سوم شعبان با ولادت امام حسين عليه السلام در سال چهارم هجري قمري روزي نوراني در تقويم عالم ساخت روزي كه آغازي براي نهضت حسيني بود و اين نواده رسول الله و فرزند علي مرتضي پرورش يافت تا غوغايي در عالم بشريت را بر جريده تاريخ تا ابديت ثبت نمايد و حقانيت و مظلوميت دين پيامبر خاتم كه چهارده معصوم پرچمدارش بودند براي هميشه ثبت شود.

آن حضرت حدود شش سال در كنار پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و مادرش حضرت زهرا عليهاالسلام بود و سپس نزديك به سي سال دوره همراهي با پدرش امام علي عليه السلام را سپري كرد. پس از آن در زمان امامت امام حسن مجتبي عليه السلام ده سال ياور ايشان بود و به وي بسيار احترام مي گذاشت. بعد از آن ده سال دوره حكومت معاويه را تحمل كرد و سپس در آغاز حكومت نامشروع يزيد بيعت با او را نپذيرفت و به قيام برخاست و همراه با ياران باوفايش در 57 سالگي به شهادت رسيد.

انسان كامل
روح حماسي يكي از بارزترين ويژگي هاي انسان كامل است كه به تناسب شرايط زماني و مكاني در شخصيت امام حسين عليه السلام نمايان شده بود. آن حضرت پيش از قيام عاشورا در كنار پدر بزرگوارش اميرمؤمنان به جنگ با پيمان شكنان و زياده خواهان پرداخت. از ايشان خطبه‌اي در جنگ صفين نقل شده است كه ضمن آن مردم را به حماسه و دليري ترغيب مي كند.

امام حسين عليه السلام در همان مراحل مقدماتي جنگ صفين كه شاميان مسير آب را بسته بودند در باز پس گرفتن آب از دست آنان نقش اساسي داشت به طوري كه امام علي عليه السلام پس از آن پيروزي فرمود: «هذا اوّلُ فَتحٍ بِبَرَكَةِ الحسين عليه السلام اين نخستين پيروزي است كه به بركت حسين عليه السلام به دست آمد».

احترام امام حسن عليه السلام
امام حسن مجتبي عليه السلام براي برادرش امام حسين عليه السلام به گونه‌اي احترام مي‌گذاشت كه گويا ايشان از وي بزرگ تر است. ابن عباس از ياران اميرمؤمنان عليه السلام مي گويد: «امام حسن عليه السلام در مجالس با ما عادي مي نشست ولي هرگاه حسين عليه السلام وارد مي شد به احترام او خود را جمع مي كرد و تغيير حالت مي داد. اين موضوع براي من نامفهوم بود و علت آن را از حسن بن علي عليه السلام پرسيدم فرمود: «من هيبت او را مانند هيبت پدرم مي دانم.»

ابن عباس مي افزايد: «حسين عليه السلام از كودكي و جواني شخصيتي زاهد و شگفت بود. همراه با پدرش علي عليه السلام غذا مي خورد و به غذايي همانند غذاي ايشان قناعت مي كرد و در گرفتاري ها و مشكلات در كنار پدرش بود. خداوند اين پدر و پسر را پيشواي امت قرار داده بود. سپس ميان آنان فاصله انداخت تا مردم از سنت و اخلاق نيكوي هر دو در دو عصر و زمان مختلف و گسترده بهره مند شوند و اگر خداي تعالي هر دو را در يك برهه جمع مي كرد براي بهره گيري ديگران مجالي باقي نمي ماند».

روزه عرفه
يكي از ياران امام حسن مجتبي عليه السلام مي گويد: روز عرفه نزد حسين عليه السلام رفتم و جمعي در حضورش بودند. ديدم همه روزه هستند و قرآن در دست دارند و آن را مي خوانند و منتظر فرا رسيدن وقت افطارند. از محضر آن حضرت چند مسيله پرسيدم و پاسخ دادند. از پيشگاه نوراني ايشان بيرون آمدم و به خانه امام حسن عليه السلام رفتم. ديدم مردم دسته دسته وارد مي شوند و از غذاهايي كه آماده هست استفاده مي كنند و با خود مي برند.

من در شگفت بودم كه امام مجتبي عليه السلام فرمود: چرا نمي خوري عرض كردم: آقاي من! روزه هستم و امروز شما دو برادر را گوناگون يافتم. برادرت حسين عليه السلام را ديدم كه روزه بود و منتظر افطار و شما سفره انفاق بر مردم گسترده ايد

امام حسن عليه السلام مرا در آغوش گرفت و فرمود: آيا نمي داني كه خداي متعالي ما را براي رهبري امت پيغمبر قرار داده است اگر دو برادر به يك روش اتفاق كنيم براي شما مجالي باقي نمي ماند. برادرم در اين روز شريف روزه گرفته و به عبادت مشغول است به جهت روزه داران شما و من غذا مي خورم براي همراهي با ديگران.
حفظ يادگار پدر
عزت نفس از ويژگي هاي بارز امام حسين عليه السلام در طول زندگاني بود به گونه اي كه ايشان حتي به هنگام ضرورت يادگار پدر بزرگوارش اميرمؤمنان را به معاويه نفروخت. امام علي عليه السلام چشمه ابي نِيزَر را احداث كرد و منافع آن را براي تهي دستان و در راه ماندگان صدقه داد و در كاغذي نوشت: «اين چشمه ها نه فروختني هستند و نه بخشيدني... مگر اينكه حسن عليه السلام و حسين عليه السلام به آنها نياز پيدا كنند كه در اين صورت در اختيار آنان است و جز اين دو براي كس ديگري نيست».

اتفاقا روزي امام حسين عليه السلام براي كمك به نيازمندان بني هاشم از ياران خود قرض كرد و سپس براي اداي قرض به مشكل افتاد. معاويه مبلغ دويست هزار دينار براي حضرت فرستاد تا چشمه ابي نيزر را به او بفروشد ولي ايشان از فروختن آن امتناع ورزيد و فرمود: «آن را پدرم صدقه داده است تا بدان وسيله خداوند متعالي او را از گرماي آتش دوزخ مصون دارد و من آن را به هيچ قيمتي نمي فروشم».

پيوند توحيد و امامت
روزي امام حسين عليه السلام فرمود: «اي مردم! خداوند بندگان را نيافريد مگر براي اينكه او را بشناسند و هنگامي كه او را شناختند بپرستند و آن زمان كه او را پرستيدند از پرستش ديگران بي نياز گردند.»

يكي از حاضران پرسيد: مقصود از معرفت خدا چيست حضرت فرمود: «يعني مردم هر عصر بايد امامشان را بشناسند امامي كه اطاعتش بر آنان واجب است.»

در اين سخنان كوتاه گنجينه اي از معارف والاي الهي نهفته شده است. حضرت در آغاز سخن تأكيد مي كند فلسفه آفرينش انسان چيزي جز شناخت خداي متعالي نيست زيرا در پرتو اين معرفت است كه انسان مي تواند از يوغ بردگي رها شود و به آزادي واقعي كه همان بندگي خداست برسد و نيازهاي مادي و معنوي خود را تأمين كند.

ايشان در پايان با صراحت تمام مي فرمايد: خداشناسي امام شناسي است بدين معنا كه مردم هر دوره با رهبري كه مي بايد از او فرمان بري كنند آشنا شوند تا به خداشناسي حقيقي برسند. در نگاه امام حسين عليه السلام توحيد و امامت پيوند ناگسستي دارند و خداشناسي واقعي بدون امام شناسي دقيق ممكن نيست.

هم‌نشيني با خردمندان
هم‌نشيني با خردمندان و آگاهان جامعه زمينه رشد و تعالي انسان را فراهم مي سازد. امام حسين عليه السلام در روايتي آن را از نشانه هاي قبولي اعمال برمي شمارد و مي فرمايد: «از نشانه هاي قبولي اعمال هم‌نشيني با خردمندان از نشانه هاي اسباب ناداني كشمكش با نابخردان و از نشانه هاي دانا پذيرش نقد بر گفتار خود و آگاهي از آراي گوناگون است».

شريف‌ترين مردم
حسابرسي از خويشتن زمينه رشد معنوي انسان را فراهم مي سازد و او را زودتر به سر منزل مقصود مي رساند. شخصي از امام حسين عليه السلام پرسيد: شريف ترين مردم كيست فرمود: «آن كس كه پيش از اندرز ديگران خود پند گيرد و پيش از بيدار باش ديگران خود بيدار شود». عرض كرد: شهادت مي دهم چنين كسي سعادتمند است.سرور آزادگان و نماد مظلوميت تشيع چگونه زيست

سراسر نياز
روزي از امام حسين عليه السلام پرسيدند: چگونه صبح كردي فرمود: «صبح كردم در حالي كه پروردگارم بالاي سرم آتش پيش رويم مرگ جوينده‌ام و حساب الهي فراگيرم است. در چنين روزي من در گرو كردار خويشم نه آنچه دوست دارم پيدا مي كنم و نه آنچه نمي پسندم از خود مي رانم. همه كارها در اختيار ديگري است اگر بخواهد عذابم مي كند و اگر بخواهد از من مي گذرد. بنابراين كدام فقيري از من نيازمندتر است».

زشت‌ترين چيز
شخصي از امام حسين عليه السلام پرسيد: فاصله ميان ايمان و يقين چقدر است فرمود: چهار انگشت. گفت: چگونه فرمود: ايمان آن است كه آن را مي شنويم و يقين آن است كه آن را مي بينيم و فاصله ميان گوش و چشم چهار انگشت است. آن مرد پرسيد: فاصله ميان آسمان و زمين چقدر است

امام فرمود: يك دعاي مستجاب. آن مرد براي سومين بار پرسيد: فاصله ميان مشرق و مغرب چقدر است فرمود: به اندازه سير يك روز آفتاب. آن مرد بار ديگر پرسيد: عزّت آدمي در چيست حضرت فرمود: بي نيازي از مردم. مرد سؤال آخرش را چنين پرسيد: زشت ترين چيزها چيست امام با مهرباني فرمود: هرزگي و بي عاري در پيران درنده خويي در قدرتمندان دروغ گويي در شريفان تنگ نظري در ثروتمندان و حرص در عالمان است.

رضايت از خواست الهي
لازمه آرامش روحي و فكري آدمي راضي بودن به خواست الهي است كه در پي آن دغدغه هاي بي اساس او از ميان مي رود. به امام حسين عليه السلام گفته شد: ابوذر مي گويد: براي من فقر محبوب تر از بي نيازي و بيماري محبوب تر از سلامت است تا در غوغاي فشار اين نيازها بتوانم خالصانه به درگاه آن بي نياز يگانه رو كنم.

حضرت فرمود: «خداي متعالي ابوذر را رحمت كند ولي من مي گويم هر كس به انتخاب نيكوي خداوند تكيه و توكل نمايد جز آنچه را خدا برايش پيش آورده آرزو نمي كند».

خير دنيا و آخرت
نقل شده است شخصي به امام حسين عليه السلام نامه نوشت كه: سرورم! مرا از خير دنيا و آخرت آگاه فرما. حضرت در پاسخ او نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. هر كس خشنودي خدا را گرچه با خشم مردم همراه باشد بطلبد خدا او را از كارهايي كه در دست مردم است كفايت مي كند و هر كس خشنودي مردم را هر چند با خشم خدا همراه باشد بجويد خدا او را به مردم وامي گذارد».

سرچشمه رحمت
گرايش به خداوند و پرستش عاشقانه او سبب معنويت و سازندگي روحي و اخلاقي مي شود. سپس جان انسان سرچشمه فيضان رحمت الهي مي گردد. به فرمايش امام حسين عليه السلام خداوند بالاتر از آنچه مي خواهد به او عطا مي كند. ايشان مي فرمايد: «هر كس خدا را آن گونه كه حق پرستش اوست بپرستد خدا از فيض خود بالاتر از آرزوها و كفايتش به او ارزاني مي دارد».

آثار اعمال
امام حسين عليه السلام درباره آثار خوب يا بد برخي اعمال چنين مي فرمايد: «راستي عزّت و دروغ ناتواني است. اسرار ديگران امانت و همسايگي خويشاوندي است. ياري رساني صميميت و كار تجربه آموزي است. اخلاق نيك عبادت و سكوت زينت است. تنگ نظري و آزمندي فقر بخشندگي دارايي و مهرباني خردمندي است».

خطبه اي رسا
امام حسين عليه السلام در خطبه اي رسا و گويا خطاب به مردم مي فرمايد: «اي مردم! در اخلاق شايسته و والا با هم رقابت كنيد و در سودهاي معنوي و بهشتي از هم پيشي گيريد.... هر اندازه آدمي به كسي نيكي كرده باشد كه او به سپاس آن اقدام نكند خدا با پاداش خود به سود او خواهد بود زيرا عطاي او باشكوه تر و پاداش او با عظمت تر است. بدانيد روي آوردن نيازهاي مردم به شما از نعمت هاي خدا بر شماست. پس در برابر نعمت هاي الهي دل تنگي و بي حوصلگي نشان ندهيد كه به غضب او تبديل مي شود. بدانيد هر كار نيكي سپاسي را بهره مي دهد و پاداشي را از پي مي آورد. اگر مي توانستيد كار نيك را مجسم كنيد آن را در چهره انساني نيكو مي ديديد كه ناظران را مسرّت مي بخشد و اگر بد كرداري را مجسم مي ديديد آن را زشت و مسخ شده مي نگريستيد كه دل ها از آن مي رمد و چشم ها از نفرت ديدن آن فرو مي افتد».

خوف الهي
انسان ها بايد در كنار اميد به رحمت پروردگار از او بترسند و از درگاه باعظمتش درباره رفتار خويش گذشت بخواهند. به امام حسين عليه السلام گفته شد: چرا اين قدر از پروردگارت مي ترسي فرمود: «در روز قيامت جز آن كس كه در دنيا خوف خدا داشته است ايمن نيست».

هدايت مردم
امام حسين عليه السلام همواره در زمينه هاي گوناگون مردم را راهنمايي مي كرد تا آنان راه را از بيراهه باز شناسند و در زندگي خويش دچار مشكل نشوند. در سخني از آن حضرت چنين آمده است: «آنچه را طاقت نداري به عهده نگير و به آنچه نخواهي رسيد نپرداز. به آنچه نمي تواني وعده نده. جز به اندازه اي كه سود مي بري هزينه نكن. جز به اندازه كاركرد خويش پاداش نخواه. جز به فرمان برداري از خداي سبحان كه به دست آورده اي شادمان نشو و جز آنچه خود را براي آن شايسته مي بيني دريافت نكن».

ارزش ميهمان
ميهمان ارزش و اهميت بسياري در اسلام دارد و درباره اصول و روش هاي ميهماني دادن سفارش هاي بسياري شده است. روايت است كه امام حسين عليه السلام شخصي را ديد كه به ميهماني دعوت شد و در پاسخ دعوت كننده گفت: «نمي آيم.»

حضرت به او فرمود: «برخيز و دعوت او را بپذير زيرا در دعوت به ميهماني عذرخواهي وجود ندارد. اگر روزه نداري بخور و اگر روزه داري در حق ميزبانت دعا كن».

آتش سرانجام هواهاي نفساني
پيروي از هواهاي نفس انسان را اسير مي كند و وجود او را در گرداب چركين گناهان رها مي سازد. بدين ترتيب فرد از اهداف عالي انساني باز مي ماند و سرانجامي جز نگون بختي ندارد. از اين رو شايسته است همواره نفس خود را از بند هواهاي نفساني رهانيده و از وسوسه هاي آن به خدا پناه برد. امام حسين عليه السلام در اين باره مي فرمايد: «از هواهاي نفساني بپرهيزيد زيرا مجموعه آنها گمراهي و سرانجام آنها آتش است».

پرهيز از غيبت
انجام گناهان كبيره اي چون غيبت و تهمت قلب و جان انسان را سياه و تيره مي كند و از پاكي و شفافيت آن مي كاهد به طوري كه فرد مبتلا شده به اين گونه گناهان به آساني آبروي ديگران را مي ريزد و سبب ايجاد رنجش خاطر ميان افراد مي شود. نقل شده است كه شخصي نزد امام حسين عليه السلام از كسي غيبت كرد ايشان به او فرمود: «غيبت نكن زيرا غيبت نان خورش سگ هاي دوزخ است».

ناپايداري دنيا
زندگي دنيوي پايدار نيست و با مرگ پايان مي پذيرد. پس از آن انسان ها به سراي باقي منتقل مي شوند و در آنجا زندگي جاويدي مي يابند. امام حسين عليه السلام در اشعار زيبايي ناپايداري دنيا را چنين توصيف مي فرمايد: «فرخنده است خداوند بلند مرتبه و بزرگوار كه در شكوه و جاودانگي يگانه است. مرگ را ميان همه آفريدگان برابر قرار داد و همه آنان در گرو فنايند و دنياي ما ـ اگر چه به آن علاقه مند باشيم و كاميابي مان در آن به درازا كشد ـ رو به نيستي دارد. هان كه دل بستگي از روي فريفتگي به سراي فنا سر از فنا به در آرد و مقيم در آن شتابان از آن كوچ خواهد كرد گر چه بر اقامت حريص باشد».

دوستي براي خدا
دوستي براي خداوند بهترين نوع دوستي است. امام حسين عليه السلام مي فرمايد: «اگر كسي را به برادري يا دوستي برگزيدي دوستي و برادري را در راه خداي رحمان قرار ده. هيچ چيز را با تقواي خداوندي برابر مشمار و گمراهي و سهل انگاري را از خويش دور گردان. چگونه در دنيا شادماني مي يابي در صورتي كه ايام زندگاني دنيا رو به پايان و شادمانيِ آن با درد و رنج آميخته است. حقّا فرزند آدم كور است كه گذر آن را نمي بيند چنان كوري اي كه به كريِ درون انجاميده است».

فرياد كوچ
پيروي از هواهاي نفس آدمي را در ورطه تباهي گرفتار مي سازد. همواره بايد كوشيد تا خود را از گزند گناهان و هواي نفس دور نگه داشت. امام حسين عليه السلام در اشعاري وزين درباره آثار و نتايج گناهان هشدار مي دهد و مي فرمايد: «عزيزم! درنگ تو در ورطه تباهي به درازا كشيد و بد توشه اي است اين توشه كه براي قيامت فراهم آورده اي. دلت شيفته هواها شد و آن را باز نداشتي و به سوي پيروي از هواهاي دل رو كردي. گناهان به هرجا خواست تو را برد و تو را كسي يافت كه زود تسليم گناه مي شوي. حقّا كه فرياد كوچت مي زنند بشنو و خود را به كري مزن. سپيدي موي سرت از هر هشدار دهي بي نيازت مي كند كه سفيدي آن بر سياهي اش چيره شده است».

پرهيز از دنياطلبي
دنياطلبي و دل بستگي به آن زمينه آلوده شدن آدمي را به گناهان فراهم مي سازد و او را از رسيدن به كمال معنوي باز مي دارد. اشعار امام حسين عليه السلام در اين باره بسيار گويا و زيباست. ايشان مي فرمايد: «دنياي تو كه زينت ها و جلوه هايش تو را فريفته به سوي فروپاشي مي رود. خود را با تلاش از مهلكه هاي آن دور نگهدار كه اهل گذر از دنيا به آن گوش نخواهند سپرد. تحقيقا شيريني دنيا با تلخي زهر آن به هم آميخته است. پس هيچ دژي همچون پرهيز از دنيا نيست. در شگفتم از كسي كه به نعمت هاي دنيا فريفته شده است و به روزهاي لذت بخش آن فريب مي خورد و اقامت در سرزمين خشك را بر آبادي سرسبز و باران خيز ترجيح مي دهد».

رضايت الهي
به دست آوردن خشنودي خدا از بهترين اعمال انسان است. امام حسين عليه السلام ضمن اشعاري مي فرمايد: «ريشه دورانديشي آن است كه پروردگارت در همه حال از تو خشنود باشد و اينكه به جاي پريشان گويي راه راست را انتخاب كني زيرا از بهترين جاي گزين هاست. رفتار و گفتار گمراه كننده را از خود دور كن. در دل شب هاي تار معنويت بجوي و خواب خوش را از ديدگانت دور كن زيرا غافلان سهل انگار همانند چهارپايان در بيشه هايند».

آرامش گمشده گناهكاران
گناه روح آدمي را آزرده مي كند. چنين انساني همواره پريشان خاطر است و آرامش گمشده او در دنياست. امام حسين عليه السلام مي فرمايد: «درستكار آسوده بي گناه بي باك خيانت كار ترسان و بدكار هراسان است. هرگاه آشفتگي بر عاقلي روي آورد اندوه خود را با دورانديشي مي زدايد و براي چاره جويي در خانه عقل را مي كوبد».

نشانه هاي عاقل
امام حسين عليه السلام در فرمايش ارزشمند نشانه هاي عاقل را چنين بر مي شمارد: «انسان عاقل با كسي كه مي ترسد او را دروغگو پندارد هم سخن نمي شود از كسي كه مي ترسد او را رد كند چيزي نمي خواهد به كسي كه مي ترسد او را بفريبد تكيه نمي كند و به كسي كه به اميد او اطميناني نيست اميد نمي بندد».

سرور عرفاني
ميرزا جواد ملكي تبريزي درباره شرافت روز ولادت امام حسين عليه السلام مي نويسد: «اين روز به سبب تولد امام حسين عليه السلام روز بزرگي است و سالك بايد به مقدار توانايي با روزه زيارت دعاهاي اين روز و ديگر طاعت ها شكر اين روز را به جا آورد. در چنين روزي فُطْرُسِ مَلَك سلامت بال هاي خود را به دست آورد. سالك نيز مي تواند اين روز را پناه خود قرار دهد و با آن نجات يابد و دو بال روح و عقل خود را به دست آورد تا بتواند با اهل معنا در آسمان هاي قُرب و رضوان پرواز كند».
تابناك