زندگينامه علامه باقرشريف قرشي

تولد

«باقر» فرزند «شيخ شريف قرشي نجفي» در سال 1344 ق. (1926 م.) در شهر"القاسم"از توابع"حله"در كشور عراق در آغوش خانواده علم و تقوا به دنيا آمد.

جد وي «مرحوم شيخ مهدي قرشي» از شاگردان «مرحوم ميرزاي بزرگ شيرازي» بود و خاندان القرشي (به فتح قاف و سكون يا فتح راء) يكي از خاندان‏هاي شناخته شده در نجف هستند. وجه تسميه اين خاندان به «قرشي» از آن روست كه اين خانواده اصالتاً اهل منطقه"شمس"شهر"كوت"و منتسب به عشيره‏اي به نام جعافره هستند و اگر كسي از اين مناطق به نجف مي‏آمد به او قرشي مي‏گفتند.

پدر وي عالمي برجسته و معلم علوم ديني در شهر القاسم بود. باقر در دوران كودكي با مرگ مادر مواجه شد كه براي وي ضايعه بزرگي بود.

تحصيل

از آنجا كه در اوان كودكي باقر مدرسه رسمي وجود نداشت وي و برادرش ـ هادي ـ در مكتب و نزد علما و معلمان ديني كه به جوانان و خردسالان علوم ديني تدريس مي كردند به درس و تحصيل مشغول شد. وي پس از كسب مقدمات، براي تحصيل مراحل بالاتر به نجف اشرف رفت.

وي از سال 1380 هجري قمري به درس خارج فقه و اصول پرداخت و ساليان طولاني از محضر اساتيد بزرگ نجف بهره برد. قرشي در اين سال‏ها با تعمق و مشقت بسيار، كتب قديمي و خطي كه درباره تاريخ و فرهنگ اسلام بود را مطالعه كرد.

استادان

ادبيات عرب: شيخ كريم قفطان، شيخ حسين الخليفه الاحسايي و برخي فضلا و علماي ديگر؛

منطق: شيخ محمد علي الدمشقي؛

بيان: علامه شيخ عباس مظفر؛

فقه و اصول سطح: سيد موسي البعاج، شيخ بشير عاملي و آيت الله العظمي سيد محمود مرعشي نجفي.

خارج فقه و اصول: آيت الله العظمي خويي، آيت الله العظمي شيخ محمد طاهر آل الشيخ راضي، شيخ محمد تقي الايرواني و آيت الله العظمي سيد محسن حكيم.

تأليفات

عشق به تأليف و تصنيف از كودكي همراه باقرشريف بود؛ به طوري كه وي در همان دوران آغاز تحصيل علم علم نحو دو كتاب ـ يكي در"شرح علم نحو"و ديگري در"شرح ابيات الفيه ابن مالك"ـ تأليف كرد. در دوران تحصيلات بالاتر نيز وي به نگارش دروس شيخ محمد طاهر راضي، آيت الله خويي و دروس قبلي پرداخت و در كنار آن از تدريس علومي كه با عشق و علاقه فراوان آموخته بود غفلت نكرد.

اما تأليفاتي كه باقرشريف را به عنوان «علامه باقرشريف قرشي» شهره آفاق ساخت، كتبي است كه درباره تاريخ و سيره اهل بيت عصمت و طهارت به رشته تحرير درآورد. برخي از اين آثار به شرح زير است:

1. زندگي محرر اعظم و رسول اكرم محمد (ص) در 3 جلد؛

2. موسوعه اميرالمؤمنين (ع) در 11 جلد؛

3. زندگي سيدة النساء فاطمه الزهرا (س)؛

4. زندگي امام حسن (ه) در 2 جلد.

5. زندگي امام حسين (ع) در 3 جلد.

6. زندگي امام زين العابدين (ع) در 2 جلد.

7. زندگي امام محمد الباقر (ع) در 2 جلد.

8. موسوعه امام جعفر الصادق (ع) در 7 جلد.

9. زندگي امام موسي بن جعفر (ع) در 2 جلد.

10. زندگي امام رضا (ع) در 2 جلد.

11. زندگي امام جواد(ع).

12. زندگي امام هادي(ع).

13. زندگي امام حسن عسكري (ع).

14. زندگي امام مهدي(عج).

15. عباس بن علي(ع) پيشواي كرامت و فداكاري در اسلام.

16. زندگي مسلم بن عقيل(ع)

17. حضرت زينب(س) نمونه جهاد در اسلام.

18. اهل بيت(ع) در قرآن

19. أهل البيت در سايه سنت نبوي؛

20. أخلاق النبي و أهل بيته.

وي همچنين كتب زير را در زمينه اسلام‏شناسي، تاريخ، فقه، فرهنگ و اجتماع به رشته تحرير درآورد:

1. اجتماع سقيفه؛ خطيرترين حادثه تاريخ سياسي اسلام

2. نظام سياسي در اسلام

3. نظام تربيت در اسلام

4. النظام الاجتماعي في الاسلام

5. نظام خانواده در اسلام

6. النظام الاقتصادي في الاسلام

7. انظمه الحكم والاداره في الاسلام

8. العمل و حقوق العامل في الاسلام

9. هذه هي الشيعة

10. بحوث عقايديه مقارنه

11. الشيعة والصحابه

12. السجود علي التربة الحسينية

13. أضواء علي زياره أهل القبور؛

14. سلامه القرآن من التحريف؛

15. الفقه الاسلامي تأسيس اصالته؛

16. تقريرات فقه و اصول آيت الله خويي (به صورت خطي در كتابخانه امام حسن(ع) در نجف نگهداري مي‏شود)؛

17. بررسي و تحليلي درباره مختار ثقفي.

خصوصيات تأليفات باقر شريف قرشي

1. شيخ باقر شريف قرشي توانست با توجه به اختناق شديدي كه در عراق نسبت به چاپ كتاب هاي ديني به خصوص در زمان رژيم صدام وجود داشت به تأليف و چاپ كتاب هايي در زمينه اهل بيت (ع)، تشيع و عقايد اسلامي دست بزند. ايشان مي گويند: «به خاطر سانسور و نظارت شديد بر چاپخانه ها، براي نشر آثار ديني شيعه به برخي چاپخانه ها پول مي‏دادم تا آثار را منتشر كنند ولي نام مؤسسات نشر لبنان، دمشق، قاهره و مانند آن را بزنند تا آثار منتشره ضبط نشود».

2. توجه مؤلف در نگارش تأليفات به مسايل و نيازهاي زمانه ويژگي ديگر تأليفات ايشان راجع به اهل بيت (ع) و ابعاد مختلف نظامات اسلامي مي باشد. به گونه اي كه ايشان انگيزه اصلي خود از نگارش سيره الايمه الطاهرين (ع) را از زماني مي دانند كه در گفتگويي با شهيد محمد باقر صدر از طرف شهيد چنين ذكر شد كه كار علمي، موضوعي و روشمند در زمينه اهل بيت (عليهم السلام) صورت نگرفته است. و نيز زمان عبدالكريم قاسم كه تفكرات كمونيستي در حال گسترش بود ايشان با مطالعات خود در اين زمينه به نگارش كتاب هاي مختلفي از جمله العمل و حقوق العامل في الاسلام، في انظمه الحكم و الاداره دست زدند.

3. مراجعه به كتاب هاي شيعه و سني و استنادات آن ها و پرهيز از مراجعه صرف به كتاب هاي شيعي از خصوصيت ديگر تأليفات ايشان به شمار مي رود.

4. با مراجعه به تأليفات ايشان در باره اهل بيت (ع) مي توان سبك بخصوصي از تاريخ نگاري را ملاحظه نمود. ايشان در تاريخ نگاري از مراجعه صرف به كتاب هاي تاريخي پرهيز كرده و مبناي كار خويش در تأليف تاريخ أهل بيت (ع) را احاديث و رواياتي كه از آنان رسيده است قرار داده كه با نثري روان نقل كرده و حوادث تاريخي را از دل آن بيرون مي كشد. كه خود منبع مهمي در دستيابي خوانندگان به احاديث ايمه (ع) در زمينه هاي مختلف فقهي، علمي، سياسي و... كه به صورت هاي مختلف از ايمه (ع) به دست ما رسيده است به شمار مي رود. نويسنده حتي دعاهايي كه معصومين (ع) در شرايط گوناگون ارايه داده اند را نيز آورده است.

5. علاوه بر اين كه نقل و بررسي احاديث ابعاد مختلف زندگي اهل بيت (ع) را از زبان خود آنان براي خوانندگان روشن مي سازد، مؤلف به اوضاع زمانه به لحاظ سياسي، علمي، اجتماعي، اقتصادي، مذهبي و... نيز توجه داشته و با دادن اطلاعاتي به خواننده، به بررسي جايگاه معصومين (ع) با توجه به روايات مي پردازد.

6. به لحاظ محتوايي نويسنده سعي در مطرح نمودن ابعاد تازه و مطرح نشده تاريخ معصومين (عليهم السلام) داشته اند. به عنوان نمونه ايشان به بعد ديگري از زندگي امام سجاد (ع) كه علاوه بر زهد، باني تمدن اسلامي و سازنده دوباره اسلام بودند پرداخته و اين كه اين امام شهر مدينه را مركزي علمي ساختند، و تحليل اثر امام سجاد (ع) در رساله الحقوق و صحيفه سجاديه، زندگي و حيات علمي امام (ع) از زمره آن است. ايشان در بخشي از كتاب خود در باره حيات علمي امام سجاد (ع) چنين آورده اند: «امام سجاد (ع) مسجد پيامبر (ص) را محل مركز مدرسه خود قرار داد و در شبستان مسجد بحث و مذاكرات خود را برعلما و فقها القا مي فرمود و اين مباحث شامل علم فقه، تفسير، حديث، فلسفه، علم كلام و قوانين رفتار و اخلاق بود...».

7. تأليفات ايشان علاوه بر اين كه ابعاد مختلف زندگي ايمه (ع) را نشان داده اطلاعات مهمي نيز راجع به اصحاب و شاگردان ايمه (ع) نيز به خوانندگان ارايه مي دهد كه تلاش ايشان در رجال شناسي را نشان مي دهد.

8. ويژگي ديگر نگارش كتابهاي تاريخي اين مؤلف اين است كه هر چند در ارايه اطلاعات تاريخي به احاديث و روايات رسيده از ايمه (ع) توجه خاص داشته است اما به نقل صرف آنان نيز اكتفا نكرده و به لحاظ صحت و سقم احاديث از روش حديث شناسي شيعه كه بررسي راوي و روايت به لحاظ سندي و عقلاني است استفاده نموده است.

9. ايشان در جاي جاي بحث كه به لحاظ تاريخي با ديدگاه هاي متفاوت و گاه متضاد روبرو هستيم آن ها را مطرح كرده و سپس به نقد و بررسي آراء مختلف پرداخته و آن چه به نظر مؤلف صحيح به نظر مي رسد ارايه گرديده است از جمله در باره تعداد همسران امام حسن (ع)، ولايتعهدي و شهادت امام رضا (ع) و مسايل مختلف ديگر.

10. يكي از مسايل مطرح در تاريخ اين است كه آيا مي توان نويسنده كاملا بي طرف داشت يا خير؟ و از آن جايي كه عقايد هر شخص خواه ناخواه در زاويه ديد گوينده و نويسنده تأثير مي گذارد ـ كه البته داشتن زاويه ديد با طرفداري مغرضانه تفاوت دارد ـ در تأليفات شيخ باقر شريف قرشي ضمن اين كه ايشان يك عالم شيعي بوده و استناد ايشان در تاريخنگاريشان به احاديث ايمه(ع) است ويژگي خاصي مي‏بينيم. بر خلاف روش برخي افراد و مكاتب كه ابتدا ديدگاه خود را مشخص نموده و سپس با آوردن يك سري دلايل جريان مربوط به خود را به حق جلوه مي‏دهند، ايشان سعي نموده اند حوادث تاريخي و تاريخ معصومين(ع) را با آوردن احاديث ايمه(ع) و دلايل عقلاني خود ارايه كرده وحقانيت آنان را اثبات نمايد.

مبارزه با تفكرات انحرافي

با شيوع تفكرات سوسياليستي در كشورهاي عربي، مرحوم قرشي كتبي راجع به معرفي اسلام و مقابله با كمونيسم در عراق نوشت و خود را فداكارانه در تقابل با «قاسم» رييس جمهور وقت عراق قرار داد و از اسلام در مقابل تيوري هاي الحادي دفاع كرد.

تأسيس كتابخانه

ايشان فقط به تأليف و نشر بسنده نكرد بلكه به كمك برادرش ـ مرحوم آيت الله هادي شريف القرشي ـ كتابخانه امام حسن(ع) در شهر نجف اشرف را كه كتب خطي و آثار گرانبهايي را در خود جاي داده است تأسيس كرد و در خدمت محققين و پژوهشگران اسلامي قرار داد.

وفات

«آية الله علامه شيخ باقر شريف قرشي» سرانجام پس از يك عمر خدمات علمي و فرهنگي سترگ، و بعد از تحمل يك دوره بيماري طولاني روز 26 رجب 1433 (29 خرداد 1391) در 86 سالگي در نجف اشرف دار فاني را وداع گفت.

ابنا