چرا اميرالمومنين(عليه السلام) فدك را پس نگرفت؟

همانطور كه مي‌دانيم يكي از حقوق حضرت زهرا (سلام الله عليها) كه پس از ارتحال پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله) غضب شد، مزرعه بزرگ فدك بود. اين غصب، در تمام دوره خلافت ابوبكر بن ابي‌قحافة، عمربن خطاب و عثمان بن عفان ادامه داشت.

دوران خلافت 25 ساله سه خليفه اول سپري شد و خلافت در دستان با كفايت امير مؤمنان (عليه السلام) قرار گرفت. اما در اين دوره هم، با اين كه حضرت مي‌توانست حق غصب شده اهل‌بيت را به آنان برگرداند چنين نكرد.

ايشان در نامه‌اي به عثمان بن حنيف چنين نوشت: «... از تمام آنچه آسمان بر آن سايه افكنده، تنها فدك در دست ما بود كه گروهي بر آن، چشم طمع دوختند و گروهي ديگر سخاوتمندانه از آن چشم پوشيدند، و بهترين داور و حكم خداست. مرا با فدك و غير فدك چه كار، در حالي كه آرامگاه فرداي آدمي قبري است كه در تاريكي آن آثار وي محو مي‌شود و اخبارش ناپديد گردد... » (نهج البلاغة، نامه 45)

ابن ابي الحديد (دانشمند سني معتزلي) در شرح اين نامه مي‌نويسد: «علي و خاندانش فدك را رها نكردند مگر به اجبار و از روي غصب، لذا حضرت بعد از جملات اوليه مي‌گويد:"بهترين حكم و داور خداست"، و اين، سخنِ كسي است كه شكايت دارد و تظلم مي‌كند». (شرح نهج البلاغة، ج 16، ص 208)

اما درباره اينكه چرا اميرالمؤمنين (عليه السلام) در دوران حكومتش اقدام به پس گرفتن فدك نكرد، رواياتي از امامان معصوم (عليهم السلام) نيز رسيده است ؛ از جمله: «ابراهيم كرخي از امام صادق (عليه السلام) پرسيد: چرا امير مؤمنان هنگامي كه به خلافت رسيد فدك را رها كرد؟ امام (عليه السلام) پاسخ داد: « او به پيامبر اقتدا كرد. عقيل، پس از هجرت پيامبر به مدينه، خانه آن حضرت را بدون رضايتش فروخت. هنگامي كه پيامبر (صلي الله عليه و آله) مكه را فتح كرد از ايشان پرسيدند: يا رسول الله آيا به خانه خود باز نمي گرديد؟ حضرت فرمود:"مگر عقيل براي ما خانه‌اي گذاشته است؟! ما خانداني هستيم كه اگر به ظلم از ما چيزي را بگيرند آنرا بازپس نخواهيم گرفت."از اينرو، امير مؤمنان پس از تصدي خلافت، فدك را پس نگرفت». (علل الشرايع ـ ج1 ـ ص 154)

البته عدم اقدام علي (عليه السلام)، نشانه رضايت وي بر بقاي غصب نيست ؛ بلكه همانطور كه خود حضرت، داوري را به خداوند واگذار نموده است، فرزندان آن حضرت نيز پس از شهادت وي، هرگاه فرصتي مي‌يافتند، ياد فدك را زنده مي‌كردند.


برگرفته از كتاب فـدك ؛ نوشته آية الله رضا استادي ؛ نشر برگزيده،قم، بهار 1385 (با اندك تلخيص و تصرف).

adui kd,c