دوم.

نقباء البشر، شيخ آقابزرگ تهراني.

گنجينه دانشمندان، محمدشريف رازي، تهران، كتابفروشي اسلاميه.

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

سايت ابنا