آيت‏الله مرعشي نجفي

حضرت آيت‏الله العظمي شهاب الدين مرعشي در بيستم صفر سال 1315 قمري در نجف اشرف به دنيا آمد. پدرش آية‏الله سيدشمس الدين محمود مرعشي از فقها و مدرّسان نجف بود.

تحصيلات
حضرت آيت‏الله مرعشي در آغاز به تحصيل علوم جديد و بخشي از طب سنتي روي آورد و سپس به تحصيل علوم متداول حوزوي پرداخت. مقدمات ادبيات عرب را از محضر والد مكرّمش سيد شمس الدين محمود مرعشي و عارف معروف شيخ مرتضي طالقاني آموخت. تجويد را از شيخ نورالدين شافعي بكتاشي، علم انساب را از مرحوم پدر و سيد محمدرضا صايغ بحراني و ديگران ياد گرفت. در علم تفسير شاگرد شيخ محمد حسين شيرازي بود و فقه و اصول را نيز از وي و ميرزا محمدعلي مدرسي چهاردهي رشتي، آقا ميرزا محمود شيرازي، آقا شيخ محمدحسين تهراني و نيز مسايل استدلالي اين دو رشته از دانش حوزه را از محضر آقا ضياء الدين عراقي و آية‏الله‏ شيخ مهدي مازندراني فرا گرفت و از دروس آية‏الله‏ سيد حسن صدر در فقه، حديث، رجال و درايه و از حوزه پرفيض شيخ مهدي خالصي در اصول فقه استفاده شايان توجهي نمود. او در علم كلام از محضر محمد جواد بلاغي صاحب تفسير آلاء الرحمن استفاده كرد.

ايشان آنچنان علاقه به فراگيري داشت كه حتي مدتي نزد علماي زيديه و علماي اهل سنت به فراگيري علم حديث پرداخت و از آنان اجازه نقل حديث گرفت.

ايشان از بسياري از مراجع بزرگ تقليد آن زمان از جمله، آقاضياء عراقي، آقاسيد ابوالحسن اصفهاني و شيخ عبدالكريم حايري اجازه اجتهاد گرفت كه اين مهم در بيست و هفت سالگي حضرت آيت‏الله مرعشي اتفاق افتاد.

سرانجام حضرت استاد در سال 1342 قمري براي زيارت مرقد مطهر امام رضا(ع) به ايران آمد و پس از زيارت مرقد امام رضا به تهران رفت و در حوزه علميه تهران، نزد شيخ عبد النبي نوري، آقا حسين نجم آبادي، ميرزا طاهر تنكابني، ميرزا مهدي آشتياني و ديگر بزرگان به كسب علم پرداخت.

سال بعد، براي زيارت حضرت معصومه(س) به قم مشرف شد و به دستور آيت‏الله حايري در اين شهر ماندگار شد و مدتي در درس ايشان و ديگر اساتيد از جمله حضرات شيخ مهدي قمي، سيد علي يثربي و علي اكبر حكمي كسب فيض نمود.

منصب استادي
آية‏الله العظمي مرعشي به دستور حضرت آية‏الله حايري مشغول تدريس شد. و پس از رحلت آية‏الله حايري به تدريس خارج فقه و اصول پرداخت. در طول بيش از هفتاد سال تدريس ايشان در حوزه علميه قم، شاگردان بسياري را تربيت نمود كه از آن جمله: شهيد دكتر سيد محمد بهشتي، شهيد مرتضي مطهري، حاج آقا مصطفي خميني، شهيد حسين غفاري، شهيد محمد مفتح، شهيد محمد صدوقي، سيد محمد علي قاضي طباطبايي، سيد محمود طالقاني، شيخ شهاب‏الدين اشراقي، شيخ مرتضي حايري، حاج ميرزا جواد آقا تهراني، شيخ حسن نوري همداني، آقا موسي صدر، قدرت‏الله وجداني فخر، سيد مرتضي عسكري، مصطفي اعتمادي، محمد امامي كاشاني، ميرزا جواد تبريزي، شيخ حسين نوري، سيد عبدالكريم موسوي اردبيلي، شيخ علي پناه اشتهاردي، محمد تقي ستوده، شيخ محمد رضا مهدوي كني و....

آثار و تاليفات
آية‏الله مرعشي در طول ساليان دراز عمر با بركت خويش كتابها و مقاله‎هاي زيادي دربارة علوم قرآني، ادبيات عرب، حديث، دعا، فقه، اصول، منطق، لغت، تاريخ، رجال و تراجم، انساب و... نوشت كه بسياري از آنها هنوز چاپ نشده است. شمار آثار ايشان به 148 كتاب، رساله و مقاله مي‎رسد.

نخستين رساله‏ علميه ايشان به نام"نخبة الاحكام"و ديگري"سبيل النجاة"است كه با چاپ همين كتابها مرجعيت تقليد ايشان آغاز شد. اما ديگر كتابهاي ايشان عبارتند از: سند القرّاء و الحفّاظ مقدمه تفسير الدر المنثور، شمس الامكنة و البقاع في خيرة ذات الرقاع، فوايد چند در خصوص صحيفة كاملة سجاديه، راهنماي سفر مكه و مدينه، الغاية القصوي لمن رام التمسّك بالعروة الوثقي، التبصرة في ترجمة مؤلف التكمله، الحديقة الورديه حول روضة البهيه، زهر الرياض في ترجمة صاحب الرياض، شرح حال حضرت سلطان علي فرزند امام باقر، شرح حال مولي عبدالواسع كاشاني، شرح حال آية‏الله شيخ محمد محلاتي نجفي، الضوء البدري في حياة صاحب الفخري و بسياري ديگر.

مرجعيت و امور عامه
آيت‏الله مرعشي پس از رحلت آيت‏الله‏ بروجردي در سال 1380 قمري در زمره معدود مجتهداني بود كه به عنوان مرجع شيعيان برگزيده شد و از آن پس به عنوان يكي از اركان اصلي حوزه و جهان تشيع در آمد.

در طول ساليان دراز كه مرجعيت تقليد شيعيان را بر عهده داشت، خدمات شاياني به جهان اسلام نمود. نماز جماعت با شكوه ايشان در صحن حضرت معصومه(س) يكي از خاطرات هر زاير و ساكن قم است.

ايشان بسيار شوخ طبع بودند. به مستضعفان عنايت ويژه ‎اي داشت. به مشكلات آنان رسيدگي مي‎كرد. آية‏الله العظمي مرعشي نجفي علاقه خاصي به اهل بيت و حضرت معصومه(س) داشت.

از فعالتيهاي مهم ايشان تأسيس مدارس علميه از جمله مدرسه مهديه بود. فقيه نستوه در جهت تكميل مدرسه سعي فراوان نمود و كتابخانه مدرسه را كه در برگيرنده دو هزار جلد كتاب است، بنا نهاد. مدرسه ديگر مدرسه مؤمنيه بود در دو طبقه و كتابخانه مدرسه با حدود 3500 جلد كتاب نيز به وسيله ايشان تأسيس شد. همچنين مدرسه شهابيه را نيز در سه طبقه تاسيس كرد و مدرسه مرعشيه نيز از مدارس علميه ‎اي است كه در سه طبقه، به همت ايشان تأسيس شد و اداره آن بر عهده ايشان واگذار شد.

بايد گفت مهم‏ترين اثري كه از ايشان به يادگار مانده است، ساخت كتابخانه بزرگي است كه ايشان با زحمت و رنج فراوان انجام دادند. آيت‏الله مرعشي در دوران جواني كه در حوزه علميه نجف مشغول تحصيل بود به گردآوري كتب خطي پرداخت. گاه شبها در يك كارگاه برنج كوبي كار مي‎كرد، روزها روزه استيجاري مي‎گرفت و نماز استيجاري مي‎خواند، تا هزينه خريد كتب را تهيه نمايد.

كتابخانه آيت‏الله مرعشي نجفي اكنون با دارا بودن بيش از 250000 جلد كتاب چاپي و 25000 جلد كتاب خطي از مراكز بزرگ فرهنگي است. كتابخانه آيت‏الله العظمي مرعشي به خاطر نسخه‎هاي خطي نفيس و ارزشمند و گاه منحصر به فرد و كتب قديم مهم و كمياب مورد توجه وافر نويسندگان، دانشمندان، مراكز علمي و تحقيقاتي سراسر جهان است.

سياست حضرت آيت‏الله
ايشان كه دخالت در سياست را وظيفه شرعي و تكليف ديني خود تلقّي مي‏كرد، در غايله انجمنهاي ايالتي و ولايتي از مرحوم امام خميني حمايت نمود و در مواردي با صدور اعلاميه‏هاي مشترك يا مستقل نظر خويش را درباره مسايل كشور بيان مي‏كرد.

در جريان دستگري امام خميني نيز به دفاع از امام پرداخت و با صدور اعلاميه‏هاي شديداللحني آزادي بي‏قيد و شرط ايشان و ساير محبوسين را خواستار گرديد. آن گاه كه امام به تركيه تبعيد گرديد از راههاي گوناگون با مراجع نجف ارتباط برقرار كرد و از آنان خواست در اين مورد اقدامي بنمايند.

در سال 1356 ش كه عوامل دست نشانده دستگاه ستم در روزنامه اطلاعات مقاله‏اي توهين‏آميز عليه امام خميني رحمه‏الله انتشار دادند، آية‏الله‏ مرعشي همگام با ساير بزرگان در اين باره موضع‏گيري سختي نمود. با بازگشت امام از پاريس، ايشان همگام با بنيان گذار نظام اسلامي ايران از هيچ گونه تلاشي دريغ نكرد.

در يك سخنراني خطاب به كارگزاران نظام طاغوتي مي‏گويند:"مبارزه ما با اين كانونهاي فساد، تبليغات سوء و مصوّبات نارواست. همين ديروز كسي، نشريه‏اي از تبليغات مسيحي را كه در ميان جوانهاي تهران نشر شده آورده بود. آخر اگر مذهب جعفري رسميت دارد، پس اين تبليغات سوء براي چيست! فِرَق ضاله از يك طرف، مسيحيها از سوي ديگر، پس روحاني هيچ نگويد و همين طور بنشيند. چقدر انسان صبر كند. تا حرف مي‏زني مجرمي. اندازه دارد بي‏انصافي."

وفات
سرانجام اين مرجع بزرگ تقليد شيعه، در هفتم صفرالخير سال 1411 قمري مصادف با هفتم شهريور سال 1369 شمسي، در سن 96 سالگي بر اثر سكته قلبي از دنيا رفت. و در ايران، لبنان و پاكستان سه روز عزاي عمومي اعلام شد. در نهايت در روز جمعه نهم صفر، پيكر پاكش با حضور انبوهي از مردم عاشق علم و عمل تشييع و در جوار كتابخانه بزرگش در شهر مقدس قم به خاك سپرده شد.

منابع:
گنجينه شهاب، شهاب الدين مرعشي نجفي، قم، كتابخانه عمومي آيت‏الله العظمي مرعشي نجفي.
شهاب شريعت، علي رفيعي، قم، كتابخانه عمومي آيت‏الله العظمي مرعشي نجفي.
كيهان فرهنگي، شماره دويست و چهارم.
نور علم، شماره سي و هفتم.

گردآوري و تنظيم: «سيدمحمد ناظم‏زاده قمي»

سايت ابنا