علامه ملااحمد نراقي

فقيه، حكيم و استاد اخلاق علامه ملا احمد نراقي مشهور به فاضل نراقي، در چهاردهم جمادي‏الثاني سال 1185 هجري قمري در نراق از توابع شهر كاشان به دنيا آمد. پدرش مرحوم علامه ملامهدي نراقي از بزرگان و عالمان مشهور مي‏باشد

تحصيل و مرجعيت

مرحوم ملااحمد، مقدمات و بيشتر دروس متوسط و عالي را در محضر پدر تحصيل نمود. و زماني كه بيست سال داشت همراه پدرش به نجف اشرف هجرت كرد و در آن جا مدتي از محضر عالم بزرگوار وحيد بهبهاني بهره برد. ولي بعد از مدت كمي و فوت مرحوم بهبهاني همراه پدر خود به زادگاهش نراق بازگشت.

ملا احمد بعد از رحلت پدر گراميش در سال 1212 قمري به قصد زيارت عتبات عاليات بار ديگر عزم سفر نمود و اين بار به تنهايي به نجف اشرف هجرت كرد. در اين شهر علم و حكمت، از حوزه درسي فقيهان بزرگي مانند: سيد مهدي بحرالعلوم و شيخ جعفر كاشف الغطا استفاده‏ها برد. اين فقيه حكيم مدتي هم در كربلا ساكن شد و از محضر ميرزا مهدي شهرستاني و آقا سيد علي كربلايي بهره برد.

مرحوم نراقي برخلاف ديگر معاصران خود كمتر در حوزه درس اساتيد و علماي مشهور شركت داشته و به قولي بيشتر آموخته‏هايش از متون بوده است و نه افواه.

ملا احمد نراقي پس از تكميل تحصيل به زادگاه خود بازگشت و در شهر كاشان ساكن شد. و از آنجايي كه از جايگاه علمي و موقعيت مردمي برخوردار بود، به مقام مرجعيت ديني رسيد و همانند پدرش زعامت مذهبي و سياسي مردم آن ديار را به عهده گرفت. همچنين فاضل نراقي مديريت اداره حوزه علميه كاشان را نيز برعهده داشت.

شاگردان

با گسترش حوزه درس مرحوم ملااحمد نراقي، شاگردان بسياري از محضر اين عالم بزرگ استفاده بردند. كه از آن جمله:

شيخ مرتضي انصاري، ملا مهدي نراقي، فرزند ملااحمد، مشهور به"آقا كوچك"، ميرزا ابوالقاسم نراقي برادر مرحوم فاضل نراقي، ملا محمد جواد نراقي، فرزند كوچك فاضل نراقي، ميرزا محمد نصير نراقي، ملا محمد نراقي، سيد محمد تقي كاشاني، ملا علي مدد ساوجي كاشاني، ميرزا ابوتراب نطنزي كاشاني، ملا احمد نطنزي كاشاني، ملا محمد حسن جاسبي قمي، ميرزا حبيب الله كاشاني، سيد شفيع جاپلقي بروجردي، ملا محمد كزازي قمي، شيخ محمد جزفادقاني، ملا محمد علي آراني كاشاني، علامه شيخ محمد ميثمي، حاج ملا علي خليلي، شيخ محمد علي هزار جريبي مازندراني و بسياري از علماي ديگر.


آثار و تاليفات

مرحوم علامه ملااحمد نراقي، در علوم متعدد داراي تاليفات بسيار است كه برخي از آن آثار گرانبهاي اين استاد بزرگ را در اينجا يادآور مي‏شويم:

در فقه: مستند الشيعه في احكام الشريعه، هدايه الشيعه الي احكام الشريعه: فتاواي ملا احمد نراقي پيرامون مسايل فقهي، وسيله النجاه، تذكره الاحباب، خلاصه المسايل، مناسك حج و رساله در عصير عنبي.

در اصول فقه: مناهج الاحكام في الاصول، اساس الاحكام، مفتاح الاحكام، عين الاصول، حجيه المظنه و عوايد الايام: مجموعه‏اي از مسايل و قواعد فقه و اصول.

در كلام: سيف الامه و برهان المله.

در اخلاق: معراج السعاده: از زمان نگارش آن تا به امروز يكي از بهترين كتابهاي فارسي در اخلاق به شمار مي آيد. معراج السعاده در ادامه و تكميل راه پدر و كتاب"جامع السعادات"او نگاشته شده است.

در ديگر علوم: حاشيه اكرثاوذوسيوس (رياضي)، شرح محصل الهييه (هييت)، جامع المواعظ، رسايل و مسايل في حل غوامض المسايل، الخزاين، ديوان طاقديس و تاليفات ديگر.


فعاليتهاي اجتماعي و سياسي

ملا احمد نراقي مانند همه عالمان عامل بود كه علاوه بر تدريس معارف ديني و علوم حوزوي مي‏كوشيد تا بر مسايل سياسي، اجتماعي و امور حكومت نظارت مستقيم داشته باشد. وي از توجه ظاهري فتحعلي شاه به نظريات و آراي راه گشا و كارآمد وي استفاده مي‏كرد و از اين طريق مي‏كوشيد مشكلات معيشتي مردم را حل و فصل كند.

همچنين مرحوم فاضل نراقي هنگام تجاوز روس‏ها و تصرف بخشي از اراضي ايران و ظلم و ستم بر مردم مسلمان با پوشيدن كفن به ميدان نبرد رفت و فتواي ضرورت شركت مردم در جهاد عليه روس تزار را صادر كرد و از همين رو بود كه فتحعلي شاه با جلب نظر مردم و حمايت علما و گرفتن فتاواي جهاد، جنگ دوم ايران و روس را با فرماندهي عباس ميرزا آغاز كرد.

حكايت درويش و فاضل


حكايتي از مرحوم فاضل نراقي در كتب تاريخي آمده است كه: درويشي، نام ملا احمد نراقي و تعريف كتاب معراج السعاده او را شنيده و به شدت مريد و شيفته وي شده بود. به همين سبب روزي درويش به قصد زيارت ملا احمد نراقي وارد شهر كاشان مي‏شود و چون دستگاه رياست، رفت و آمد و مراجعه مردم را به وي مي‏بيند، اندكي از ارادتش نسبت به او كاسته مي‏شود. از سوي ديگر ملا احمد نراقي هم در ديدارهايي كه با درويش انجام مي دهد متوجه اين موضوع مي گردد.

بعد از چند روزي درويش مي‏گويد كه تصميم دارد به كربلا برود. ملا احمد در جواب مي‏گويد: چه بهتر كه من هم چنين قصدي داشتم. پس صبر كن تا با هم حركت كنيم. در اين جا درويش مي‏پرسد، چند روز بايد صبر كنم تا شما آماده شويد؟ جواب مي‏شنود: همين الان مهيا هستم. سپس با هم اين سفر را آغاز مي كنند.

وقتي به چند فرسخي قم مي رسند به خاطر رفع خستگي در كنار چشمه‏اي اتراق مي كنند در اينجا درويش مي‏گويد: كشكول خود را در خانه شما جا گذاشته‏ام. نراقي مي‏فرمايد: اين كه چيزي نيست وقتي از سفر بازگشتيم، آن را تحويل مي‏گيري. او قبول نمي‏كند و مي‏گويد: من به اين كشكول خيلي علاقه‏مندم. ملا احمد سوال مي‏كنم: آيا نمي تواني مدتي بدون كشكول باشي؟ او جواب مي دهد: من تبرزين خودم را مي خواهم و آماده بازگشت به كاشان مي‏شود.

در اين هنگام آن فقيه زاهد و پارسا مي فرمايد:"اي درويش! من به آن رياست و مقام و منزلتي كه در كاشان دارم، اينقدر وابسته نيستم كه تو به اين كشكول خود وابسته‏اي؟!"

رحلت

سرانجام ملااحمد نراقي، اين عالم عارف و مرجع بزرگوار، در بيست و سوم ربيع‏الثاني سال 1245 هجري قمري، بر اثر بيماري وبا در كاشان از دنيا رفت و پيكر مطهرش به نجف اشرف انتقال يافته و در كنار بدن پاك پدر والامقامش، در حرم حضرت اميرالمومنين علي(ع) به خاك سپرده شد.

منابع:
روضات الجنات، ميرزا محمد باقر خوانساري، ترجمه ساعدي، نشر اسلاميه، تهران.
مشاهير دانشمندان اسلام، شيخ عباس قمي، كتابفروشي اسلاميه، تهران.
ريحانه الادب، محمد علي مدرس تبريزي، انتشارات علمي، تهران.
ويژه‏نامه كنگره فاضلين نراقي.

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

سايت ابنا