علامه محمد باقر مجلسي (مجلسي بزرگ)-1

او با رها كردن علوم عقلي به سوي نوري كه از قله بلند روايات و احاديث...

تولد: علامه محمد باقر مجلسي در سال 1037 هجري چشم به جهان گشود. (1) پدرش مولا محمد تقي مجلسي از شاگردان بزرگ شيخ بهايي و در علوم اسلامي از سرآمدان روزگار خود به شمار مي‏رفت. مادرش دختر صدرالدين محمد عاشوري (2)است كه خود از پرورش يافتگان خاندان علم و فضيلت‏بود.

در دامان زهد: علامه مجلسي در خانه‏اي رشد و نمو كرد كه از نيمه قرن پنجم هجري به تشيع در ميان مردم مشهور بودند و بسياري از افراد اين خانواده در قرن دهم و يازدهم از دانشمندان معروف زمان به شمار مي‏رفتند. (3)او درس و بحث را در چهار سالگي نزد پدر آغاز كرد. (4)نبوغ سرشار او به حدي بود كه در چهارده سالگي از فيلسوف بزرگ اسلام ملاصدرا اجازه روايت گرفت (5)و سپس در حضور استاداني چون علامه حسن علي شوشتري، امير محمد مؤمن استر آبادي، ميرزاي جزايري، شيخ حر عاملي، ملامحسن استرآبادي، ملامحسن، فيض كاشاني، ملاصالح مازندراني زانوي ادب زد و دز خرمن علم و معرفت هر يك خوشه‏ها چيد و در اين كوشش خستگي ناپذير پاي درس بيش از بيست و يك استاد نشست. (6)و از افكار و عقايد و انديشه‏هاي مختلف آنان بهره جست.

وي در اندك زماني بر دانش‏هاي صرف و نحو، معاني و بيان، لغت و رياضي، تاريخ و فلسفه حديث و رجال، درايه و اصول و فقه و كلام احاطه كامل پيدا كرد.

آفتابي بر منبر

علامه مجلسي كه در مدرسه ملاعبدالله به اقامه نماز و تدريس اشتغال داشت‏بعد از رحلت پدر بزرگوارش در مسجد جامع اصفهان نيز به اين مهم دست‏يافت. (7)در پاي درس او بيش از هزار طلبه مي‏نشستند و از نور علم و معرفت، دلهاي خود راجلا مي‏دادند. سيد نعمت الله جزايري كه نامي‏ترين شاگرد اوست مي‏گويد: «با آنكه در سن جواني به سر مي‏برد چنان در لوم تتبع كرده بود كه احدي از علماي زمانش به آن پايه نرسيده بودند. (8)هنگامي كه در مسجد جامع اصفهان مردم را موعظه مي‏كرد هيچ كس فصيح‏تر و خوش كرم‏تر از او نديدم. حديثي كه شب مطالعه مي‏كردم چون ضبح از او مي‏شنيدم چنان بيان مي‏كرد كه گويي هرگز نشنيده‏ام.» (9)تواضع و بزرگمنشي او چنان بود كه بسياري از بزرگان حوزه براي نسان دادن ارادت خود به او و شناساندن ارزش علامه به طلاب جوان گاني به پاي درس ايشان حاضر مي‏شدند.

شيخ محمد فاضل با اينكه مجلس درس و مباحثه داشت، به حوزه درس علامه حاضر مي‏شد و عملا به طلاب درس تواضع مي‏آموخت و علامه نيز در مقابل به شاگردانش اظهار مي‏داشت: استفاده او از من كمتر از استفاده من از اوست‏بلكه استفاده من از او بيشتر است. (10)

به سوي نور

علامه در مسير احياي علوم اهل بيت (عليهماالسلام) راه استادش فيض را در پيش گرفت و با رها كردن علوم عقلي به سوي نوري كه از قله بلند روايات و احاديث مي‏تابيد شتافت و در اولين قدم «كتب اربعه‏» را به صحنه درس و بحث كشاند. وي طلاب را كه مدتها از روايات و احاديث جدا بودند به مطالعه و تحقيق در روايات تتشويق كرد و براي حفظ و نگهداري كتب اربعه از گزند حوادث روزگار و تحويل دادن آنها به نسل فردا بدون هيچ گگونه كم و كاستي و تحريف اعلام كرد: «اگر هر يك از طلاب كتب اربعه را بنويسيد، به دريافت اجازه از او نايل خواهند شد» طرب با شوق تمام به نوشتن كتب اربعه پرداختند و نسخه‏ها را نزد علامه مي‏بردند و او با خط خود در پشت نسخه‏هاي آنها اجازه آنان را مي‏نوشت. (11)

علامه با خود مي‏انديشيد كه تدريس كنب اربعه و توجه به بعضي از ديگر كتابها تنها اين كتب را از خطر نابودي نجات خواهد داد. اما براي كتب ديگر چه بايد كرد؟ انديشه درباره هزاران كتاب شيعه كه در كوره‏هاي حمام يغماگران و فرهنگ كشان به خاكستر تبديل شده بود. از سوي ديگر تعصب خشك اهل سنت در نابودي ذخيره‏هاي گرانبهاي تشيع و احتمال سقوط دولت صفويه به دست قدرتهاي شرق و غرب و اهل تسنن و نفوذ صوفيان در دربار و نقشه‏هاي آنان براي تحريف بسياري از روايات، بي توجهي طلاب به كتب روايات و احاديث‏بيش از پيش آثار اهل بيت را در معرض خطر و نابودي قرار داده بود. از اين رو تلاش همه جانبه‏اي براي به دست آوردن آثار تشيع آغاز كرد به گونه اي كه او در اين تلاش وسيع دويست اصل از اصول چهارصد گانه معتبر شيعه را به دست آورد و نفيس ترين كتابخانه تشيع را گرد آورد.

--------------------------------------------------------------------------------

1) ريحانة الادب، محمد علي مدرسي تبريزي، ج 5، ص 196.

2) الذريعه، آقا بزرگ تهراني، ج 1، ص 151.

3) زندگينامه علامه مجلسي، سيد مصلح الدين مهدوي، ج 1، ص 53.

4) زندگي نامه علامه مجلسي، ج 1، ص 55.

5) همان، ص 426.

6) يادنامه علامه مجلسي، ص 5.

7) همان، ص 5.

8) نابغه فقه و حديث، ص 148.

9) زندگي نامه علامه مجلسي، ج 1، ص 148.

10) زندگي نامه علامه مجلسي، ص 66.

11) يادنامه علامه مجلسي، ص 26.

--------------------------------------------------------------------------------

منبع:
ماهنامه ياس/ شماره 5/ خاطره‏هاي ماندگار/سعيده غروي
ماهنامه فرهنگي، اجتماعي، اطلاع رساني/صاحب امتياز: معاونت فرهنگي - تربيتي حوزه هاي علميه خواهران/مدير مسوول: مصطفي رنجبر شيرازي/سردبير: سيد مهدي طباطبايي
تلفن و دورنگار: 2935972 -0251/صندوق پستي: 4366/ 37185 -- پست الكترونيكي: yas@hawzah.net