حدیث"جَد ُرَ بِّنا "

نویسنده کتاب"نقد کتب حدیث "به نقل حدیثی از کتاب وسایل الشیعه به شرح ذیل پرداخته و می نویسد:

"شیخ حرّ عاملی در «کتاب الصلوه» از وسایل الشیعه می‌نویسد: 3و4

«محمد بن الحسن بإسناده عن أحمد بن محمد عن ابن أبی نصر عن ثعلبه بن میمون عن میسر عن أبی جعفر - -علیه السلام- - قال: شییان یفسد الناس بهما صلواتهم قول الرجل: تبارک اسمک و تعالی جدک و لا إله غیرک و إنما قالته الجن بجهالته فحکی الله عنهم. و قول الرجل: السلام علینا و علی عبادالله الصالحین».[1]

یعنی: محمّد بن حسن (شیخ طوسی) به اسناد خود از احمد بن محمّد از ابن ابی نصر از ثعلبه بن میمون از میسر از ابو جعفر باقر - -علیه السلام- - روایت کرده است که گفت: مردم با گفتن دو چیز نماز خود را باطل می‌کنند! (یکی) سخن مردی که (در دعای افتتاح نمازش) گوید: تبارک اسمک و تعالی جدک و لا اله غیرک (یعنی: خداوندا نام تو مبارک است و جلال و عظمت تو بلند است و معبودی جز تو نیست) و این سخنی است که جن‌‌ها از روی نادانی گفتند و خداوند (در قرآن) از ایشان حکایت نمود! و (دوّم) سخن مردی که (در تشهد اول نماز خود) بگوید: «السلام علینا و علی عباد الله الصالحین».

در «وسایل الشیعه» روایت مزبور بصورت دیگری هم آمده است و می‌نویسد:

«محمد بن علی بن الحسین قال قال الصادق - -علیه السلام- - أفسد ابن مسعود علی الناس صلوتهم بشییین بقوله: تبارک اسم ربک و تعالی جدک. فهذا شیء قالته الجن بجهالة فحکی الله عنها. و بقوله: السلام علینا و علی عباد الله الصالحین فی التشهد الأول»![2]

یعنی: «محمّد بن علی بن الحسین (شیخ صدوق) گفت که امام صادق - -علیه السلام- - گفته است: عبدالله بن مسعود (صحابی معروف) نماز مردم را با دو چیز باطل کرد: (یکی) با گفتن تبارک اسم ربک و تعالی جدک که جنیان از روی نادانی آن را گفتند و خداوند (در قرآن) از آنها حکایت نمود و (دوّم) با گفتن السلام علینا و علی عبادالله الصالحین در تشهد اوّل».

این هر دو روایت بدون تردید غلط است زیرا عبارت «تعالی جد ربنا» در قرآن کریم عبارتی نیست که خداوند سبحان از جنّیان نادان حکایت نموده باشد بلکه خدای متعال آن را به رسم تصدیق از مؤمنان و موحّدان ایشان گزارش فرموده است که گفتند:

وَأَنَّهُ تَعَالَی جَدُّ رَبِّنَا مَا اتَّخَذَ صَاحِبَةً وَلاَ وَلَداً. (جن / 2)

«همانا جلال و عظمت خداوند ما بس بلند است او نه همسری اختیار کرده و نه فرزندی گرفته است».

امّا راویان نادان چنان پنداشته‌اند که واژة «جدّ» در این آیة شریفه بمعنای «پدر بزرگ»! بکار رفته است و جنّیان از روی نادانی آن را به خداوند نسبت داده‌اند! از این‌رو اضافه کلمة مذکور را به «ربنا» جایز ندانسته‌اند و از قول امام -علیه السلام- گفتن آن را موجب بطلان نماز شمرده‌اند! در حالی که مفسّران بزرگ شیعه و سنّی معنای صحیح واژة مزبور را آورده‌اند و به عنوان نمونه شیخ طبرسی در تفسیر «جوامع الجامع» می‌نویسد:

«تَعَالَی جَدُّ رَبِّنَا أی: تعالی جلال ربنا و عظمته عن اتخاذ الصاحبة و الولد. من قولک: جد فلان فی عینی اذا عظم».[3]

می‌گوید: «تَعَالَی جَدُّ رَبِّنَا» یعنی جلال و عظمت خداوند ما برتر از آنست که همسر و فرزندی گیرد. از قبیل این سخن که گویی: جد فلان فی عینی. یعنی فلانکس در چشم من بزرگ آمد».

از مؤیدات این مطلب آنست که در دعای توحیدی و معروف «جوشن کبیر» که از رسول خدا -صلی الله علیه وسلم- مروی است می‌خوانیم:

«یا من تبارک اسمه یا من تعالی جده یا من لا اله غیره[4]

یعنی: «ای کسی که نام تو مبارک است ای کسی که جلال و عظمت تو بس بلند است ای کسی که جز تو معبودی نیست ...».

بنابراین آن دو روایت ساختگی از جهل راویانش نسبت به زبان عرب ناشی شده است و با کتاب خداوند و دعای پیامبر -صلی الله علیه وسلم- مخالفت دارد."

پاسخ:

خلاصه شبهه:

ابتدا مناسب است که نکات موجود در این شبهه را دسته بندی کنیم و سپس به بررسی آن بپردازیم. نکات مذکور عبارت اند از:

1ـ خداوند کلام مومنین از جن «تعالی جد ربنا» را به رسم تصدیق نقل کرده است.

2ـ مضمون «تعالی جد ربنا» در مدارک دیگر روایی نیز آمده است و لذا اصل کلام غیر قابل خدشه است.

3ـ چون در روایت آمده است که"عبارت «تعالی جد ربنا» سخن جنیان نادان است که خداوند آن را حکایت کرده است" اما خداوند معنای عبارت را تصدیق می کند بنابراین بدون تردید روایت جعلی است.

4ـ مفسران معنای صحیح واژه «جد» را آورده اند اما راویان نادان آن را نفهمیده و به معنای غلط گرفته اند و لذا نسبت دادن «تعالی جد ربنا» را به خدا انکار کرده و گفتن آن را در نماز موجب بطلان نماز دانسته اند.

5ـ راویان نادان گمان کرده اند که جد در آیه شریفه به معنای پدر بزرگ است و لذا در پی نفی این معنا از خدا برآمده و دو حدیث فوق را ساخته اند.

6ـ نکته 3 تا 5 نشان می دهد که روایات فوق جعلی است و از جهل سازندگان و راویانش به زبان عربی ناشی شده است.

بررسی ادعای مصطفی حسنی طباطبایی:

باید توجه داشت نکات 3 تا 5 زمانی به نتیجه مورد نظر مستشکل و نکته ششم خواهند رسید که ادعا شود معنای این بخش آیه «تعالی جد ربنا» به گونه ای روشن و واضح است که هرگونه قولی که خلاف آن باشد در خوش‌بینانه‌ترین حالت ناشی از جهل راویان نسبت به زبان عربی است. اما اگر معلوم شود که مفسران در خصوص این بخش آیه شریفه متفاوت سخن گفته اند و تمامی بخش های روایت امام علیه السلام در منقولات دیگر مفسران نیز آمده است نتیجه گیری مستشکل از صحت لازم برخوردار نخواهد بود. افزون بر این آنکه مفسران با اینکه چنین نکاتی را نقل کرده اند آن را سخنی سخیف و جاهلانه که مخالف زبان و ادبیات عرب باشد ندانسته اند.

بنابراین ما در پاسخ موارد فوق ابتدا سند روایی این مضمون را بررسی خواهیم کرد و آنگاه نشان خواهیم داد که مفسران ـ به خصوص مفسران صدر اول ـ در معنای ظاهری این آیه اختلاف داشته اند.

سند حدیث

اصل این حدیث را شیخ طوسی در تهذیب آورده و وسایل از آن نقل کرده است. هم چنین این حدیث از طریق شیخ صدوق به سند صحیح نقل شده و وسایل در مجلد دیگری نیز آن را نقل کرده است. راویان این دو حدیث همه امامی ثقه و جلیل القدر اند. معتقدان به اهل بیت حتی در جعلی شمردن احادیث ضعیف نیز جانب احتیاط را مراعات می کنند چه برسد به احادیثی که چنین اسناد صحیحی دارند.[5]

جالب آن که برخی کتب تفسیری اهل تسنن نیز مشابه این دیدگاه را از قول امامان شیعه نقل کرده اند[6]

آیا در روایت ذکر شده است که جد به معنای پدربزرگ است

مستشکل دو روایت ذکر کرده است که در ذیل آن از وارد کردن دو عبارت در نماز و فساد ناشی از آن و نیز از جهل جنیانی که"تعالی جد ربنا"گفته اند سخن گفته شده است اما معلوم نیست که ایشان از کجای این دو روایت معنای پدر بزرگ را استخراج کرده و از کجا فهمیده است که راویان نادان پنداشته‌اند که واژة «جدّ» در این آیة شریفه به معنای «پدر بزرگ» بوده است! چرا که نفی قول عبدالله بن مسعود لزوما به دلیل پدربزرگ خواندن خدا نیست و می تواند ناشی از معنای دیگر جد یا جهات دیگری باشد که در ادامه توضیح خواهیم داد.

یا من تعالی جده

در دعای جوشن کبیر آمده است: «یا من تعالی جده». مشابه این عبارت در موارد دیگری نیز ذکر شده است. در خطبه 189 نهج البلاغه آمده: ‏«الْحَمْدُ لِلَّهِ... وَ الْغَالِبِ جُنْدَهُ وَ الْمُتَعَالِی‏ جَدُّهُ‏» ودر حدیث دعاء نقل است: تَبَارَکَ اسْمُکَ وَ تَعَالَی‏ جَدُّک. وجود این عبارت در روایات نشان می دهد که مضمون فوق مورد اعتراض امامان نبوده و اگر نکته ای هم در روایت وسایل آمده است برای نفی مفهوم درست عبارت فوق نیست.

در این روایت چند نکته آمده است: نخست آن‌که این عبارت را جنیان از روی نادانی آورده اند دوم آن‌که گفتن عبارت در نماز جایز نیست سوم آن‌که سلام در تشهد اول جایز نیست. ما پیش از آن که به بررسی این نکات بپردازیم مناسب می دانیم معلوم کنیم که آیا معنای این بخش آیه « تَعَالَی جَدُّ رَبِّنَا » به طور کامل روشن بوده است و مفسران نیز همین وضوح مورد نظر آقای مصطفی طباطبایی را از آیه فهمیده اند و آیا مفسران معنای مورد نظر روایت امام صادق علیه السلام را به جهل راویان به زبان عربی نسبت داده اند یا خیر

آقای طباطبایی در ترجمه واژه "جد"از معنای جلال و عظمت کمک می گیرد و معنا کردن جد به پدربزرگ را به راویان نادانی نسبت می دهد که به خاطر جهالت به زبان عربی چنین سخنی گفته اند اما باید دانست که چنین ادعایی آکنده از نکات نادرست است:

اولا معنای جد در آیه فوق چندان آشکار نبوده است و مفسران از صدر اول در توضیح این آیه بسیار متفاوت سخن گفته اند. ماوردی در توضیح معنای « تعالی جد ربنا » ده معنا را ذکر می کند که بیش‌تر قول صحابه و تابعین است. این معانی عبارت اند از[7]

سدی: امر پروردگار ما

ابن عباس: فعل پروردگار ما

مجاهد: ذکر پروردگار ما

عکرمه: غنا و بی نیازی پروردگار ما

حسن: بلای پروردگار ما

ابوعبیده: ملک و سلطنت پروردگار ما

قتاده: جلال و عظمت پروردگار ما

ضحاک: نعمت های پروردگار ما بر خلقش

سعید بن جبیر: تعالی جد ربنا یعنی تعالی الی ربنا. پس سعید بن جبیر اساسا جد را معنا نکرده و آن را زاید دانسته است.

و قول دهم که جد را به معنای پدر بزرگ گرفته و معتقد شده است که این سخن جنیان از روی جهالت بوده است.

ابن عبدالسلام نیز 10 معنا برای جد ذکر کرده است که البته با ده معنای ماوردی کاملا یکسان نیست. وی در معانی خود جد به معنای پدر بزرگ را نیز ذکر می کند.[8]

ثعلبی در معنای واژه جد قریب 9 معنا ذکر می کند[9]

نخست آن که یکی از معانی جد در این آیه حظ (= بختنصیب مقدر) است.

دوم آن‌که معنای جلال و عظمت را جدا می کند و این دو معنا را به تابعین مختلفی نسبت می دهد.

سوم آن‌که از امام باقر و امام صادق علیهماالسلام و نیز ربیع بن انس نقل می کند که جنیان این معنا را از روی جهالت گفته اند.

چهارم آن‌که وی از ابن عباس نقل می کند که اگر جنیان می دانستند که معنای جد در میان انسانها چیست این واژه را به کار نمی بردند. این عبارت ابن عباس نشان می دهد که تبادر اولیه معنای جد از نظر ابن عباس همان معنای"پدربزرگ"ویا"بخت"است و اگرجنیان از آن مطلع می شدند به خاطر تبادر معنای غلط آن از به کاربردنش خودداری می کردند.

اما فخر رازی در تبیین مقصود آیه از معنای جد ربنا قول مختار خود را اصل ربنا می داند.[10]

از آنچه ماوردی آورده است و البته دیگر مفسران نخستین نیز کم و بیش به آن اشاره کرده اند نکاتی به دست می آید:

1 ـ اختلاف در معنای آیه فوق ریشه در تفسیر صحابه و تابعین داشته است.

2ـ معنای جد بر مفسران بزرگ صدر اول از صحابه و تابعین چندان روشن نبوده است و به همین سبب در ترجمه واژه جد این قدر دچار اختلاف شده اند. اگر در آن دوره یکی از معانی روشن جد عظمت می بود آنان نباید در ترجمه آن این‌قدر دچار اختلاف شوند.

گفتنی است که گاه معنای تک تک واژه های عبارتی روشن است اما شنونده اطمینان دارد که معنای بدوی ظاهری مراد گوینده کلام نیست و مثلا در عبارت نوعی تشبیه و استعاره اراده شده است. در این‌جا راه توضیح و تفسیر عبارات باز می شود. اما گاه در معنای یکی از واژه ها اختلاف می افتد و معنای عبارت به دلیل اختلاف در معنای واژه دچار چالش می شود. روشن است که اختلاف در این آیه از قسم اخیر است. به عبارت دیگر معنای لغوی"جد"همان"بخت"ویا "حظ"است ولی توصیف خدا به اینکه"همانا بخت پروردگار ما بلند است"توصیف مناسبی برای حق تعالی نیست لذا مفسرین معنای"جد"را به مجاز و استعاره حمل کرده ومتوسل به ترجمه های متنوعی که ذکر گردید شده اند.

3ـ این قول که «سخن جنیان از روی جهالت بوده است» قولی است که در بین اهل تسنن هم آمده است و شخصی نظیر ماوردی آن را مخالف قرآن و زبان عربی ندانسته است. باید توجه داشت که مفسران نخستین و مفسران پس از ایشان در پی جمع هر قول سخیفی نبوده اند تا صرفا تعداد معانی ذیل آیات را بالا ببرند بلکه معمول این است که اگر در نهایت قولی را که سخیف و نادرست می دانند به جهتی ذکر کردند نادرستی آن را نیز نشان دهند. از این رو همین که مفسران مذکور و دیگرانی که به آن اشاره نکردیم این قول را در ردیف دیگر اقوال ذکر می کنند نشان دهنده آن است که این قول را ناشی از جهل به زبان و ادبیات عرب نمی دانسته اند.

معنای واژه جد در دیدگاه طبری

طبری در توضیح معنای «تَعَالَی جَدُّ رَبِّنَا» از اختلاف مفسران در معنای آن خبر می دهد و به دنبال آن معانی متعددی را که پیش تر نیز برخی از آن را ذکر کردیم با ذکر ناقلان آن می آورد. در این راستا وی این قول را که «این عبارت را جنیان از روی نادانی گفتند» نقل می کند و سپس قول مختار خود را نیز می نویسد. از نظر او «تَعَالَی جَدُّ رَبِّنَا» بدین معناست که عظمت قدرت و سلطنت پروردگار ما متعالی است.

آنچه در بیان طبری اهمیت ویژه ای دارد تبیین معانی اصلی واژه «جد» و دلیل قول مختار از نظر اوست. او می گوید جد در کلام عرب به دو معناست: معنای نخست پدرِ پدر یا پدرِ مادر (=پدر بزرگ) است که این معنا جایز نیست. معنای دوم از نظر طبری حظ است که به تصریح خود طبری به فارسی به آن «بخت»[11]البته شایسته است آقای طباطبایی به همان سبکی که به روایات شیعه تعرض می کنند به طبری هم خرده بگیرند که وی چگونه مقصود جنیان را دریافته! لابد هر دو بزرگوار علم غیبی را که پیامبر از آن محروم است! واجد می باشند یکی می گوید منظور جنیان از واژه"جد"عظمت بوده دیگری هم تکرار می کند و تصدیق خدا را بر آن ضمیمه می نماید. و سپس شبهه می کند چرا حدیث شیعه جمله ای را که خدا آن را تایید کرده موجب بطلان نماز می داند.

عبارات طبری نشان می دهد که اساسا او معنای اصلی جد را عظمت نمی داند بلکه فقط پدر بزرگ و بخت را معانی اصلی می شناسد و البته در توضیح معنای بخت در آیه هم نتوانسته آن را با یک کلمه نشان دهد و معانی متعددی را به عنوان قول تفسیری خود برگزیده است. روشن است که وقتی معنای آیه از صراحت به معانی تفسیری موکول شود راه اختلاف آرا باز می شود و معنای آیه آن گونه که آقای طباطبایی می خواهند روشن نخواهد بود.

بررسی استناد مستشکل به جوامع الجامع

اکنون مناسب است به قول مرحوم طبرسی در جوامع الجامع اشاره کنیم تا معلوم شود در عبارت ایشان ـ که البته مستشکل به آن اشاره نکرده است ـ نکته ای است که هدف گیری این اشکال را به چالش می کشد.

مصطفی طباطبایی توضیح طبرسی در کتاب جوامع الجامع را بدین صورت نقل می کند:

«تَعالی‏ جَدُّ رَبِّنا» أی: تعالی جلال ربّنا و عظمته عن اتّخاذ الصّاحبة و الولد من قولک: جدّ فلان فی‏ عینی إذا عظم

در حالی که مرحوم طبرسی در کتاب خود چنین آورده است:

«تَعالی‏ جَدُّ رَبِّنا» أی: تعالی جلال ربّنا و عظمته عن اتّخاذ الصّاحبة و الولد من قولک: جدّ فلان فی‏ عینی إذا عظم و قیل: جَدُّ رَبِّنا سلطانه و ملکه و غناه من الجدّ الّذی هو الدّولة و البخت مستعار منه‏[12]

همانطور که در این عبارت مشاهده می شود از نظر طبرسی نیز یکی از معانی جد که ارزش نگارش داشته است همین است که جد به معنای دولت و بخت است که به طور استعاری ـ و نه صراحت ـ به معنای سلطنت و ملک و غنا به کار گرفته شده است. توجه داشته باشیم که مرحوم طبرسی در تفسیر خود مجمع البیان به اقوال متعدد مفسران در این خصوص اشاره می کند اما در کتاب جوامع الجامع خود که به قولی گزیده و چکیده ای از مجمع البیان است از حذف معنای بخت خودداری نمی کند. اما همین طور که در متن اشکال آقای طباطبایی آمده است ایشان برای نشان دادن معنای جد به قول مرحوم طبرسی استناد می کند در حالیکه مرحوم طبرسی هرچند معنای فوق را ذکر کرده است و چه بسا قول مختارش هم باشد اما احتمال اینکه معنای عظمت و سلطنت استعاری باشد را هم نفی نکرده است و در میان آرای مختلف تنها به این اشاره کرده است. البته پیشتر اشاره شد که همین معنای مرجوح مرحوم طبرسی قول صواب و راجح طبری است.

از آنچه گفتیم معلوم می شود که استناد به قول مرحوم طبرسی برای اثبات معنای جد و طرد دیگر معانی آن کاری نا به جا و دور از صواب بوده است.

آیا می توان واژه «جد» را به خدا نسبت داد

همان طور که در متن روایات وسایل دیدیم امام علیه السلام از یک سو خواندن دعای ابن مسعود در نماز را نفی کرده اند و از دیگر سو فرموده اند که این عبارت را جنیان از روی نادانی گفته اند اما این روایت بر نادرستی نسبت دادن جد به خدای متعال صراحت ندارد. ولی در روایات دیگری تصریح شده که جنیان اگرچه مومن وموحد شده بودند اما توصیفی از خدا کردندکه تعبیر مناسبی در مورد خدا نبوده لذا در این مورد از روی جهالت و نه عمد به خطا رفتند.

فس تفسیر القمی‏ قَوْلُهُ‏ وَ أَنَّهُ تَعالی‏ جَدُّ رَبِّنا قَالَ هُوَ شَیْ‏ءٌ قَالَتْهُ الْجِنُّ بِجَهَالَةٍ فَلَمْ یَرْضَهُ اللَّهُ تَعَالَی مِنْهُمْ (وَ مَعْنَی جَدُّ رَبِّنَا أَیْ بَخْتُ رَبِّنَا).

در برخی روایات عبارت"کذبه الجن"آمده است.واین هم امر غریبی نیست که کسی به خدای واحد معتقد باشد اما در برخی توصیفات به اشتباه دچار شود همانند همفکران آقای طباطبایی که به تجسیم قایل شدند.

ما از این دسته روایات می فهمیم که مقصود جنیان از کلمه"جد"بخت و حظ بوده است.و با توجه به کاربرد کلمات در معانی لغوی که در قران امری رایج است محتوای روایات فوق تایید و تقویت می گردد .

اما آنچه در دعای جوشن کبیر و نظیر آن آمده است مانند:"یامن تعالی جده"و"المتعالی جده"قطعا معنای استعاری جد نظیر"جلال و عظمت"می باشد که در عصر امیرالمومنین ع ویا امام سجاد ع رایج و موهم معنای بخت و حظ نبوده است.

مرحوم خویی در شرح نهج البلاغه به تناسب کاربرد این عبارت و جمع روایات و آیه مذکور چنین نگاشته اند:

فان قلت: لفظ الجدّ قد استعمله أمیر المؤمنین علیه السّلام أیضا فی کلامه و وصف اللّه سبحانه به فکیف التوفیق بینه و بین روایتی الباقر و الصادق علیهما السّلام.

قلت: الجدّ حسبما عرفت قد یطلق بمعنی العظمة و الجلال و قد یطلق بمعنی البخت و الطالع و لا بأس باستعماله فیه تعالی بالمعنی الأوّل کما فی کلام أمیر المؤمنین علیه السّلام و أما استعماله فیه سبحانه بالمعنی الثانی فغیر جایز و لما عرف الأیمة علیهم السّلام انّ الجنّ یصفونه سبحانه به مریدین به المعنی الثانی لا جرم نسبوهم إلی الجهالة.[1]

اما بر خلاف شیعه در میان مفسران اهل سنت برخی گفته اند که واژه فوق را بهتر است هیچگاه برای خدا به کار نبریم. قرطبی و غیر او می گویند قشیری معتقد بود که چون واژه «جد» برای خدا در قرآن به کار رفته است می توان آن را برای خدا به کار برد اما چون این لفظ موهم معنای نادرستی است به کار نبردن آن بهتر است.[13][14]

ترجمه حدیث:

در رابطه با ترجمه حدیث باید بگوییم:

1: حضرت خود عبارت را معنا نکرده است و در روایت ندارد که جنکلمه جد را به معنای پدر بزرگ خدا گرفتند .

2: قول الرجل: تبارک اسمک و تعالی جدک و لا إله غیرک

حتی اگر این عبارت در معنای صحیحش اراده شود ما حق نداریم هر عبارت صحیحی را در نماز وارد کنیم. مثلا با گفتن آمین (که حرف غلطی نیست) نماز باطل میشود. همچون عبارت"السلام علینا وعلی عبادالله الصالحین"که موجب بطلان نماز می شود و ما حق نداریم در تشهد اول آن را بگوییم.

روایت ذیل موید این نکته است : الخصال فِی خَبَرِ الْأَعْمَشِ عَنِ الصَّادِقِ ع‏ یُقَالُ فِی افْتِتَاحِ الصَّلَاةِ تَعَالَی عَرْشُکَ وَ لَا یُقَالُ تَعَالَی جَدُّکَ.

3: همینطور که انسانها مذاهب مختلف دارند چه بسا جن ها نیز عقاید متفاوتی داشته باشند.

با توضیحاتی که داده شد روایات از نظر سند و متن صحیح است و باآیه قران مخالفتی ندارد.

مضافا براینکه با مقایسه دو حدیث مذکور در صدر این نوشتار معلوم می شود قراین حالیه ای در فضای مخاطبان حدیث حاکم بوده که در متن حدیث نیامده است و ای بسا وجود آن قراین منظور حدیث را روشنتر می کرده است. مثلا تصریح"تشهد اول"در حدیث دوم و عدم ذکر آن در حدیث اول ما را ملزم می کند که به مجموعه احادیث در این موضوع مراجعه نماییم تا مراد واقعی روشن گردد.

خلاصه و نتیجه گیری :

آقای طباطبایی جد را ترجمه غلط کرده و آنرا به روایت نسبت داده و سپس به آن حمله می کند. سخن طباطبایی که از قول حدیث جد را به معنای"پدر بزرگ"ترجمه کرده اصلا مدعای حدیث نمی باشد و آقای طباطبایی با این دروغ حدیث را در مقابل قران و دعای جوشن قرار داده است .

واقعیت این است که جن ها از واژه"جد"معنای"بخت و حظ"را اراده می کردند لذا در روایت به آنان نسبت جهل داده شده است. مضافا براینکه کسی حق ندارد عبارت "تبارک اسمک و تعالی جدک و لا إله غیرک"را در نماز اضافه کند و این کار مورد رضای شارع نیست چه آنکه مراد از کلمه"جد""بخت"باشد چه معنای استعاری"عظمت".

پاورقی ها :

[1]. وسایل الشیعة ج 1 ص 415 (چاپ سنگی) و ج 6 ص 1000 چاپ 20 جلدی مطبعه اسلامیة.

[2]. وسایل الشیعة ج 1 ص 415 (چاپ سنگی) و ج 6 ص 1001 چاپ 20 جلدی مطبعه اسلامیة.

[3]. تفسیر جوامع الجامع اثر طبرسی ج 4 ص 371 چاپ دانشگاه تهران (1378 ه‍. ش).

[4] مفاتیح الجنان دعای جوشن کبیر بند 76.

[5] ن.ر.ک. ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار ج‏4 ص 471 بحار الانوار ج81 ص320

[6] جامع البیان فی تفسیر القرآن ج29 ص66 الکشف و البیان عن تفسیر القرآن‏ ج10 ص49 فتح القدیر ج5 ص365 اللباب فی علوم الکتاب ج19 ص414

[7] النکت والعیون ج4 ص331

[8] تفسیر ابن عبد السلام ج7 ص118

[9] الکشف و البیان عن تفسیر القرآن‏ ج10 ص49

[10] مفاتیح الغیب ج16 ص 75

[11] ما در فارسی با واژه ها و عباراتی نظیر: خوش‌بخت بدبخت و بخت با او یار شد به خوبی آشناییم.

[12] جوامع الجامع ج4 ص371-372

[13] الجامع لأحکام القرآن القرطبی ج19 ص8

[14] الکشف و البیان عن تفسیر القرآن‏ ج10 ص49


[1]



وبلاگ قرآنیان