آيت الله سيد محمدباقر درچه‏اي

مرجع عاليقدر و زاهد وارسته آيت الله العظمي علامه سيد محمدباقر درچه‏اي، در سال 1264 هجري قمري در درچه اصفهان به دنيا آمد. پدرش سيد مرتضي از واعظان وارسته آن ديار محسوب مي‏شد.

تحصيل و تدريس

مرحوم درچه‏اي با سپري شدن دوران كودكي، با توجه به استعداد و هوش ذاتي كه داشت، توانست پس از گذراندن مراحلي از فقه و اصول در محضر پدرش در 13 سالگي به تحصيل در حوزه علميّه اصفهان روي آورد و با موفقيت مدارج علمي را طي كند و از محضر اساتيد بزرگ اصفهان استفاده نمايد. همچنين ايشان توانست در علوم رايج آن زمان مثل: منطق، معاني، بيان، حساب و هندسه، هييت و نجوم، طب، فلسفه و عرفان، محققانه به پيش برود.

علامه سيد محمدباقر بعد از اينكه از اساتيد اصفهان كسب علم نمود براي ادامه تحصيل در سال 1291 قمري به نجف اشرف مشرف شد و حدود دوازده سال در آن ديار از بزرگان علم و معرفت به كسب علم پرداخت.

سرانجام اين عالم بزرگوار در سال 1303قمري به موطن خود بازگشت و در اصفهان به تدريس و تبليغ پرداخت. علّامه سيد محمّد باقر درچه‌اي در مدرسه نيم آور به تدريس آموخته‌هاي خود پرداخت. حضور استادان با سواد و باتقوايي همچون ايشان سبب شد تا مردم فرزندان خود را براي تحصيل در اين حوزه تشويق كنند. علّامه درچه‌اي به اتفاق آخوند عبدالكريم گزي، در اين مدرسه فقه و اصول تدريس مي‌كردند و شور و حرارت ويژه‌اي در بين طلاب ايجاد كرده بودند.

اساتيد

اساتيد اين مرجع عالي‏مقام عبارتند از: مولي محمّد معروف به ميرزا ابوالمعالي، ميرزا محمّدحسن نجفي اصفهاني، حاج شيخ محمّدباقر نجفي، ميرزا محمّدباقر موسوي خوانساري چهار سوقي، آيت الله سيد حسين كوه كمري، ميرزاي شيرازي، ميرزا حبيب‏الله رشتي و بسياري از بزرگان ديگر.

شاگردان

شاگردان اين مدرس سخت‏كوش نيز همگي از بزرگان و علماي به نام تاريخ شيعه هستند كه برخي از اين فضلاء عبارتند از: آيت‏الله شهيد سيد حسن مدرس، آيت‏الله العظمي حاج سيد حسين بروجردي، آيت‏الله العظمي سيد ابوالحسن اصفهاني، آيت‏الله حاج ميرزا علي آقا شيرازي، آيت‏الله حاج آقا رحيم ارباب، مرحوم آقا نجفي قوچاني، آيت‏الله سيد عبدالحسين طيب، سيد محمّد علي ابطحي،، ميرزا مهدي بيد آبادي اصفهاني، سيد فخر الدين خوانساري، محمّد علي يزدي و بسياري از بزرگان ديگر.

تأليفات

از اين عالم بزرگ و مرجع عظيم الشأن آثار گرانمايه‏اي نيز به يادگار مانده است كه برخي از اين تأليفات عبارتند از: يك دوره فقه و اصول،، حاشيه بر متاجر شيخ انصاري، حاشيه بر مناسك، رساله‌اي در جبر و تفويض، حواشي بر رساله عمليه، حاشيه‌اي برمكاسب شيخ انصاري، رساله عمليه، حاشيه بر اصول دين، تقريرات اصوليه و ديگر كتب ارزشمند.

جديت در درس

چنانچه در گفتار شاگردان اين مرد بزرگ آمده است در عرض حدود چهل سال تدريس مرحوم درچه‏اي حتي يك‏روز نشده است كه ايشان درس را تعطيل كنند. چنانچه يكي از شاگردان ايشان مي‏گويد:"بر سر درس بوديم و استاد سخن مي‏پرداخت ناگهان مردي روستايي از اهل محل آقا درحاشيه مجلس درس پيدا شد و شروع كرد جويده جويده و به تمجمج‏ مطالبي را عنوان كردن، ناگهان استاد سر خود را بلند كرد و گفت: والده‏ام مرحوم شده‏اند؟ خدا بيامرزدشان، مرد روستايي به ‏اشاره سر پاسخ مثبت داد همه فهميدند كه استاد مادر خود را ازدست داده است ولي درس هم چنان ادامه يافت. البته پس از ختم ‏درس آقا رفت كه به وظايف خود عمل كند."

همچنين آيت‏الله عبد الحسين طيب‏ در باب جديت و نظم مرحوم درچه‏اي مي‏گويد:"يازده سال در درس خارج آقا سيد محمد باقر درچه‏اي شركت كردم، درتمامي اين مدت فقط يك بار درس ايشان تعطيل شد كه در آن هم‏چاره‏اي نبود، زيرا يك روز درس اول را گفته بود كه خبر آوردند برادر شما آقا سيد محمد حسين درچه‏اي فوت كرده است، آقا فرمود خدا رحمتش كند، خواست درس دوم را شروع كند كه گفتند: آقا ايشان وصيت كرده است، شما بر جنازه‏اش نماز بگذاريد، ازاين روي ناچار شدند و درس را تعطيل كردند."

زهد استاد

حالات و رفتار اين بزرگوار و مراتب زهد و قدس و تقواي كم نظيراو همواره در تربيت اخلاقي دانشوران با استعداد تأثير شگرف و ژرف داشته است. اگر چيزي از اين فقيه بزرگوار مي‌پرسيدند و او نمي‌دانست با صراحت اظهار مي‌داشت: نمي دانم. و اين لفظ را بلند مي‌گفت تا شاگردان ياد بگيرند، عارشان نيايد.

همچنين برخي گفته‏اند مرحوم آيت‏الله درچه‏اي در قنوت نماز شب ‏دعاي ابوحمزه ثمالي را با حالت ايستاده مي‏خواند.

وفات يا شهادت

سرانجام اين مرجع بزرگوار و فقيه سترگ در بيست و هشتم ربيع الثاني سال 1342 هجري قمري در سن 78 سالگي در درچه اصفهان از دنيا رفت. علت درگذشت ايشان را برخي سكته مغزي و برخي نيز اينطور نوشته‏اند كه اين مرد عمل توسط مزدوران رضاشاه به شهادت رسيده است.

بعد از رحلت مرحوم آيت الله درچه‏اي، بدن مطهرشان به اصفهان منتقل شد و بعد از تشييع باشكوهي، پيكر پاكشان در تخت فولاد اصفهان و جلوي قبر مطهر ملاعبدالكريم گزي به خاك سپرده شد.

منابع

گنجينه دانشمندان، محمدشريف رازي، كتابفروشي اسلاميه، تهران.

شرح حال رجال ايران، مهدي بامداد، انتشارات زوار.

پاسدار اسلام، شماره دويست و يازدهم.

سايت ابنا