رجوع به امام در حج (1)

این مقاله در 6 قسمت ارایه خواهد شد. برای یادآوری در هربخش چکیده و مقدمه و خلاصه‎ای از سرفصل‌های گذشته تکرار خواهند شد.

چکیده:

انگیزه‌ی نگارش این مقاله گفتگویی است که نویسنده با یکی از حجاج بیت الله الحرام داشته است که وی رجوع و یاد امام معصوم در حج را منتفی قلمداد نموده است. در این مقاله با توجه به روایات متعدد و متواتر بیان شده است که رجوع به امام علیه‎السلام در حج رکن اساسی این سفر بوده در رشد معنویت زایر بسیار مؤثر است. رجوع به امام در هر حالتی موضوعیت دارد چه امام زنده و قابل رویت باشند و چه قابل رویت و یادر قید حیات ظاهری نباشند.‌ این مقاله در واقع در مقام تبیین این حدیث امیر‌مؤمنان‌ علیه‌السلام است که فرمودند: هنگامی که به سوی بیت الله الحرام خارج می‌شوید به رسول خدا (به قصد زیارت‌) نزدیک شوید که ترک زیارت پیامبر‌اکرم صلی‌الله علیه‎وآله جفا می‌باشد و شما مامور به این زیارت هستید و نیز به قبوری که خداوند شما را ملزم به رعایت حقشان فرموده نزدیک شوید و رزق را نزد آن طلب نمایید(1)

مقدمه:

بیت الله الحرام محلی است برای پرواز روح و تقرب به خداوند متعال و در آن ظرفیت‌های متعددی وجود دارد که عدم شناخت آن‌ها باعث محرومیت از نورانیت ومعنویت حج می‌شود.

در یکی از سفرها در بیت الله الحرام در خدمت دوستی بودم وسخن از اهل بیت علیهم‎السلام به میان آمد. ایشان (به این مضمون) گفتند که در این سفر لازم نیست یادی از امامان معصوم علیهم السلام مطرح شود و این جا باید فقط به یاد خدا و متوجه خانه کعبه بود. این سخن برای نویسنده انگیزه‌ای شد که موضوع را بررسی نماید و با توجه به این‌که سؤال کننده خود شیعه بوده و در این باره کم‌اطلاع بود با استفاده از منابع شیعی موضوع را به صورت کلی‌تر بررسی نماید. بنابراین مخاطب این مقاله تنها شیعیان هستند و در واقع سخنی درون گروهی محسوب می‌شود. هم‌چنین در این مقاله به موضوع توسل و کمک خواستن از دیگران اشاره نخواهد شد. این مقاله با توجه به آن‎چه از انگیزه‌ی نوشتن آن مطرح شد به این سؤالات پاسخ خواهد‌داد که اولاً: رجوع به امام در حج موضوعیت دارد یا خیر و پس از آن بسط پیدا کرده به دو سؤال دیگر خواهد پرداخت که ثانیاً: مصادیق رجوع به امام چیست و ثالثاً: رجوع به امام علیه‎السلام چه پیامد‌هایی برای حاجی دارد در خلال بررسی دو سؤال آخر موضوع اول نیز تقویت خواهد شد.

موضوعیت رجوع به امام در حج

1-1- هدف والای حج زیارت خداوند است

هدف ازحج صرفاً زیارت بیت‎الله‎الحرام نیست که آن‌ها سنگ‌هایی بیش نیستند. ولی به خاطر انتساب‌شان به حق متعال و یا حجت‌های او دارای اعتبار شدند. امیر‌المؤمنین علیه‌السلام می‌فرمایند:

"خداوند سبحان مردم را با سنگ‌هایی آزمود که نه ضرری می‌رسانند و نه نفعی‎ نه می‌بینند و نه‌ می‌شنوند‌... و‌ به‌ وسیله‌ی آن امتحان بزرگی برای مردم ایجاد نموده و آن را سبب رحمت خود و وسیله‌ی رسیدن مردم به بهشت قرار داد‌... (2(

درواقع زیارت بیت‎الله‎الحرام فقط وسیله‌ای است برای تقرب به خداوند و خودش مستقلاً ارزشی ندارد. یعنی حاجی و طواف کننده‌ای که قرب الهی و اطاعت فرمان وی را طلب نکند وقت خود را تلف نموده! هدف اصلی حج زیارت خود خداوند متعال است چرا که امام صادق علیه‎السلام فرموده‌اند: زایرهنگام ورود به مسجد الحرام به خداوند متعال این‎گونه عرضه بدارد:"خدا را شکر که مرا از میهمانان و زوارش قرار داد و از کسانی که مساجدش را آباد کرده و از کسانی که با او مناجات می‌کنند. خدایا من بنده‌ی تو و زایر تو در خانه‌ی تو هستم و برای هر زایری بر زیارت شده‌اش حقی است و تو کریم‌ترین زیارت شده هستی‌... از تو می‌خواهم که اولین هدیه‌ای که به سبب زیارتت به من می‌دهی آزادی من از آتش جهنم باشد.‌"(3)

پر واضح است که زیارت خداوند متعال به چشم سر نیست بلکه با چشم دل است. یعنی در بیت آلودگی‌های خود را متذکر شده با درخواست مغفرت از خداوند لطف بی‌انتهای او را وجدان می‌کنیم و فقر خود را دیده با مسألت از پرودگار عظمت جلال و جبروت او و در عین حال محبت و کرم بی‌حد او را می‌یابیم. پس زیارت خداوند که در واقع وجدان صفات جلال وجمال خداوند متعال در آینه فقر و عجز ماست در آن سرزمین نورانی به خوبی قابل انجام است.

امام سجاد علیه‎السلام در مناجات مریدین به خداوند عرضه می‌دارند:"ولقاءک قرة عینی و وصلک منی نفسی ". یعنی دیدار تو نور چشم من است و وصل و رسیدن به تو آرزویم. ما نیز باید همت بلند بداریم و در این سفر معنوی به دنبال دیدار الهی باشیم و نه فقط دیدار بیت.

1-2- زیارت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله زیارت خداست

همان‌طور که زیارت خانه خدا وسیله‌ای است برای زیارت خود خداوند زیارت رسول‌ خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله نیز این‎گونه است. خداوند متعال زیارت یک مؤمن از برادر مؤمنش را به حساب زیارت خود گذاشته ومی‌فرماید‌:

"تو در واقع مرا زیارت کردی و ثوابت بر من است و من به ثوابی غیر از بهشت بر تو راضی نمی‌شوم‌. (4(

بنابر آن‌چه گفته شد خداوند زیارت پیامبرش را نیز زیارت خود حساب خواهد فرمود و اگر برای ثواب زیارت مؤمن به غیر از بهشت راضی نمی‌شود برای ثواب زیارت پیامبر اکرم -که والاترین مؤمنین هستند- بهشت‌ها آماده فرموده است. پس چه بسیار ضرر کرده است کسی که دنبال خداوند و لقاء‌الله و زیارت الهی باشد ولی به زیارت حضرت‌شان نرود.

اباصلت هروی با تعجب‌ در مورد امکان دیدن خداوند توسط مؤمنین در بهشت از امام رضا علیه‌السلام سؤال می‌کند‌. حضرت‌شان می‌فرمایند:"ای ابا صلت! خداوند متعال پیامبرش محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله را برتمام خلایقش از انبیاء و ملایکه برتری داد و طاعت او را طاعت خودش قرار داد و پیروی از او را پیروی ازخود محسوب کرد و زیارت او را دردنیا و آخرت زیارت خود به حساب آورد."سپس حضرت‌شان برای اثبات این که زیارت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله همان زیارت خداست با استناد به دو آیه قرآن و یک فرمایش حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند:

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ‏ (5(

هرکس که از پیامبر اطاعت نماید همانا خداوند را اطاعت کرده.

وَ قَالَ‏ إِنَ‏ الَّذِینَ‏ یُبایِعُونَکَ‏ إِنَّما یُبایِعُونَ اللَّهَ یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ‏ (6(

کسانی که با تو ای پیامبر بیعت می‌نمایند فقط با خدا بیعت کرده‌اند و دست خداوند بالای دست‌های آنان است.

وَ قَالَ النَّبِیُّ ص مَنْ زَارَنِی فِی حَیَاتِی أَوْ بَعْدَ مَوْتِی فَقَدْ زَارَالله

وپیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرموده‌اند: که هرکس مرا در زمان حیاتم یا بعد از مرگم زیارت کند همانا خدا را زیارت کرده است‌. درجه پیامبر در بهشت بالاترین درجات است. پس هرکس که ایشان را در آن درجه در بهشت زیارت کند همانا خداوند تبارک و تعالی را زیارت کرده است‌. (7(

ذکر این نکته مهم است که زیارت پیامبر اکرم و اهل بیت گرامی‌شان علیهم‌السلام از زیارت بیت‎الله چیزی کم ندارد که حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌وآله خطاب به کعبه می‌فرمایند‌:

"مرحبا به تو چقدر بزرگ هستی وحرمتت بر خداوند بزرگ است (ولی) به خدا قسم حرمت مؤمن از تو بیش‌تر است. زیرا خداوند از تو یک چیز را حرام فرموده ولی از مؤمن سه چیز را حرام فرموده مال وخون و این که سوء ظن به او برده شود. (8) وقتی حرمت مؤمن از کعبه بالاتر باشد حساب پیامبر خدا که حرمتشان از تمام مؤمنین بیشتر است‌ جداست.

حال اگر کسی بیت الهی را زیارت کند و بتواند که به دیدار پیامبر الهی برود ولی کوتاهی کرده و به زیارت حضرت‌شان مشرف نشود به خود جفا کرده است چرا که خود را از زیارت خداوند محروم ساخته است‌.

1-3- زیارت امام تمامیت حج است

بنا‌بر آن‌چه تاکنون گذشت به این نقطه رسیدیم که برای رسیدن به زیارت خداوند به عنوان هدف اصلی حج باید موضوع زیارت رسول الله صلی‌الله‌علیه‌و آله را مدنظر قرار داد. به این معنی که در زیارت حضرت رسول‎الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله همان هدف غایی را دنبال می‌کنیم که در زیارت بیت‎الله-الحرام دنبال می‌کردیم.

شیعه معتقد است به جز مقام وحی تشریعی تمام شیون نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌و آله در امامان بعد از ایشان جاری است. لذا آن‌چه در مورد زیارت نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌و آله گفته شد بر زیارت امام نیز صدق می‌کند.

سطور بعد با شروع روایتی از حضرت امام محمد باقر علیه‎السلام این موضوع را از جنبه‌های دیگر تقویت می‌کند.

حضرت امام باقر علیه‎السلام در حالی‎که به طواف کنندگان دور کعبه نگاه می‌کردند فرمودند:

" هَکَذَا کَانُوا یَطُوفُونَ فِی الْجَاهِلِیَّةِ إِنَّمَا أُمِرُوا أَنْ یَطُوفُوا بِهَا ثُمَ‏ یَنْفِرُوا إِلَیْنَا فَیُعْلِمُونَا وَلَایَتَهُمْ‏ وَ مَوَدَّتَهُمْ‏ وَ

یَعْرِضُوا عَلَیْنَا نُصْرَتَهُمْ‏ ثُمَ‏ قَرَأَ هَذِهِ‏ الْآیَةَ- فَاجْعَلْ أَفْیِدَةً مِنَ النَّاسِ‏ تَهْوِی إِلَیْهِمْ‏". (9(

" این چنین طوافی را در زمان جاهلیت نیز انجام می‎دادند (در حالی‌که) مردم فقط امر شده‌اند که دور بیت طواف کنند و سپس به نزد ما (اهل بیت‌) کوچ کرده ولایت و مودت خود را به ما اعلام کرده‌ نصرت خویش را به ما عرضه کنند و سپس این آیه را تلاوت فرمودند که:"(خدایا) قلب‌های مردم را به سوی آنان (اهل بیت) مایل بفرما ".

به عبارت دیگر حضرت‌شان طواف بدون اعتقاد به امام علیه‎السلام را به طواف بی‌حاصل زمان جاهلیت تشبیه فرموده‌اند که جز خستگی سودی برای طواف کننده ندارد و پس از آن برنامه‌ای را برای همه حجاج ترسیم می‌فرمایند که: مردم مأمور هستند که پس از طواف: 1- به اهل بیت رجوع نمایند 2- میزان ولایت 3- محبت 4- نصرت خود را به ما عرضه نمایند‌. پس اولین بخش دستور‎العمل امام علیه‎السلام رجو

پاورقی:

ع به امام است که در سطور بعد جزییات بیش‌تری از آن را پیگیری می‌کنیم.

(1)وسایل الشیعة ج‏14 ص324وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی‏َدِیثِ الْأَرْبَعِمِایَةِ قَالَ: أَلِمُّوا بِرَسُولِ اللَّهِ ص‏إِذَا خَرَجْتُمْ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ- فَإِنَّ تَرْکَهُ جَفَاءٌ وَ بِذَلِکَ أُمِرْتُمْ وَ أَلِمُّوا بِالْقُبُورِ الَّتِی أَلْزَمَکُمُ اللَّهُ حَقَّهَا وَ زِیَارَتَهَا وَ اطْلُبُوا الرِّزْقَ عِنْدَهَا

(2) نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص292الکعبة المقدسة:أَ لَا تَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ اخْتَبَرَ الْأَوَّلِینَ مِنْ لَدُنْ آدَمَ ص إِلَی الْآخِرِینَ مِنْ هَذَا الْعَالَمِ بِأَحْجَارٍ لَا تَضُرُّ وَ لَا تَنْفَعُ وَ لَا تُبْصِرُ وَ لَا تَسْمَعُ فَجَعَلَهَا بَیْتَهُ الْحَرَامَ الَّذِی جَعَلَهُ [اللَّهُ‏] لِلنَّاسِ قِیَاما...یُهَلِّلُونَ لِلَّهِ حَوْلَهُ وَ یَرْمُلُونَ‏ عَلَی أَقْدَامِهِمْ شُعْثاً غُبْراً لَهُ قَدْ نَبَذُوا السَّرَابِیلَ‏ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَ شَوَّهُوا بِإِعْفَاءِ الشُّعُورِ مَحَاسِنَ خَلْقِهِمُ ابْتِلَاءً عَظِیماً وَ امْتِحَاناً شَدِیداً وَ اخْتِبَاراً مُبِیناً وَ تَمْحِیصاً بَلِیغاً جَعَلَهُ اللَّهُ سَبَباً لِرَحْمَتِهِ وَ وُصْلَةً إِلَی جَنَّتِهِ-....إِخْرَاجاً لِلتَّکَبُّرِ مِنْ قُلُوبِهِمْ وَ إِسْکَاناً لِلتَّذَلُّلِ فِی نُفُوسِهِمْ وَ لِیَجْعَلَ ذَلِکَ أَبْوَاباً فُتُحاً إِلَی فَضْلِهِ وَ أَسْبَاباً ذُلُلًا لِعَفْوِه

(3)وسایل الشیعة ج‏13 ص205قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رَوَی أَبُو بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَقُولُ وَ أَنْتَ‏ عَلَی بَابِ الْمَسْجِدِ- بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ مِنَ اللَّهِ وَ مَا شَاءَ اللَّهُ وَ عَلَی مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ خَیْرُ الْأَسْمَاءِ لِلَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ السَّلَامُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- السَّلَامُ عَلَی مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ- السَّلَامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ السَّلَامُ عَلَی أَنْبِیَاءِ اللَّهِ وَ رُسُلِهِ السَّلَامُ عَلَی إِبْرَاهِیمَ خَلِیلِ الرَّحْمَنِ- السَّلَامُ عَلَی الْمُرْسَلِینَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ السَّلَامُ عَلَیْنَا وَ عَلَی عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِینَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- وَ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- وَ ارْحَمْ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ کَمَا صَلَّیْتَ وَ بَارَکْتَ وَ تَرَحَّمْتَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ- إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ وَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ خَلِیلِکَ وَ عَلَی أَنْبِیَایِکَ وَ رُسُلِکَ وَ سَلِّمْ عَلَیْهِمْ وَ سَلَامٌ عَلَی الْمُرْسَلِینَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ افْتَحْ لِی أَبْوَابَ رَحْمَتِکَ وَ اسْتَعْمِلْنِی فِی طَاعَتِکَ وَ مَرْضَاتِکَ وَ احْفَظْنِی بِحِفْظِ الْإِیمَانِ أَبَداً مَا أَبْقَیْتَنِی جَلَّ ثَنَاءُ وَجْهِکَ الْحَمْدُ لِلَّهِ‏ الَّذِی‏ جَعَلَنِی‏ مِنْ‏ وَفْدِهِ‏ وَ زُوَّارِهِ‏ وَ جَعَلَنِی مِمَّنْ یَعْمُرُ مَسَاجِدَهُ وَ جَعَلَنِی مِمَّنْ یُنَاجِیهِ اللَّهُمَّ إِنِّی عَبْدُکَ وَ زَایِرُکَ فِی بَیْتِکَ‏وَ عَلَی کُلِّ مَأْتِیٍّ حَقٌّ لِمَنْ أَتَاهُ وَ زَارَهُ وَ أَنْتَ خَیْرُ مَأْتِیٍّ وَ أَکْرَمُ مَزُور... یَا کَرِیمُ أَسْأَلُکَ أَنْ تَجْعَلَ تُحْفَتَکَ إِیَّایَ بِزِیَارَتِی إِیَّاکَ أَوَّلَ شَیْ‏ءٍ تُعْطِینِی‏فَکَاکَ رَقَبَتِی مِنَ النَّارِ- اللَّهُمَّ فُکَّ رَقَبَتِی مِنَ النَّارِ تَقُولُهَا ثَلَاثا

(4) الکافی (ط - الإسلامیة) / ج‏2 / 176 / باب زیارة الإخوان..... ص: 175 عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیٍّ النَّهْدِیِّ عَنِ الْحُصَیْنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ أَخَاهُ فِی اللَّهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِیَّایَ‏ زُرْتَ‏ وَ ثَوَابُکَ عَلَیَّ وَ لَسْتُ أَرْضَی لَکَ ثَوَاباً دُونَ الْجَنَّةِ.

(5) النساء: 80

(6) الفتح: 10

(7) لتوحید (للصدوق) ص11721- حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَدَانِیُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِعَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا ع یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِی الْحَدِیثِ الَّذِی یَرْوِیهِ أَهْلُ الْحَدِیثِ أَنَّ الْمُؤْمِنِینَ یَزُورُونَ رَبَّهُمْ مِنْ مَنَازِلِهِمْ فِی الْجَنَّةِ فَقَالَ ع یَا أَبَا الصَّلْتِ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فَضَّلَ نَبِیَّهُ مُحَمَّداً ص عَلَی جَمِیعِ خَلْقِهِ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الْمَلَایِکَةِ وَ جَعَلَ طَاعَتَهُ طَاعَتَهُ وَ مُتَابَعَتَهُ مُتَابَعَتَهُ وَ زِیَارَتَهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ زِیَارَتَهُ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَ‏ مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ‏ وَ قَالَ‏ إِنَ‏ الَّذِینَ‏ یُبایِعُونَکَ‏ إِنَّما یُبایِعُونَ اللَّهَ یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ‏ وَ قَالَ النَّبِیُّ ص مَنْ زَارَنِی فِی حَیَاتِی أَوْ بَعْدَ مَوْتِی فَقَدْ زَارَ اللَّهَ دَرَجَةُ النَّبِیِّ ص فِی الْجَنَّةِ أَرْفَعُ الدَّرَجَاتِ فَمَنْ زَارَهُ إِلَی دَرَجَتِهِ فِی الْجَنَّةِ مِنْ مَنْزِلِهِ فَقَدْ زَارَ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی

(‌8)بحار الأنوار (ط - بیروت) ج‏64 ص71رُوِیَ‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَظَرَ إِلَی الْکَعْبَةِ فَقَالَ مَرْحَباً بِالْبَیْتِ مَا أَعْظَمَکَ وَ أَعْظَمَ حُرْمَتَکَ عَلَی اللَّهِ وَ اللَّهِ لَلْمُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً مِنْکَ لِأَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مِنْکَ وَاحِدَةً وَ مِنَ الْمُؤْمِنِ ثَلَاثَةً مَالَهُ وَ دَمَهُ وَ أَنْ یُظَنَّ بِهِ ظَنَّ السَّوْءِ

(9) الکافی (ط - الإسلامیة) / ج‏1 / 392

گروه تحقیق و پژوهش سایت خبری تحلیلی شیعه نیوز

انتهای پیام / م. ب